Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

I SA/Kr 407/22

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

I SA/Kr 407/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jarosław Wiśniewski
Waldemar Michaldo
Wiesław Kuśnierz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 683/23 - Wyrok NSA z 2023-12-15
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku
stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 5, art. 6, art. 26, art. 37b, art. 61
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 182, art. 294, art. 297-299
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a. w zw. z art. 146
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
|Sygn. akt I SA/Kr 407/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 października 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.), WSA Waldemar Michaldo, Sędziowie: WSA Jarosław Wiśniewski, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie na czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 11 stycznia 2022 r. nr 1205-SOB.4031.344.2021 w przedmiocie odmowy udzielenia informacji chronionej tajemnicą skarbową I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego w Dąbrowie Tarnowskiej na rzecz strony skarżącej kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Komendant Wojewódzki Policji w Krakowie (dalej: Komendant, Skarżący), działając jako wierzyciel, wnioskiem z dnia 22 listopada 2021 r. nr AF-WN.324.318,2019, zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. (dalej: NUS, organ) o udzielenie na podstawie przepisu art. 36 § 1 i § 1b w zw. z art. 5 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427, ze zm.; dalej: u.p.e.a.) informacji, czy zobowiązany Z. W/ (dalej: Zobowiązany) "wykazuje jakiekolwiek przychody/dochody lub jakikolwiek majątek podlegający opodatkowaniu". W uzasadnieniu wniosku Komendant wskazał, że "Wierzyciel wnosi jedynie o informację dotyczącą uzyskiwania przychodów/dochodów w zakresie niezbędnym do wszczęcia ponownej egzekucji wobec dłużnika" i podkreślił, że w stosunku do Zobowiązanego prowadzone były liczne postępowania egzekucyjne zakończone postanowieniem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego lub też tytuły wykonawcze zostały przez organ egzekucyjny zwrócone w związku z nieprzystąpieniem do egzekucji.
NUS pismem z dnia 24 listopada 2021 r. nr 1205-SOB.4301.327.2021, powołując się na przepisy art. 299 § 1 i art. 298 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.; dalej: O.p.) odmówił udzielenia informacji, wskazując, że "wniosek nie zawiera pisemnego upoważnienia prokuratora dla funkcjonariusza Policji, zatem brak jest podstaw do udostępnienia żądanych informacji".
Komendant pismem z dnia 6 grudnia 2021 r. nr AF-WN.324.318.2018 ponownie zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie informacji w opisanym powyżej zakresie.
Komendant w obszernym uzasadnieniu ponownego wniosku wskazał m.in., że w kontekście aktualnie obowiązujących przepisów, literatury oraz dorobku orzeczniczego, stoi na stanowisku, że przysługuje mu prawo uzyskania wnioskowanych informacji na podstawie 36 § 1 i § 1b u.p.e.a. w zw. z art. 299 § 1 i § 2 oraz art. 298 pkt 7 O.p. Odmowa udzielenia informacji niezbędnych do wszczęcia wobec dłużnika ponownego postępowania egzekucyjnego nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym oraz prowadzi do zwiększenia wydatków budżetowych oraz uszczuplenia dochodów. W dalszej części przedstawił argumentację, która jego zdaniem uzasadnia udzielenie informacji. Ze względu na to, że argumentacja ta została powielona w skardze, Sąd przytoczy ją w dalszej części uzasadnienia.
NUS pismem z dnia 11 stycznia 2022 r. nr 1205-SOB.4031.344.2024 ponownie odmówił udostępnienia wnioskowanej przez Komendanta informacji.
Organ w uzasadnieniu odmowy wskazał: "że zgodnie z art. 299 § 1 Ordynacji podatkowej, organy podatkowe udostępniają informacje zawarte w aktach spraw podatkowych, z wyłączeniem informacji określonych w art. 182 Ordynacji podatkowej organom i osobom wymienionym w art. 298 Ordynacji podatkowej. Udostępnianie informacji uprawnionym podmiotom na podstawie art. 299 § 1 Ordynacji podatkowej nie może wykraczać poza jego zakres i cel określony w art. 298 Ordynacji podatkowej.
W art. 298 Ordynacji podatkowej nie wymieniono wierzycieli jako podmiotów, którym można przekazać informacje objęte tajemnicą skarbową, co więcej nie można uznać wierzyciela za inny organ, o którym mowa w § 7 tego artykułu. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie jest ustawą, która uprawniałaby wierzyciela do uzyskania danych objętych tajemnicą skarbową od organu podatkowego. Uwzględniając powyższe, brak jest podstaw do udzielenia informacji objętych tajemnicą skarbową na wniosek wierzyciela złożony w oparciu o przepis art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji."
Komendant pismem z dnia 16 lutego 2016 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na "akt wyrażony w piśmie z dnia 11 stycznia 2022 roku przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Dąbrowie Tarnowskiej, znak: 1205-SOB.4031.344.2021 w przedmiocie odmowy udzielenia informacji na wniosek Skarżącego złożony w oparciu o przepis art. 36 Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". Skarżący zaskarżonemu aktowi zarzucił naruszenie":
- art. 36 § 1 i § 1b w zw. z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.,
- art. 61 § 1 pkt 1 u.p.e.a.,
- art. 42 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku ustawy o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 305, ze zm.; dalej: u.f.p.).
Na podstawie tych zarzutów Skarżący wniósł "o uchylenie zaskarżonego aktu i zobowiązanie do rozpatrzenia wniosku i udzielenia informacji o której mowa w art. 36 § 1 i § 1b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Dąbrowie Tarnowskiej, z dnia 11 stycznia 2022 roku, znak: 1205-SOB.4031.344.2021".
Ponadto Komendant wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący w uzasadnieniu skargi podniósł, że "niewątpliwie Komendant Wojewódzki Policji w Krakowie jest wierzycielem należności budżetowych dochodzonych w trybie egzekucji administracyjnej. W sprawach tych dochodzone są w szczególności należności z tytułu opłaty za pobyt w jednostce Policji w celu wytrzeźwienia. Zgodnie z art. 6 ust. 1 w zw. art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (...) Komendant Wojewódzki Policji w Krakowie jest organem właściwym w sprawach ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Jednocześnie zgodnie z postanowieniami art. 9 i 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (...) jest również kierownikiem państwowej jednostki budżetowej należącej do sektora finansów publicznych. Art. 422 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (...) stanowi, że za pobyt w izbie wytrzeźwień, placówce lub jednostce Policji od osoby przyjętej pobierana jest opłata. Opłata za pobyt w jednostce Policji stanowi dochód budżetu państwa (art. 422 ust. 2 pkt 2 wymienionej ustawy). Zgodnie z art. 60 ustawy o finansach publicznych, środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody budżetu państwa w postaci dochodów pobieranych przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw - w omawianym przypadku ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Na podstawie art. 66 ustawy o finansach publicznych do egzekucji niepodatkowych należności budżetowych, mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komendant Wojewódzki Policji w Krakowie jako wierzyciel w stosunku do należności wymienionej we wniosku na podstawie art. 5 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podejmuje działania zmierzające do ich wyegzekwowania. W myśl tego przepisu uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków jest dla obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. W przypadkach, jeżeli należności nie zostaną dobrowolnie zapłacone przez dłużnika wierzyciel podejmuje czynności zmierzające do ich wyegzekwowania przez organ egzekucyjny. Jeżeli postępowanie egzekucyjne okaże się bezskuteczne z uwagi na brak majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których możliwe jest wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne, organ egzekucyjny (Naczelnik Urzędu Skarbowego) umarza postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wówczas do momentu przedawnienia dochodzenia należności Komendant Wojewódzki Policji w Krakowie podejmuje dalsze działania zmierzające do ustalenia ewentualnego majątku lub źródeł dochodu przewyższających kwotę kosztów egzekucyjnych i pozwalających na ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2, wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego, z których możliwe jest wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Możliwości Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie (jak również innych wierzycieli) w zakresie ujawniania majątku lub źródła dochodu zobowiązanego są ograniczone i wynikają z braku narzędzi oraz uprawnień pozwalających na samodzielne skuteczne dokonywanie tego rodzaju ustaleń. Ponadto biorąc pod uwagę niewielką wysokość poszczególnych należności (nieprzekraczających jednostkowo 200 zł) podejmowanie mało skutecznych działań, niewspółmiernych do ponoszonych kosztów trudno uznać za celowe i oszczędne z punktu widzenia gospodarowania środkami budżetowymi. Tym samym w przypadku niedysponowania przez wierzyciela własnymi ustaleniami w zakresie majątku lub źródeł dochodu zobowiązanego (np. z innych prowadzonych postępowań), wierzyciel korzysta z najbardziej celowego, oszczędnego i skutecznego środka w uzyskaniu informacji pozwalających na ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego tj. przepisu art. 36 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Do takich działań zobowiązuje go przepis art. 42 ust. 5 ustawy o finansach publicznych (tj. terminowe podejmowanie w stosunku do zobowiązanych czynności zmierzających do wykonania zobowiązania). Dotychczasowa wieloletnia praktyka wierzyciela w uzyskiwaniu informacji od różnych podmiotów wskazuje na to, że najpełniejsze i aktualne informacje dotyczące majątku lub źródeł dochodu zobowiązanego posiada naczelnik urzędu skarbowego. Ich pozyskiwanie z tego organu w dobie aktualnej informatyzacji usług publicznych jest najbardziej uniwersalne, skuteczne i ekonomiczne (generujące najniższe koszty budżetowe). Jednocześnie weryfikacja dłużnika, dla organu skarbowego dysponującego obecnie zaawansowanymi systemami informatycznymi, nie powinna stanowić czynności wymagającej angażowania nadmiernych sił i środków. Sumując powyższe należy stwierdzić, że kierowanie wniosków o udzielenie informacji przez wierzyciela do naczelnika urzędu skarbowego jest zgodne z treścią obowiązujących przepisów a jednocześnie jest aktualnie najbardziej skuteczną i właściwą formą realizacji obowiązku wierzyciela w zakresie dochodzenia należności budżetowych. Ponadto odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Dąbrowie Tarnowskiej w przedmiocie podstaw odmowy udzielenia informacji, należy wskazać, co następuje. Za błędną należy uznać wskazaną przez organ podstawę prawną (opartą na art. 299 § 1 oraz art. 298 pkt 5 Ordynacja podatkowa) wskazującą na brak podstaw do udostępnienia żądanych informacji z uwagi na brak pisemnego upoważnienia prokuratora dla funkcjonariusza Policji, autora przedmiotowego wniosku. Artykuł 298 pkt 5 przywoływanej ustawy wprost stanowi, że organy podatkowe udostępniają inne informacje: sądowi, prokuratorowi, a także upoważnionym na piśmie przez prokuratora funkcjonariuszom Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Straży Granicznej lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego - w związku z toczącym się postępowaniem. Abstrahując od błędnie zastosowanej podstawy prawnej odmowy wierzyciel podkreśla, że wnioskuje o informację dotyczącą zobowiązanego, w stosunku, do którego postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, a samo postępowanie nie było postępowaniem karnym. Jest rzeczą oczywistą, że przepis art. 298 pkt 5 ordynacji podatkowej dotyczy właśnie tego rodzaju postępowania. Ponadto odnosząc się do argumentacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Dąbrowie Tarnowskiej należy stwierdzić, że Skarżący powołuje się na art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 299 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa stanowi że: "organy podatkowe udostępniają informacje wynikające z akt spraw podatkowych w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych ustawach. Tego rodzaju odrębnym przepisem "lex specialis" jest między innymi art. 36 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dodatkowo należy zauważyć, że w art. 299 § 1 w zw. z art. 299 § 2 pkt 7 ustawy Ordynacja podatkowa istnieje podstawa prawna udostępnienia wierzycielowi wnioskowanych informacji. Tym samym ustawodawca przewidział wyjątek od zasady zachowania tajemnicy skarbowej. Polega on na udzieleniu informacji na potrzeby przyszłego lub prowadzonego postępowania egzekucyjnego (art. 36 § 1b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Koresponduje on z treścią art. 299 § 1 oraz § 2 w związku z art. 298 pkt 7 ustawy Ordynacja podatkowa zezwalającego na udostępnienie informacji chronionych tajemnicą skarbową innym organom w przypadkach i na zasadach określonych w odrębnych ustawach. Co ważne udostępnienie tajemnicy skarbowej odbywa się w ściśle ograniczonym zakresie. Jak stanowi rozpatrywany przepis udzielenie informacji odbywa się jedynie w zakresie niezbędnym do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Należy jednocześnie uznać, że art. 36 § 1 jest samodzielną niezależną od art. 299 ustawy Ordynacja podatkowa podstawą do uzyskania informacji. Wskazuje na to zapis art. 36 § 1b, (...). Przyjęcie odmiennej interpretacji tego przepisu spowodowałoby całkowitą bezskuteczność i niewykonalność przepisu art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Każda, bowiem informacja dotycząca podatnika jest objęta tajemnicą służbową (skarbową) i odmowa udzielenia informacji innym organom egzekucyjnym oraz wierzycielom skutkowałoby paraliżem działań wobec dłużników należności budżetowych. Na uwagę zasługuje również fakt, że przepis art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do zasady nie ogranicza prawa do uzyskania informacji w zależności od tego czy zwracającym się o takie informacje jest organ egzekucyjny (naczelnik urzędu skarbowego, wójt, burmistrz, prezydent miasta, dyrektor oddziału ZUS, itp.) czy też wierzyciel należności publicznoprawnych (organ administracji publicznej). Dla oceny niniejszego problemu istotna jest okoliczność, że wierzyciel egzekwuje świadczenia publicznoprawne, jest organem administracji publicznej, którego również obowiązują przepisy dotyczące zachowania poufności przekazywanych danych i którego funkcjonariusze oraz pracownicy posiadają odpowiednie uprawnienia w dostępie do informacji niejawnych. (...).
Kolejnym argumentem przemawiającym, za prawem do uzyskania informacji jest fakt, że wierzyciel zwraca się, o udzielenie informacji w sprawach, w których organy egzekucyjne prowadziły już postępowania egzekucyjne na wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. Po zakończeniu tych postępowań należności nadal są wymagalne i wierzyciel obecnie jest uprawniony do przetwarzania danych osobowych dłużników oraz informacji o źródłach przychodów, dochodów oraz ich majątku, pozyskanych między innymi w trakcie poprzedniego postępowania egzekucyjnego od Naczelnika Urzędu Skarbowego. Takie dane przekazywane są wierzycielowi w trakcie postępowań egzekucyjnych lub przy ich zakończeniu przez same organy egzekucyjne. Tym samym odmowa udzielenia tych samych informacji, (co do zasady jedynie bardziej aktualnych) uzasadniona ochroną tajemnicy skarbowej w przypadku, jeżeli tajemnica taka została ujawniona już wcześniej (przez sam organ egzekucyjny) jest działaniem, co najmniej niekonsekwentnym.
Ponadto, należy również podkreślić, że aktualnie inne liczne organy egzekucyjne (naczelnicy urzędów skarbowych) udzielają wierzycielowi informacji w trybie rozpatrywanego art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Konieczne jest również zaznaczenie, że wierzyciel nie oczekuje udzielenia szczegółowych informacji na temat zobowiązanego czy prowadzonych w stosunku do niego postępowań podatkowych, a jedynie alternatywnej i jednoznacznej odpowiedzi (informacji), w zakresie posiadania/braku majątku lub dochodów podlegających egzekucji i przewyższających kwotę wydatków egzekucyjnych. Informacja taka umożliwi wierzycielowi podjęcie decyzji o wdrożeniu bądź odstąpieniu od wdrożenia kolejnego postępowania egzekucyjnego, a tym samym realizacji obowiązku dochodzenia należności budżetowych.
Sumując dotychczasowe rozważania Skarżący stoi na stanowisku, że obowiązek udzielenia informacji ustanowiony w art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ciąży na Naczelniku Urzędu Skarbowego w Dąbrowie Tarnowskiej i brak jest przesłanek uzasadniających odmowę udzielenia tych informacji."
NUS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Uzasadniając swoje stanowisko organ przywołał fragment uzasadnienia projektu ustawy o zmianie Ordynacji podatkowej z 2015 r. (druk sejmowy nr 3462), w którym wskazano: "Należy również zauważyć, że wprawdzie art. 299 § 2 Ordynacji podatkowej umożliwia organom podatkowym udostępnianie informacji wynikających z akt spraw podatkowych na zasadach określonych w odrębnych przepisach, niemniej ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 36) nie stanowi wystarczającej podstawy prawnej do żądania przez administracyjne organy egzekucyjne informacji zawartych w aktach spraw podatkowych. Uwzględniając zatem szczególną ochronę informacji zawartych w aktach spraw podatkowych oraz zamknięty katalog podmiotów określonych w art. 299 O.p., nieuprawniona jest rozszerzająca interpretacjo tego przepisu".
Sprawa została rozpoznana w trybie przepisu art. 119 pkt 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej: P.p.s.a.). Powołany przepis stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).
Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym, jak Sąd wskazał powyżej, Skarżący złożył w skardze, natomiast NUS w odpowiedzi na skargę jak i po przesłanej informacji przez Sąd, że Komendant wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Wobec powyższego Przewodniczący Wydziału I tut. Sądu zarządzeniem z dnia 8 września 2022 r., wyznaczył termin posiedzenia niejawnego w trybie uproszczonym na dzień 11 października 2022 r. oraz poinformował strony o składzie sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając sprawę zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).
Z kolei stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
W myśl § 2a ww. przepisu sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a.
Zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Powyższe wyliczenie stanowi katalog zamknięty. Zaskarżenie aktu lub czynności niewymienionych w powyższym katalogu oznacza, iż sprawa nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego, a tym samym zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. skarga podlega odrzuceniu.
W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie w myśl art. 135 P.p.s.a. następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).
Zgodnie z przepisem art. 146 § 1 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stosuje się odpowiednio.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest czynność NUS w przedmiocie odmowy udzielenia informacji, w zakresie przychodów/dochodów i posiadanego majątku Zobowiązanego, o którą wystąpił Komendant działający jako wierzyciel, na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a.
W ocenie Sądu czynność odmowy udzielenia informacji wierzycielowi, który składając wniosek powołał się na przepis art. 36 § 1 u.p.e.a., podlega kontroli sądowoadministracyjnej. Możliwość złożenia skargi na powyższą czynność wynika z treści cytowanego powyżej przepisu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. (por. wyrok z dnia 8 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 263/22; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie i literaturze przedmiotu przyjmuje się, że czynności te:
- nie mają charakteru decyzji ani postanowienia wydawanych w postępowaniu jurysdykcyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym i zaskarżalnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 1-3 P.p.s.a.,
- muszą mieć charakter zewnętrzny, tj. muszą być skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność,
- muszą być skierowane do indywidualnego podmiotu,
- muszą mieć charakter publicznoprawny, ponieważ zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. zakresem tego przepisu objęte są "akty i czynności z zakresu administracji publicznej",
- muszą dotyczyć uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa
(por. T. Woś (red), H. Knysiak-Molczyk, A. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2016, LEX komentarz do art. 3).
Ostatnia przesłanka oznacza, że musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem lub zaniechaniem określonego działania organu administracji, a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2012, s. 32).
Czynność powinna ustalać (odmawiać ustalenia), stwierdzać (odmawiać stwierdzenia), potwierdzać (odmawiać potwierdzenia) określonych uprawnień lub obowiązków określonych przepisami prawa administracyjnego. Musi ona wywoływać dla określonego podmiotu skutki prawne, a więc w sposób prawnie wiążący wpływać na jej sytuację prawną. Musi więc istnieć ścisły związek między ustaleniem, stwierdzeniem lub potwierdzeniem (oraz ich odmowami) a możliwością realizacji uprawnienia.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego i prawnego rozpatrywanej sprawy, w ocenie Sądu, czynność NUS odmowy udzielenia informacji wierzycielowi, który składając wniosek powołał się na przepis art. 36 § 1 u.p.e.a., spełnia powyższe przesłanki i w konsekwencji stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień i obowiązków wierzyciela, wynikających z przepisów prawa (w tym wypadku z u.p.e.a.) w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.
Powyższe stanowisko potwierdza również wykładnia celowościowa przepisu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Sąd wskazuje, że odmienna wykładnia niż zaprezentowana powyżej, prowadziłaby do pozostawienia poza jakąkolwiek kontrolą czynności dotyczących odmowy udzielenia informacji na podstawie przepisu art. 36 § 1 u.p.e.a.
Postanowienia przywołanego art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. rozszerzają kontrolę sądu administracyjnego poza sferę decyzji i postanowień, będących tradycyjnie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Przepis ten umożliwia sądową kontrolę również takich działań administracji publicznej, które nie są podejmowane w sformalizowanych postępowaniach (jurysdykcyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym) zapewniających ich uczestnikom określone gwarancje procesowe, a dotyczących praw i obowiązków obywateli i innych podmiotów w sferze publicznoprawnej, w stosunkach z organami administracji publicznej. Ustawodawca niniejszym przepisem, zdaniem Sądu, dążył do jak najszerszego zapewnienia podmiotom prawnej ochrony przed działaniami organów, które wymykają się wszelkiej innej kontroli.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że czynność NUS pozbawiła Skarżącego możliwości uzyskania informacji, która była konieczna do wykonania obowiązków ciążących na Skarżącym na podstawie przepisów m.in. art. 6 ust. 1 u.p.e.a. (o czym poniżej), zatem nie ma najmniejszej wątpliwości, że tego rodzaju czynność, jako czynność ingerująca bezpośrednio w uprawnienia Skarżącego, w świetle tego co powyżej Sąd wskazał, podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie przepisu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.
W ocenie Sądu prawo do sądu, jako prawo podstawowe, ma być zrealizowane wszędzie tam, gdzie przepisy prawa wyraźnie nie ograniczają sądowej kontroli działań administracji (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 940/17).
Ponadto należy zwrócić uwagę, że Konstytucja RP gwarantuje każdemu prawo do sądu (art. 45 Konstytucji). Sąd nie ma wątpliwości, że z uwagi na przysługujące prawo do sądu, Skarżący powinien dysponować środkiem prawnym pozwalającym mu na wszczęcie skutecznego postępowania sądowego w przypadku, gdy jego wniosek wynikający z przepisów prawa nie został uwzględniony.
Przechodząc do meritum sprawy w pierwszej kolejności należy przytoczyć treść przepisów art. 36 § 1, § 1a i § 1b u.p.e.a.
Zgodnie z art. 36 § 1 u.p.e.a. w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz udzielania pomocy na podstawie ustawy o wzajemnej pomocy organ egzekucyjny lub wierzyciel, o którym mowa w art. 5, może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów.
W myśl art. 36 § 1a u.p.e.a. informacje i wyjaśnienia, o których mowa w § 1, udzielane są nieodpłatnie przez uczestników postępowania egzekucyjnego oraz organy administracji publicznej i jednostki im podległe lub przez nie nadzorowane.
Stosownie do art. 36 § 1b u.p.e.a. udostępnianie informacji przez organy i jednostki, o których mowa w § 1a, oraz dłużników zajętej wierzytelności nie narusza obowiązku zachowania przez nich tajemnicy określonej w odrębnych przepisach.
Kluczowymi zagadnieniami w zakresie zastosowania przepisu art. 36 § 1 u.p.e.a. w rozpatrywanej sprawie jest:
- po pierwsze ustalenie, czy komendant wojewódzki Policji jest wierzycielem w rozumieniu art. 5 u.p.e.a., który może żądać wykonania obowiązku zapłaty opłaty, za pobyt w jednostce Policji osoby w stanie nietrzeźwości;
- po drugie ustalenie zakresu informacji, jakich może żądać jako wierzyciel w kontekście kompetencji przyznanych wierzycielowi na podstawie u.p.e.a.
Odnosząc się do pierwszego ze wskazanych zagadnień Sąd wskazuje, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym wierzyciel jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku. Wierzyciel w tym postępowaniu to podmiot (organ lub instytucja), któremu ustawa powierza realizowanie tej funkcji. Z uwagi na fakt, że w trybie administracyjnego postępowania egzekucyjnego egzekwowane są przede wszystkim obowiązki o charakterze publicznoprawnym, funkcję wierzyciela w tym postępowaniu pełnią organy administracji publicznej (państwowej i samorządowej).
Zgodnie z art. 1a pkt 13 wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.
Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 338/07: w art. 1a pkt 13 u.p.e.a. ustawodawca zawarł ogólną definicję wierzyciela, pozwalającą tylko w części na ustalenie, kto może występować w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze wierzyciela. Definicja wierzyciela została doprecyzowana w art. 5 u.p.e.a. W myśl art. 5 pkt 2 u.p.e.a. uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku (podkreślenie Sądu), a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.
Zgodnie z przepisem art. 422 ust.1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości za pobyt w izbie wytrzeźwień, placówce lub jednostce Policji od osoby przyjętej pobierana jest opłata. Opłata za pobyt w jednostce policji - stanowi dochód budżetu państwa (art. 422 ust. 2 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości). Wysokość opłaty za pobyt w jednostce Policji ustala wojewoda w drodze zarządzenia (art. 422 ust. 4 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości). Termin uiszczenia opłaty za pobyt jednostce Policji wynosi 14 dni od dnia doręczenia wezwania do jej uiszczenia (art. 422 ust. 11 ustawy o wychowaniu w trzeźwości).
Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1882 ze zm.; dalej: ustawa o Policji) centralnym organem administracji rządowej, właściwym w sprawach ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego, jest Komendant Główny Policji, podległy ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Jak wynika natomiast z art. 6 ust. 1 ustawy o Policji, organem administracji rządowej na obszarze województwa w sprawach ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego, jest wojewoda przy pomocy komendanta wojewódzkiego Policji działającego w jego imieniu albo komendant wojewódzki Policji działający w imieniu własnym w sprawach, mający uprawnienia m.in. wydawania indywidualnych aktów administracyjnych, jeżeli ustawy tak stanowią (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o Policji). Z przytoczonej regulacji jednoznacznie wynika, że komendant wojewódzki Policji działający, czy to w imieniu wojewody, czy to w imieniu własnym, działa jako organ administracji rządowej. Z kolei w myśl art. 9 pkt 1 w zw. z 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 305, z zm.; dalej: u.f.p.) jest również kierownikiem państwowej jednostki budżetowej należącej do sektora finansów publicznych zobowiązanym do dochodzenia należności, na podstawie art. 42 ust. 5 u.f.p. Zgodnie z tym ostatnim przepisem jednostki sektora finansów publicznych są obowiązane do ustalania przypadających im należności pieniężnych, w tym mających charakter cywilnoprawny, oraz terminowego podejmowania w stosunku do zobowiązanych czynności zmierzających do wykonania zobowiązania.
Sąd analizując przytoczone przepisy stwierdził, że nie ma najmniejszej wątpliwości, że komendant wojewódzki Policji jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku powstałego bezpośrednio z przepisów prawa, jakim jest uiszczenie opłaty pobieranej na podstawie 422 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, za pobyt jednostce Policji osoby w stanie nietrzeźwości. Jest również organem bezpośrednio zainteresowanym w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo organem powołanym do czuwania nad wykonaniem tego obowiązku, zatem jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 w zw. z art. 5 pkt 2 u.p.e.a. z tytułu tej opłaty publicznoprawnej.
Powyższe ustalenie otwiera drogę do analizy drugiego z warunków uzyskania informacji na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a., która musi być przeprowadzona poprzez pryzmat obowiązków i uprawnień jakie przyznaje wierzycielowi u.p.e.a.
Podstawowym obowiązkiem wierzyciela jest realizacja czynności zmierzających do wszczęcia egzekucji. Zgodnie z przepisem art. 6 § 1 u.p.e.a. wierzyciel w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Podjęcie tych czynności stanowi prawny obowiązek wierzyciela, który powinien być wykonywany z urzędu i temu celowi służy uprawnienie dla wierzyciela określone w art. 36 § 1 O.p.
Przez czynności wierzyciela zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych należy rozumieć zarówno upomnienie zobowiązanego oraz wystawienie tytułu wykonawczego jak i złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji. Zatem na podstawie przepisu art. 36 § 1 u.p.e.a. może żądać od podmiotów wymienionych w tym przepisie np. danych niezbędnych do prawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego, a które to dane wymienione są w art. 27 § 1 u.p.e.a. (np. pkt 2 wskazanie adresu, numerów: PESEL, NIP, REGON) oraz informacji wymienionych w art. 26 § 1 u.p.e.a.
Przepis art. 26 § 1e u.p.e.a. nakłada na wierzyciela obowiązek przekazania organowi egzekucyjnemu wraz z wnioskiem i tytułem wykonawczym informacji dotyczących:
1) posiadanego przez zobowiązanego składnika majątkowego lub źródła jego dochodu - w przypadku gdy są znane wierzycielowi;
2) majątku zobowiązanego lub większej jego części znajdującego się na terenie działania organu egzekucyjnego - w przypadku ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego na podstawie art. 22 § 3;
3) siedziby lub miejsca zamieszkania dłużnika zobowiązanego, który jest obciążony prawem majątkowym względem zobowiązanego - w przypadku ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego na podstawie art. 22 § 3a;
4) daty wysłania przez centralne biuro łącznikowe wniosku o udzielenie informacji lub powiadomienie do państwa członkowskiego lub państwa trzeciego oraz numeru referencyjnego tego wniosku - w przypadku wystąpienia o udzielenie pomocy, o której mowa w ustawie o wzajemnej pomocy;
5) ujawnionego po umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 składnika majątkowego lub źródła dochodu zobowiązanego oraz numeru i daty wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego - w przypadku wystąpienia z wnioskiem o ponowne wszczęcie egzekucji administracyjnej;
6) imienia i nazwiska oraz adresu do korespondencji przedstawiciela ustawowego zobowiązanego;
7) imienia i nazwiska oraz adresu do korespondencji opiekuna albo kuratora zobowiązanego - w przypadku ustanowienia opieki albo kurateli dla zobowiązanego;
8) imienia i nazwiska oraz adresu do korespondencji zarządcy przedsiębiorstwa w spadku - w przypadku działania zarządcy przedsiębiorstwa w spadku.
Z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy szczególnie istotne są informacje jakie ma przekazać wierzyciel wraz z żądaniem ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego (pkt 5 ust. 1 art. 26), bo właśnie taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Jak wynika z wniosku z dnia 22 listopada 2021 r., Komendant zamierza wystąpić z wnioskiem o ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do Zobowiązanego, gdyż liczne postępowania egzekucyjne w stosunku do Zobowiązanego zostały zakończone postanowieniem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego lub też tytuły wykonawcze zostały przez organ egzekucyjny zwrócone w związku z nieprzystąpieniem do egzekucji.
Warunki ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zakres informacji jakie ma przekazać wierzyciel realizując obowiązek dochodzenia należności zostały określone precyzyjnie w przepisie art. 61 § 1 i 2 u.p.e.a.
Zgodnie z przepisem art. 61 § 1 pkt 1 u.p.e.a w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 postępowanie egzekucyjne wszczyna się ponownie na wniosek wierzyciela o ponowne wszczęcie egzekucji administracyjnej - jeżeli organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem - po ujawnieniu przez wierzyciela majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Wniosek, o którym mowa w § 1 pkt 1, zawiera informacje o majątku lub źródłach dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne, oraz inne informacje niezbędne do ponownego wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 61 § 2 zdanie 1 u.p.e.a.; podkreślenie Sądu).
Przedstawione przepisy zawarte w art. 61 u.p.e.a. nie budzą wątpliwości interpretacyjnych. Jednoznacznie wskazują, że warunkiem ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest wskazanie przez wierzyciela majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Zatem wierzyciel realizując obowiązek nałożony na niego przepisem art. 6 § 1 u.p.e.a. zobligowany jest do poszukiwania majątku zobowiązanego i może to czynić właśnie w oparciu o przepis art. 36 § 1 u.p.e.a.
Nie ma więc najmniejszych wątpliwości, że wniosek Komendanta dotyczący wskazania przez organ podatkowy przychodów/dochodów czy majątku mieści się w dyspozycji przepisu art. 36 § 1 u.e.p.a.
Przechodząc do wskazania jakie podmioty są zobowiązane do udzielania informacji na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a., Sąd wskazuje, że krąg podmiotów, do których wierzyciel może zwracać się o udzielenie informacji, jest nieograniczony. Wszystkie podmioty, do których zwróci się wierzyciel, są zobowiązane do udzielenia mu informacji, chyba że przysługuje im prawo odmowy zeznań w charakterze świadka (art. 83 § 1 K.p.a.) lub prawo odmowy odpowiedzi na zadane pytanie (art. 83 § 2 K.p.a.) albo jeżeli nie zostały one zwolnione z obowiązku zachowania w tajemnicy informacji niejawnych (art. 82 pkt 2 K.p.a.). Nie można również żądać informacji od duchownych co do faktów objętych tajemnicą spowiedzi (art. 82 pkt 3 K.p.a.) oraz od osób niezdolnych do komunikowania swych spostrzeżeń (art. 36 § 2 u.p.e.a.).
Z powołanych regulacji w sposób jasny wynika, że wszystkie podmioty, do których wierzyciel zwróci się o udzielnie informacji niezbędnych do prowadzenia lub wszczęcia postępowania egzekucyjnego, obowiązane są ich udzielić, o ile tylko takimi informacjami dysponują. Należy podkreślić, że jest to szczególne istotne ze względu na zapewnienie wierzycielom możliwości realizacji nałożonych na nich przez u.p.e.a. obowiązków.
Kolejno Sąd wskazuje, że wbrew temu co twierdzi NUS, w rozpatrywanej sprawie przepisy Działu VII Ordynacji podatkowej "Tajemnica skarbowa" nie wyłączają możliwości udzielenia informacji o żądanym zakresie, Komendantowi działającemu jako wierzyciel, który wnioskował o udzielenie informacji w zakresie osiąganych przez Zobowiązanego przychodu/dochodu i posiadanego majątku.
W Dziale VII O.p. ustawodawca rozróżnia:
- udostępnianie akt podatkowych zawierających informacje wymienione w art. 182-297 § 1 O.p.,
- udostępnianie akt podatkowych niezawierające informacji o których mowa w art. 182-298 O.p.,
- udostępnianie informacji wynikających z akt spraw podatkowych – art. 299 O.p.
Przepisy art. 297 § 1 i art. 298 O.p. dotyczą sytuacji, gdy akta przekazywane są uprawnionemu podmiotowi w całości poza siedzibę organu podatkowego, czy też udostępniane w siedzibie organu, natomiast art. 299 O.p. reguluje przypadki, gdy podmiot uprawniony potrzebuje uzyskać jedynie określone informacje zawarte w aktach spraw podatkowych.
Inaczej rzecz ujmując różnica między udostępnieniem akt sprawy a udostępnianiem informacji zawartych w aktach sprawy jest taka, że w pierwszym przypadku podmiot uprawniony ma możliwość wglądu do akt i uzyskania kopii (odpisu) zawartych w aktach dokumentów. Natomiast udostępnianie informacji zawartych w aktach sprawy polega na zakomunikowaniu co jest w aktach i co z tego wynika. Informacja zawarta w aktach spraw podatkowych jest wiedzą przetworzoną przez organ ją udostępniający. Organ udzielający jedynie informacji zawartych w aktach nie może dołączać do tej informacji kopii dokumentów z akt sprawy, w istocie byłoby to bowiem udostępnienie akt, a nie informacji. Ma to istotne znaczenie, ponieważ wskazany krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania informacji z akt spraw podatkowych nie pokrywa się z kręgiem podmiotów uprawnionych do dostępu do tych akt na podstawie art. 298 O.p. (por. Etel Leonard (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz. Tom II. Procedury podatkowe, wyd. LEX).
Z treści wniosku z dnia 22 listopada 2021 r. w żadnym wypadku nie wynika, aby Skarżący wnosił o udostępnienie akt podatkowych. Wobec powyższego Naczelnik powinien rozważyć jedynie, czy wniosek Skarżącego może być uwzględniony w oparciu o przepisy art. 299 O.p. w zw. z art. 36 § 1 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 299 § 1 O.p. organy podatkowe udostępniają informacje zawarte w aktach spraw podatkowych, z wyłączeniem informacji określonych w art. 182, organom i osobom wymienionym w art. 298.
W myśl art. 299 § 2 O.p. organy podatkowe udostępniają informacje wynikające z akt spraw podatkowych w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych ustawach oraz ratyfikowanych umowach międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.
Natomiast w § 3 art. 299 wskazano, że informacje, o których mowa w § 1, udostępniane są również innym podmiotom wymienionym w tym przepisie.
Dokonując analizy przepisów art. 299 § 1-3 z punktu widzenia podmiotowego, Sąd wskazuje, że ustawodawca w tych przepisach wskazał trzy grupy podmiotów, którym mogą być udostępniane informacje zawarte w aktach spraw podatkowych, z wyłączeniem informacji określonych w art. 182 O.p.
Po pierwsze, są to podmioty, które na mocy art. 298 § 1 O.p. mają dostęp do akt niezawierających informacji, o których mowa w art. 182. Skoro podmioty te mają dostęp do tego rodzaju akt podatkowych, to tym bardziej powinny mieć dostęp do informacji zawartych w tych aktach.
Po drugie, są to podmioty, którym takie uprawnienie zostało przyznane w przepisach odrębnych ustaw, ratyfikowanych umowach międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, a także zawartych na podstawie tych umów porozumieniach (§ 2). W tym przypadku o zakresie i zasadach udostępniania tych informacji rozstrzygają przepisy odpowiednich ustaw, umów i porozumień międzynarodowych.
Po trzecie, są to podmioty enumeratywnie wymienione w art. 299 § 3 O.p.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, nie ma najmniejszej wątpliwości, że Komendant działający jako wierzyciel nie jest wymieniony wśród podmiotów uprawnionych do udostępnienia akt na podstawie przepisu art. 298 jak i nie jest wymieniony w art. 299 § 3 O.p. jako podmiot uprawniony do uzyskiwania informacji z akt spraw podatkowych.
Natomiast w ocenie Sądu uprawnienie Skarżącego działającego jako wierzyciel, do uzyskania informacji z akt spraw podatkowych, wynika z treści przepisu § 2 art. 299 O.p., gdyż przepisy u.p.e.a. w zakresie art. 36 § 1 stanowi odrębną ustawę, o której mowa w tym przepisie.
Sąd wyjaśnia, że każda tajemnica ze swej natury oznacza wyłączenie jawności określonych informacji. Tajemnica skarbowa stanowi wyłączenie jawności indywidualnych danych zawartych we wszelkich dokumentach, jakie podatnik, płatnik, inkasent, składa organowi podatkowemu, a także jakie znajdują się w dokumentach tego organu lub pozyskanych przez organ informacji na temat tych danych. Zatem w przepisie art. 299 § 1-3 O.p. ustanowiono wyjątki od zasady wyłączenia jawności informacji (danych) objętych tajemnicą skarbową. Skoro ustawodawca w art. 299 § 2 wskazał, że odrębna ustawa może ustanawiać taki wyjątek, to właśnie przepis art. 36 § 1 u.p.e.a. będzie stanowił lex specialis w stosunku do przepisów O.p. w zakresie tajemnicy skarbowej.
Sąd wyjaśnia, że relacja między przepisami lex specialis - lex generalis oparta jest na zasadzie wyjątku, odstępstwa od reguły ogólnej. Przepis szczególny wprowadza modyfikacje, wyjątki od postanowień reguły ogólnej i ustala inne skutki dla przypadków nią objętych lub też skutki reguły ogólnej wyłącza. Wyjątki te są wprowadzane ze względu na szczególne cechy określonych podmiotów lub pewne okoliczności. I taką regulacją jest przepis art. 36 § 1 u.p.e.a.
Sąd jednocześnie zauważa, że organ, który informacje objęte tajemnicą skarbową udostępnia na podstawie ww. przepisów, nie narusza obowiązku zachowania tajemnicy skarbowej, o którym mowa w art. 294 O.p., o czym mowa wprost w art. 36 § 1b u.p.e.a.
Dokonując z kolei wykładni przepisu art. 299 O.p. od strony przedmiotowej Sąd wskazuje, że chodzi w tym przypadku o informacje znajdujące się w każdych aktach sprawy podatkowej jaka toczyła lub toczy się przed danym organem podatkowym. W ocenie Sądu użyte w tym przepisie pojęcie sprawy podatkowej należy rozumieć szeroko, to znaczy że dotyczy wszystkich spraw jakie odnoszą się do konkretnego podmiotu, które zawisły przed organem, niezależnie od sposobu jej wszczęcia (z urzędu czy na wniosek) i niezależnie od sposobu jej zakończenia, tzn. czy np. była wydawana decyzja lub postanowienie, czy też została zakończona w inny sposób np. poprzez przyjęcie i akceptację określonego wniosku (deklaracji, zeznania), czy też przez dokonanie określonej czynności materialno-technicznej.
Zakres informacji żądanej przez Komendanta działającego jako wierzyciel, jest szeroki i może odnosić się np. do akt spraw z zakresu podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku od spadków i darowizn, podatku od czynności cywilnoprawnych czy opłaty skarbowej. Zakres tej informacji jest w pełni uzasadniony przepisem art. 61 § 1 pkt 1 w zw. z § 2 u.p.e.a., który jak Sąd już wskazywał, nakazuje wierzycielowi wskazać we wniosku o ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego informacje o majątku lub źródłach dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Powyższą wykładnię potwierdza również wykładnia systemowa wewnętrzna, gdyż analiza przepisów u.p.e.a. wskazuje, że wierzyciel dysponuje danymi objętymi tajemnica skarbową, a wręcz przepisy u.p.e.a. jednoznacznie wskazują, że jest uprawniony do jej uzyskania w celu wyegzekwowania należności podlegających egzekucji administracyjnej. Przykładem takim są przepisy art. 37b ust. 1-3 i art. 6d ust. 1d u.p.e.a.
Przepis art. 37b § 1 u.p.e.a., który został dodany do u.p.e.a. ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) upoważnia wierzyciela do wezwania zobowiązanego do złożenia oświadczenia o posiadanym majątku i źródłach dochodu oraz o prawdziwości i zupełności tego oświadczenia. zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej. Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, w wyznaczonym terminie, pisemnie lub ustnie do protokołu (§ 2).
Z kolei obowiązujący od 1 stycznia 2016 r. przepis art. 6d ust. 1 u.p.e.a. też nakazuje wezwać zobowiązanego do złożenia oświadczenia o posiadanym majątku i źródłach dochodu oraz o prawdziwości i zupełności tego oświadczenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, tyle że przepis ten stosuje się przed ponownym wszczęciem egzekucji. Już tylko te dwie regulacje wskazują, że ustawodawca upoważnia wierzyciela jako współgospodarza postępowania egzekucyjnego ("Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, A. Skoczylas, Warszawa 2018.") do dysponowania danymi objętymi tajemnicą skarbową.
Za przedstawioną przez Sąd interpretacją art. 36 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 299 § 2 O.p. przemawia także wykładnia celowościowa. Przyjęcie interpretacji, że na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a. wierzyciel nie może uzyskiwać informacji objętych tajemnica skarbową, powodowałoby de facto pozbawienie możliwości wykonywania obowiązków nałożonych u.p.e.a., a w niektórych przypadkach, tak jak w niniejszej sprawie, uniemożliwiałoby ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się z kolei do przytoczonego w odpowiedzi na skargę fragmentu uzasadnienia projektu zmiany Ordynacji podatkowej z 2015 r. (druk sejmowy – Sejm VII kadencji nr 3462 str. 110 uzasadnienia projektu; https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf /druk.xsp?nr=3462), Sąd wskazuje, że zawarte w nim stwierdzenie odnośnie przepisu art. 36 § 1 u.p.e.a., jakoby przepis ten nie stanowił podstawy do uzyskania danych objętych tajemnica skarbową, nie jest poparte żadną argumentacją ani pogłębioną analizą przepisów u.p.e.a. i dodatkowo formułowane w zupełnie innym kontekście wynikającym z potrzeb dokonywanej zmiany przepisów O.p. dotyczących tajemnicy skarbowej.
Podsumowując Sąd wskazuje, że zestawiając treść art. 36 § 1 u.p.e.a. i art. 299 § 2 O.p. należy przyjąć, że informacja, której udostępnienia domagał się od NUS Komendant działający jako wierzyciel, wiązała się z zadaniami wierzyciela i miał on prawo do tego, aby o takie dane wystąpić, i nie mogło stać temu na przeszkodzie kwalifikowanie tej informacji jako objętej tajemnicą skarbową. Wobec powyższego organ odmawiając Komendantowi wnioskowanych informacji naruszył przepis art. 36 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 299 § 2 O.p.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 146 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpoznania wniosku Skarżącego przez NUS z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.
Sąd o kosztach postępowania orzekł na podstawie:
- art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.,
- § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193, ze zm.),
- § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018 r., poz. 265).
Na kwotę kosztów składają się: wpis sądowy w wysokości 200,00 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika – radcy prawnego w wysokości 480,00 zł. Łącznie Sąd zasądził od NUS kwotę 680,00 zł.