I SA/KE 539/24

I SA/Ke 539/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Stępniak
Mirosław Surma
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 110r, art. 110u, art. 110b, art. 18, art. 17 par.1,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 138 par.2, art. 144, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 144, art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma Asesor WSA Magdalena Stępniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi C. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na opis i oszacowanie wartości nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz C. sp. z o.o. sp. k. we W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 1 października 2024 r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej (organ, dyrektor) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (organ egzekucyjny, naczelnik) z 25 lipca 2024 r., nr [...] uznające za nieuzasadnione wniesione przez C. sp. z o.o. sp. k. we W. (zobowiązana, spółka, skarżąca) zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości gruntowej.
Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez W. T. z tytułu nieuiszczonego podatku od nieruchomości. W toku prowadzonej egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny 2 listopada 2022 roku dokonał zajęcia nieruchomości położonej w miejscowości D., gm. T., powiat b. , w skład której wchodzi działka o numerze ewidencyjnym [...], dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Z uwagi na nieuregulowanie dochodzonych należności naczelnik przystąpił do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Dnia 28 listopada 2023 roku został sporządzony i ukończony protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W dniu 2 stycznia 2024 r. zobowiązana wniosła zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
Postanowieniem z 2 lutego 2024 r. naczelnik stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Ww. postanowienie zostało doręczone Spółce 26 lutego 2024 roku. Na skutek wywiedzionego przez stronę zażalenia, postanowieniem z 10 kwietnia 2024 r. dyrektor utrzymał w mocy postanowienie naczelnika. Dalej, postanowieniem z 4 kwietnia 2024r. naczelnik odmówił przywrócenia terminu do złożenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez dyrektora.
Jednakże, w związku z wniesionymi przez spółkę zarzutami, pismem z 10 stycznia 2024 roku organ egzekucyjny zwrócił się do rzeczoznawcy o wyjaśnienie kwestii podniesionych w zarzutach.
Uwzględniając zastrzeżenia spółki, rzeczoznawca majątkowy przedłożył nową wycenę z 6 kwietnia 2024 r. i dodatkowy operat szacunkowy zawierający wycenę kompleksu nieruchomości.
Obwieszczeniem publicznym z 30 kwietnia 2024 r. organ egzekucyjny poinformował o nowym terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Dnia 12 czerwca 2024 r. został sporządzony i ukończony protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości gruntowej o numerze działki [...], dla której Sąd Rejonowy w B.-Z. prowadzi księgę wieczystą nr [...]
Pismem z 26 czerwca 2024 r. zobowiązana zgłosiła zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, kwestionując rzetelność sporządzenia operatu szacunkowego. Podniosła następujące zarzuty: sporządzenie operatu szacunkowego z pominięciem wartości kompleksu nieruchomości stanowiącego własność spółki jako całości gospodarczej i jej wpływu na wartość nieruchomości; rażącą różnicę w wycenie nieruchomości między operatami z 6 sierpnia 2023 roku a 6 kwietnia 2024 roku dyskwalifikującą walory dowodowe operatu jako opinii niespójnej i nierzetelnej; pominięcie analizy rynku lokalnego w operacie szacunkowym; sporządzenie analizy porównawczej w oparciu o dane pochodzące z transakcji nieruchomości, które nie spełniają kryteriów nieruchomości podobnej do wycenianej nieruchomości. Wniosła o poddanie operatu ocenie organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Przedłożyła własny niepodpisany operat szacunkowy z 26 maja 2017 r.
Postanowieniem z 25 lipca 2024 r. organ egzekucyjny uznał zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości za nieuzasadnione. W zażaleniu zobowiązana podtrzymała dotychczasowe stanowisko.
Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, organ odwoławczy przytoczył podstawy prawne i wskazał, na czym polegało zastosowane podejście, metoda i technika szacowania nieruchomości. Wyjaśnił, że opinia biegłego powinna podlegać ocenie ze strony organu egzekucyjnego przede wszystkim z punktu widzenia spełnienia kryteriów określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.". W protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny jest natomiast zobowiązany podać elementy określone w art. 110r § 1 u.p.e.a. Podkreślił, że organ egzekucyjny nie powinien kwestionować przyjętych przez rzeczoznawcę metod wyceny. O wyborze podejścia, metody i techniki szacowania nieruchomości decyduje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, stan jej zagospodarowania oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych. Dyrektor stwierdził, iż rzeczoznawca majątkowy Z. G. w sporządzonym 6 kwietnia 2024 roku operacie szacunkowym nieruchomości gruntowej uwzględniła wszystkie niezbędne parametry. W sposób przejrzysty przedstawiła dane formalno-prawne przy użyciu podejścia porównawczego, metody korygowania ceny średniej. K. się także wynikami badania rynku.
Organ wyjaśnił, że w razie wyegzekwowania należności poprzez sprzedaż danej nieruchomości, organ egzekucyjny, kierując się zasadą celowości, nie będzie dokonywał sprzedaży licytacyjnej kolejnych zajętych nieruchomości.
Odnosząc się do złożonego przez spółkę operatu szacunkowego z 26 maja 2017 r., dyrektor zwrócił uwagę na jego brak aktualności, co jest jego istotnym uchybieniem, a także na fakt jego niepodpisania oraz brak danych osobowych rzeczoznawcy wraz z numerem uprawnień zawodowych w zakresie szacowania nieruchomości.
Organ wyjaśnił również, że samo żądanie spółki dokonania weryfikacji operatu szacunkowego i zgłaszane zarzuty wobec tego operatu są niewystarczające dla zlecenia przez organ oceny prawidłowości sporządzenia takiego operatu. Zaniechanie wystąpienia o taką ocenę przez organ, gdy strona kwestionuje prawidłowość operatu w opozycji do pozytywnej oceny organu, nie uzasadnia zarzutu naruszenia przepisów k.p.a. regulujących postępowanie dowodowe. Jeżeli strona w toku prowadzonego postępowania zapoznała się z operatem i uważała, że jest on wadliwy, to powinna wystąpić do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o ocenę jego prawidłowości, a po jej uzyskaniu przedłożyć ten dowód organowi, co umożliwiłoby podważenie wiarygodności operatu sporządzonego na zlecenie organu i ewentualne podjęcie z urzędu działań mających na celu wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności.
W wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższe postanowienie skardze, C. sp. z o.o. sp. k. we W. zarzuciła naruszenie przepisów:
I. postępowania:
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572), dalej: "k.p.a.", poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodu w postaci operatu szacunkowego i nadanie mu przymiotu wiarygodności, przydatności oraz miarodajności, pomimo że operat ten obarczony jest oczywistym i ewidentnym błędem dyskwalifikującym jego walory dowodowe, który to błąd polega na braku dokonania przez rzeczoznawcę majątkowego wyceny kompleksu nieruchomości gruntowych położonych w miejscowości D., Gmina T., składających się z działek o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], objętych księgami wieczystymi KW Nr [...], [...], [...], [...], [...] prowadzonymi przez Sąd Rejonowy w B. IV Wydział Ksiąg Wieczystych o łącznej powierzchni ok. 20 ha (dalej: "Kompleks Nieruchomości"), jako całości, a dokonaniu przez rzeczoznawcę majątkowego wyłącznie zsumowania wyceny poszczególnych nieruchomości stanowiących własność spółki, bez uwzględnienia walorów Kompleksu Nieruchomości, jako jednej gospodarczej całości;
- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodu w postaci operatu szacunkowego z 23 kwietnia 2024 roku i bezkrytycznego nadania mu przymiotu wiarygodności, przydatności oraz miarodajności, pomimo, iż skorygowany operat szacunkowy z 23 kwietnia 2024 roku w dalszym ciągu zawierał braki i nieprawidłowości, na które wskazywała skarżąca, a rzeczoznawca majątkowy dokonał wyceny nieruchomości bez nadania znaczenia cechom szczególnym dla tej nieruchomości, co skutkowało zaniżeniem jej wartości;
- art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do prawidłowego ustalenia wartości nieruchomości, a zwłaszcza pominięcie powszechnie dostępnych informacji o cenach nieruchomości podobnych, oferowanych do sprzedaży w bezpośrednim sąsiedztwie wycenianej nieruchomości, w zamian przyjęcie przez rzeczoznawcę do porównania nieruchomości różniące się położeniem, przeznaczeniem i sposobem korzystania w stosunku do wycenianej nieruchomości;
- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy przez organ II instancji postanowienia organu I instancji, podczas gdy zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania i powinno zostać uchylone;
II. prawa materialnego:
- art. 157 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 344, ze zm.), dalej: "u.g.n.", poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do prawidłowego ustalenia wartości nieruchomości oraz brak zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, a w szczególności zaniechanie zwrócenia się przez organ do organizacji zawodowej rzeczoznawców, celem oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego stanowiącego podstawę dokonania opisu i oszacowania nieruchomości, w sytuacji gdy operat ten zawiera istotne rozbieżności pomiędzy operatem z sierpnia 2023 roku, a operatem z kwietnia 2024 roku, pomija istotne dla ustalenia wartości nieruchomości elementy, a zatem jest obarczony oczywistymi i ewidentnymi błędami dyskwalifikującymi jego walory dowodowe, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że wartość nieruchomości ustalona na podstawie sporządzonego na potrzeby postępowania egzekucyjnego operatu szacunkowego odpowiada rzeczywistej wartości rynkowej nieruchomości.
W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz.1267) i art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady- związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zaistnienie którejś z powyższych sytuacji obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia. W myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala.
Natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego w opisanych powyżej granicach, sąd stwierdził, że proces decyzyjny organu narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi, albowiem w realiach sprawy doszło do naruszenia prawa przez organy, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 110b pkt 3 u.p.e.a.). W konsekwencji zasadnym było wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Spór w sprawie dotyczy kwestii prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, będącego podstawą dokonania opisu i oszacowania wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 110m § 1 u.p.e.a. Stosownie do powołanej regulacji, po upływie terminu określonego w wezwaniu zobowiązanego do zapłaty dochodzonych należności organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania zajętej nieruchomości. O terminie opisu i oszacowania nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania, jak również innych, nieznanych mu uczestników postępowania poprzez obwieszczenie publiczne wywieszone
w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego, nie później niż na 14 dni przed rozpoczęciem opisu (art. 110o § 1-3 u.p.e.a.). Z przeprowadzonej czynności opisu i oszacowania organ sporządza protokół, którego treść określa art. 110r u.p.e.a. Z kolei stosownie do art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartość nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie.
Krąg uczestników tego szczególnego postępowania, został ustalony przez ustawodawcę w art. 110b u.p.e.a., zgodnie z którym uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są: 1. zobowiązany; 2. wierzyciele egzekwujący; 3. osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości; 4. organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste.
Przepis art. 110b u.p.e.a. jest przepisem szczególnym, zawężającym krąg stron postępowania egzekucyjnego w porównaniu do art. 28 k.p.a., a zarazem rozszerzającym zakres podmiotowy postępowania egzekucyjnego należności pieniężnych z nieruchomości o inne osoby niebędące wierzycielem i zobowiązanym.
Podkreślenia przy tym wymaga, że obowiązkiem organu na każdym etapie toczącego się postępowania jest właściwe określenie kręgu jego uczestników oraz zapewnienie czynnego ich udziału w sprawie.
W niniejszej sprawie organ w sposób nieprawidłowy pominął uczestnika postępowania – G. sp. z o.o. z O. – tj. podmiot, o którym mowa punkcie 3 art. 110b u.p.e.a.
Okoliczność, że podmiot ten posiada status uczestnika w postępowaniu wynika z treści księgi wieczystej Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B.-Z. dotyczącej nieruchomości będącej przedmiotem egzekucji (składającej się z działki o numerze ewidencyjnm [...]). W dziale III – Prawa, roszczenia i ograniczenia znajduje się bowiem informacja, że w dniu 24 listopada 2022 r. dokonano wpisu roszczenia spółki G. sp. z o.o. w O. o zawarcie umowy przeniesienia własności nieruchomości na warunkach określonych w warunkowej umowie sprzedaży z dnia 9 czerwca 2022 r., Nr Rep. A [...].
Okoliczność ta była znana organowi egzekucyjnemu, bowiem jak wynika z akt sprawy spółka ta została poinformowana o wszczęciu egzekucji z nieruchomości oraz wezwana do dostarczenia kopii warunkowej umowy sprzedaży (k. 28 akt administracyjnych).
Dalej organ dwukrotnie informował G. sp. z o.o. z O., jako uczestnika postępowania, o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości (k. 56 i 74 akt administracyjnych).
Pomimo opisanych wyżej czynności podejmowanych względem spółki G. sp. z o.o. z O., w toku dalszego postępowania egzekucyjnego podmiot ten pominięto. Zauważyć bowiem trzeba, że spółka nie otrzymała protokołów opisu i oszacowania nieruchomości, nie doręczano jej również podejmowanych w ramach toczącej się egzekucji aktów administracyjnych.
Spółce nie doręczono też wydanych w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości postanowień organów, co stanowi naruszenie art. 10 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 110b pkt 3 u.p.e.a. Skutkiem powyższego naruszenia prawa jest zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania, określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. sytuacji, w której strona bez własnej winy nie bierze udziału w postępowaniu.
Z kolei dyrektor, nie dostrzegając omówionej wady naruszył dodatkowo art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 grudnia 2021 r., I OSK 566/21, który to pogląd orzekający w niniejszej sprawie sąd w pełni aprobuje, każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji.
Skoro przepis art. 110b u.p.e.a. w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości wskazuje, kto jest uczestnikiem postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, to sąd zobowiązany był, po stwierdzeniu, że G. sp. z o.o. z O. bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu egzekucyjnym, do uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia naczelnika.
W razie stwierdzenia przez sąd, że akt kontrolowany narusza prawo, a naruszenie to daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, zachodzi podstawa do uchylenia takiego aktu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., bowiem dyspozycja tego przepisu ma na celu przede wszystkim ochronę obiektywnego porządku prawnego (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 listopada 2018 r., I FSK 1167/18).
W konsekwencji stwierdzonego naruszenia, kontrola legalności ograniczyła się wyłącznie do kwestii procesowych, które sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił z urzędu. Wskazane naruszenie prawa czyniło koniecznym uchylenie postanowień organów obu instancji. Tym samym na obecnym etapie postępowania sądowego przedwczesne było badanie zasadności zarzutów podniesionych przez spółkę w skardze.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i przeprowadzą postępowanie egzekucyjne z udziałem wszystkich uczestników postępowania, realizując tym samym zasadę czynnego udziału w sprawie.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. w punkcie 2 sentencji wyroku. Na koszty postępowania złożył się wpis od skargi w kwocie 100 zł.