I SA/Kr 1238/18

I SA/Kr 1238/18 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2019-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Grażyna Firek /sprawozdawca/
Piotr Głowacki
Urszula Zięba /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 2897/19 - Wyrok NSA z 2020-05-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 111d
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.) WSA Piotr Głowacki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] września 2018 Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność poborcy skarbowego w toku licytacji nieruchomości - s k a r g ę o d d a l a -
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne, a w jego ramach egzekucję do nieruchomości rolnej o powierzchni 1.4715 ha, położonej w miejscowości P. . W dniu 17 sierpnia 2018 r. w siedzibie Urzędu Skarbowego w N. odbyła się druga licytacja nieruchomości. Organ egzekucyjny odmówił pełnomocnikowi J. G. odmówił prawa uczestnictwa w licytacji, gdyż przedstawił on jedynie oświadczenie mocodawcy o osobistym prowadzeniu gospodarstwa rolnego bez dokumentów potwierdzających prawo nabycia nieruchomości rolnych.
Pełnomocnik złożył do protokołu licytacji skargę na działanie komornika, zarzucając mu niedopuszczenie go do licytacji. Organ egzekucyjny odpowiedział w protokole na postawione zarzuty, podnosząc, że pełnomocnik zgłaszając się do licytacji nie przedłożył kompletu wymaganych dokumentów, tj. zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały J. G. i dokumentu na potwierdzenie posiadanych przez niego kwalifikacji rolniczych.
W ustawowym terminie J. G. zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, zawarte w protokole licytacji, zarzucając:
- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 6 k.p.a. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu poprzez przyjęcie, że istnieją podstawy prawne do niedopuszczenia skarżącego działającego przez pełnomocnika do udziału w licytacji, podczas gdy w rzeczywistości brak jest przepisów prawa przewidujących procedurę weryfikacji uprawnień uczestnika licytacji nieruchomości rolnej do jej nabycia, a tym samym brak jest podstawy do niedopuszczenia pełnomocnika skarżącego do licytacji, gdyż weryfikacja tychże uprawnień powinna nastąpić w postanowieniu o przyznaniu własności, którego uprawomocnienie się jest momentem nabycia prawa własności, a także poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie znajdą zastosowania przepisy ustawy z dnia o lasach, w szczególności art. 37a oraz art. 37b ustawy o lasach, podczas gdy w treści obwieszczenia o licytacji wskazane jest, iż na przedmiotową nieruchomość składają się tereny rolne oraz częściowo leśne, co oznacza, iż zgodnie z art. 37b ustawy o lasach o licytacji przedmiotowej nieruchomości zawiadomiony powinien być nadleśniczy właściwy ze względu na miejsce położenia gruntu, a w aktach sprawy brak jest takiego zawiadomienia;
- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 111w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 8 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a., polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu poprzez uzależnienie dopuszczenia do udziału w licytacji przedmiotowej nieruchomości od przedłożenia przez uczestnika dokumentów potwierdzających jego uprawnienia do nabywania nieruchomości rolnych, podczas gdy informacja o konieczności posiada wyżej wskazanych dokumentów nie została zawarta w obwieszczeniu o licytacji, w którym powinny być zawarte wszystkie warunki uczestnictwa w licytacji, ani też w żadnym innym dokumencie dostępnym publicznie wydanym przez Urząd Skarbowy w N. , pomimo, iż informacja ta ma wpływ na dopuszczenie do uczestnictwa w licytacji, co w konsekwencji doprowadziło do niedopuszczenia skarżącego do uczestnictwa w przedmiotowej licytacji i stanowi działanie narażające na szwank zaufanie obywateli do organów administracji publicznej;
- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 111d §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu poprzez przyjęcie, iż skarżący należy do katalogu osób nie mogących uczestniczyć w licytacji i w konsekwencji niedopuszczenie pełnomocnika skarżącego do udziału w licytacji, podczas gdy w rzeczywistości skarżący nie należy do katalogu zamkniętego osób nie mogących uczestniczyć w licytacji, zaś tylko osoby ujęte w tym katalogu nie mogą być dopuszczone do udziału w licytacji, więc pełnomocnik skarżącego powinien był zostać dopuszczony do udziału w licytacji;
- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 112b § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na jego błędnej wykładni poprzez przyjęcie, iż licytacja publiczna jest równoznaczna z nabyciem nieruchomości i nabycie to jest jej bezpośrednim skutkiem, co stanowiło przyczynę niedopuszczenia pełnomocnika skarżącego do udziału w licytacji ze względu na brak dokumentów potwierdzających uprawnienie skarżącego do nabycia nieruchomości rolnej, podczas gdy w rzeczywistości nabycie nieruchomości następuje dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o przyznaniu własności, co w konsekwencji oznacza, iż ze względu na brak przepisów regulujących moment kontroli wskazanych uprawnień do nabycia nieruchomości rolnej, wymagane dokumenty mogą być przedłożone organowi w dowolnym momencie najpóźniej zaś do chwili wydania postanowienia o przyznaniu własności, po wtóre niedopuszczenie pełnomocnika skarżącego do licytacji z powodu braku tych dokumentów stanowiło naruszenie prawa mające oczywisty wpływ na przebieg przedmiotowej licytacji i pokrzywdzenie Skarbu Państwa na skutek ograniczenia licytantów tylko do jednego podmiotu, który zaoferował jedynie cenę wywołania powiększoną o sumę postąpienia i to wystarczyło do przyjęcia jego oferty, podczas gdy udział dwóch lub więcej licytantów zapewniłby Skarbowi Państwa osiągnięcie wyższej ceny za nieruchomość, a tym samym spłatę większej części zaległości podatkowej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem [...], wydanym dnia 18 września 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że do egzekucji z nieruchomości rolnej przeprowadzonej w drodze licytacji mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w powiązaniu z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego. Zwrócił uwagę na obowiązek spełnienia przez każdego nabywcę nieruchomości rolnej warunków określonych w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego. Organ egzekucyjny daje możliwość osobie zainteresowanej nabyciem takiej nieruchomości przeglądania w urzędzie skarbowym akt postępowania egzekucyjnego, a zatem także zasięgnięcia wszelkich informacji na temat warunków jej nabycia. Jeszcze przed otwarciem licytacji, czyli wywołaniem przez poborcę skarbowego osoba zainteresowana przystąpieniem do niej musi spełnić wszystkie warunki narzucone przez przepisy obowiązujące.
Zdaniem organu odwoławczego, w licytacji nie mogą uczestniczyć osoby, które mogą nabyć nieruchomość tylko za zezwoleniem organu administracji publicznej, a zezwolenia tego nie przedstawiły. Z przepisu tego wynika, że takie osoby mogą uczestniczyć w licytacji dopiero po przedstawieniu właściwego dokumentu. Uczestnikiem dopuszczonym do licytacji nieruchomości rolnej może być rolnik indywidualny, który przedstawi komplet wymaganych dokumentów jeszcze przed wywołaniem licytacji. Jak zauważono powyżej przepisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, nakładają na osobę nabywającą nieruchomość rolną pewne obowiązki, po spełnieniu których, takie nabycie jest możliwe. Analogicznie, do procedury nabycia egzekucyjnego czyli licytacji, mogą przystąpić jedynie takie osoby, które spełniły wymogi ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa własności zakończone wydaniem postanowienia jedynie finalizuje przeniesienie własności nieruchomości na licytanta, który zaoferował najwyższą cenę i ją uregulował. W trakcie tego postępowania nie mogą być badane prawa licytanta do nabycia nieruchomości rolnej.
Odpowiadając na zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 37a oraz art. 37b ustawy o lasach organ odwoławczy zauważył, że nie był on podnoszony w skardze na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji. W tej sytuacji nie ma podstaw, aby odpowiedzieć na zarzut, który został podniesiony po raz pierwszy w zażaleniu.
Nadto organ drugiej instancji zaznaczył, że obwieszczenie o licytacji zawierało wszystkie wymagane przepisami prawa informacje. Wskazał, że nie doszło do naruszenia zasady zaufania do organów władzy publicznej, gdyż organ egzekucyjny w zaskarżonym rozstrzygnięciu wyjaśnił stronie jakimi przepisami prawa powinna się kierować, aby mogła być dopuszczona do licytacji. Bezzasadny jest również zarzut naruszenia zasady należytego informowania stron, bowiem w obwieszczeniu o licytacji była odpowiednia ilość informacji, aby strony nią zainteresowane mogły w niej brać udział, po spełnieniu, prawem przewidzianych warunków.
J. G. wniósł w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zarzucił naruszenie prawa procesowego, a to art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zachodzi podstawa do utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji, które obarczone było szeregiem błędów. Nadto w środku zaskarżenia zostały powielone zarzuty, podniesione wcześniej w zażaleniu. Skarżący zwrócił się o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). W myśl art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na ocenie, czy niedopuszczenie skarżącego do licytacji było zgodne z przepisami.
Zgodnie z art. 111d § 1 pkt 1 – 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) w licytacji nie mogą uczestniczyć: zobowiązany, pracownicy obsługujący organ egzekucyjny, małżonkowie, dzieci, rodzice i rodzeństwo osób, o których mowa w pkt 1 i 2, osoby obecne na licytacji w charakterze urzędowym, licytant, który nie wykonał warunków poprzedniej licytacji tej samej nieruchomości oraz osoby, które mogą nabyć nieruchomość tylko za zezwoleniem organu administracji publicznej, a zezwolenia tego nie przedstawiły. Z treści art. 111d § 1 pkt 6 u.p.e.a. wynika zatem, że jeżeli obrót daną nieruchomością jest w jakiś sposób ograniczony, to warunkiem uczestnictwa w licytacji jest bądź spełnienie przez uczestnika wymogów przewidzianych prawem (wówczas bowiem zezwolenie organu administracji nie jest konieczne), bądź też przedstawienie zezwolenia właściwego organu. Ograniczenie co do możliwości nabycia danej nieruchomości powoduje, że podmiot chcący uczestniczyć w licytacji musi wykazać, że spełnia wszystkie przesłanki, pozwalające taką nieruchomość kupić.
Ograniczenia co do możliwości nabycia nieruchomości rolnych wprowadzone zostały do ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1405 ze zm.) przepisami ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 869 ze zm.). Zgodnie z art. 2a ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli nabywana nieruchomość rolna albo jej część ma wejść w skład wspólności majątkowej małżeńskiej wystarczające jest, gdy rolnikiem indywidualnym jest jeden z małżonków. Kolejne jednostki redakcyjne wprowadzają ograniczenia co do powierzchni gospodarstwa rolnego (art. 2a ust. 2), wyjątki, umożliwiające nabycie nieruchomości przez różne podmioty (art. 2a ust. 3). Nabycie nieruchomości przez inne podmioty niż rolnik indywidualny oraz podmioty wskazane w art. 2a ust. 3 ustawy jest również możliwe, w wypadku spełnienia szeregu kryteriów oraz uzyskania zgody właściwego organu, tj. K. Ośrodka Wspierania Rolnictwa, co wynika z art. 2a ust. 4 ustawy.
Dodatkowo należy zaznaczyć, że stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego za rolnika indywidualnego uważa się osobę fizyczną będącą właścicielem, użytkownikiem wieczystym, samoistnym posiadaczem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych, których łączna powierzchnia użytków rolnych nie przekracza 300 ha, posiadającą kwalifikacje rolnicze oraz co najmniej od 5 lat zamieszkałą w gminie, na obszarze której jest położona jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego i prowadzącą przez ten okres osobiście to gospodarstwo.
Osoba, która nie wykaże, że jest rolnikiem indywidualnym, podmiotem, wymienionym w art. 2a ust. 3 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego czy podmiotem, który uzyskał zgodę właściwego organu na nabycie nieruchomości na podstawie art. 2a ust. 4 tej ustawy, nie może – zgodnie z art. 111d § 1 pkt 6 u.p.e.a. – zostać dopuszczona do licytacji, której przedmiotem jest nieruchomość rolna. W szczególności osoba twierdząca, że jest rolnikiem indywidualnym powinna wykazać, że spełnia kryteria wskazane w art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, a zatem że jest właścicielem (posiadaczem, dzierżawcą) nieruchomości rolnych, zamieszkuje odpowiedni okres czasu w gminie, na terenie której znajduje się część jej gospodarstwa rolnego oraz że to gospodarstwo prowadzi osobiście. Zgodnie bowiem z art. 111m § 1 po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę, natomiast jak wynika z art. 112b § 1 u.p.e.a., jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. W myśl art. 112b § 3 u.p.e.a. postanowienie o przyznaniu własności, które stało się ostateczne, przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub podlega złożeniu do zbioru dokumentów. Postanowienie o przyznaniu własności jest także tytułem egzekucyjnym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości.
O ile samo zakończenie licytacji i przybicie (nieostateczne) nie jest jeszcze równoznaczne z nabyciem nieruchomości, o tyle od momentu przybicia wszelkie skutki prawne zakończonej licytacji zależą od działań podmiotu, który zaoferował najwyższą cenę oraz innych uczestników postępowania egzekucyjnego, a nie od organu, który egzekucję prowadzi. Jeśli żaden z uczestników nie zaskarży poszczególnych postanowień, a podmiot, który wygrał licytację uregulował cenę nabycia, obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia o przyznaniu własności. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości uzależnienia przyznania własności od wykazania – po zamknięciu licytacji – że podmiot, który zaproponował najwyższą cenę, spełnia warunki, od których ustawa uzależnia możliwość nabycia nieruchomości.
Umożliwienie przez organ egzekucyjny uczestnictwa w licytacji osobie (podmiotowi), co do którego nie zostało wykazane, że może on nabyć nieruchomość rolną umożliwiałoby obejście przepisów ustawy o kształtowaniu obrotu rolnego. Należy się zatem zgodzić z Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej, że w wypadku licytacji, dotyczącej nieruchomości, którą obrót jest w jakiś sposób reglamentowany, podmiot zamierzający w takiej licytacji uczestniczyć musi wykazać, że spełnia wszystkie przesłanki, pozwalające mu na nabycie takiej nieruchomości.
Podstawowe zarzuty skargi nie są zatem zasadne. Odnosząc się do kolejnych trzeba wskazać, że przepisy u.p.e.a. wyraźnie wyliczają niezbędne elementy publicznego obwieszczenia o licytacji. Są nimi, zgodnie z art. 110w § 3 u.p.e.a. termin i miejsce licytacji, oznaczenie nieruchomości, która ma być sprzedana, ze wskazaniem miejsca jej położenia i przeznaczenia gospodarczego oraz księgi wieczystej lub zbioru dokumentów ze wskazaniem sądu, w którym są prowadzone, oszacowana wartość nieruchomości i cenę wywoławczą, firma lub imię i nazwisko zobowiązanego, wysokość wadium, jakie licytant przystępujący do przetargu powinien złożyć, z zaznaczeniem że wadium składa się w gotówce albo w postaci czeku potwierdzonego wystawionego na organ egzekucyjny, czas, w którym w terminie 14 dni przed dniem licytacji będzie wolno oglądać nieruchomość oraz przeglądać w urzędzie skarbowym akta postępowania egzekucyjnego, wzmianka, że prawa osób trzecich nie będą przeszkodą do licytacji i przyznania nabywcy własności nieruchomości bez zastrzeżeń, jeżeli osoby te nie wystąpiły wcześniej o wyłączenie nieruchomości lub jej przynależności spod egzekucji oraz wyjaśnienie, że użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli nie są ujawnione w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów i nie zostaną zgłoszone najpóźniej na 3 dni przed rozpoczęciem licytacji, nie będą uwzględnione w dalszym toku egzekucji i wygasną z chwilą, w której postanowienie o przyznaniu własności stanie się ostateczne. Przepisy nie nakładają natomiast na organ egzekucyjny obowiązku dokładnego opisu stanu nieruchomości, tak fizycznego (np. ukształtowania gruntu) jak i prawnego (np. ograniczeń co do możliwości nabycia). Skoro oczywistym jest, że potencjalny nabywca ma możliwość obejrzenia nieruchomości i czyni to na własną rękę, to tak samo traktować należy zapoznanie się z prawnymi aspektami przyszłej transakcji. W badaniu tak fizycznych, jak i prawnych kwestii związanych z nieruchomością organ egzekucyjny nie ma obowiązku wyręczać zainteresowanego. Dokładna, precyzyjna treść art. 110w § 3 u.p.e.a. wyklucza możliwość domniemywania na podstawie art. 9 k.p.a., że na organie egzekucyjnym ciążą jakieś dalsze obowiązki informacyjne w ramach publicznego obwieszczenia o licytacji.
Podzielić trzeba stanowisko organu, że skoro zarzut naruszenia art. art. 37a oraz art. 37b ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2018r., poz. 2129) został podniesiony dopiero na etapie zażalenia, nie może być on brany pod uwagę w toku sprawy, której przedmiotem jest skarga na czynności prowadzącego licytację, a w skardze ta kwestia sygnalizowana nie była.
Ponieważ działanie organów egzekucyjnych było zgodne z prawem, nie można postawić im zarzutu naruszenia art. 6 i art. 8 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił, za podstawę biorąc art. 151 p.p.s.a.