Pełny tekst orzeczenia I SA/Ke 423/19

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi B.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz B.B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

UZASADNIENIE

1.1 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: dyrektor) postanowieniem z [...] r. nr [....] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. (dalej: naczelnika) z [...] r. nr [...] w sprawie oddalenia zgłoszonych przez B.B. zarzutów na postępowanie egzekucyjne, jako wniesionych z uchybieniem terminu do ich złożenia.

1.2 Organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne wobec majątku B.B. prowadzone jest na podstawie tytułu wykonawczego dotyczącego podatku akcyzowego za 2018 r. nieuregulowanego w W.B.. Na podstawie zawiadomień z 10 stycznia 2019 r., organ dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Idea Bank S.A. oraz Banku Milenium S.A. Zawiadomienia zostały doręczone stronie wraz z egzemplarzem tytułu wykonawczego 1 lutego 2019 r. (w postanowieniu błędnie wskazano, że nastąpiło to "02.01.2019r.") , pod jedynym zgłoszonym w Drugim Urzędzie Skarbowym adresem, tj. K., ul. C. 23/25, w trybie art. 44 ustawy K.p.a.

W dniu 6 maja 2019 r. w Drugim Urzędzie Skarbowym w K. został spisany protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Na podstawie ww. tytułu wykonawczego organ egzekucyjny zawiadomieniami z 7 maja 2019 r. dokonał kolejnych zajęć rachunku bankowego w Alior Bank oraz Euro Bank S.A. Zawiadomienia te doręczono stronie 14 maja 2019 r.

1.3 Pismem z 23 maja 2019 r. B.B. wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne w oparciu o ww. tytuł wykonawczy. Zarzucił nieistnienie przedmiotowego zobowiązania podatkowego, błąd co do osoby zobowiązanego oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 102 ustawy z dnia października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, ceł i innych należności pieniężnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 425 ze zm.), dalej: ustawy o wzajemnej pomocy. Wniósł o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego w administracji do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów w trybie art. 35 § 1 u.p.e.a oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie, w trybie art. 34 § 4 u.p.e.a.

1.4 Dyrektor powołując art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 1438 ze zm.) wskazał na siedmiodniowy termin do złożenia przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Termin ten mija z upływem siódmego dnia od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Termin do wniesienia zarzutów należy do kategorii terminów zawitych, a więc takich, których niezachowanie powoduje dla strony niekorzystne skutki procesowe i każde, choćby nieznaczne jego przekroczenie stanowi jego uchybienie.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że odpis tytułu wykonawczego został doręczony stronie 1 lutego 2019 r., a zatem siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął 8 lutego 2019 r. Zobowiązany wniósł zarzuty pismem z 23 maja 2019 r.

Strona, jako datę doręczenia przedmiotowego tytułu wykonawczego, wskazała 6 maja 2019 r. Jak wynika z akt sprawy, nie jest to faktyczna data doręczenia niniejszego tytułu wykonawczego, niemniej jednak i w tym przypadku termin do złożenia zarzutów upłynąłby 13 maja 2019 r.

Uchybienie terminu do złożenia zarzutów powoduje, że jest to czynność prawnie nie skuteczna i brak jest podstaw prawnych do prowadzenia postępowania zmierzającego do merytorycznego rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów. Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa do złożenia wniosku o przywrócenie terminu wynikającego z art. 58 K.p.a.

2.1 B.B. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skargę na postanowienie dyrektora. Wnosząc o jego uchylenie zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 40 § 1 oraz 42 § 1 k.p.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., poprzez uznanie, że tytuł wykonawczy z pouczeniem o terminie wniesienia zarzutów został zobowiązanemu skutecznie doręczony w sytuacji, gdy do takiego doręczenia w rzeczywistości nie doszło;

2. naruszenie art. 33 § 1 pkt 10) u.p.e.a. - poprzez przystąpienie do egzekucji w sytuacji niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 102 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, ceł i innych należności pieniężnych;

3. naruszenie art. 29 § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy;

4. naruszenie art. 35 § 1 u.p.e.a. poprzez brak zawieszenia prowadzonego względem zobowiązanego postępowania egzekucyjnego w administracji do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów.

2.2 W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zarzuty nie zostały zgłoszone po terminie, bowiem termin ten w istocie nie zaczął w ogóle biec. Nie otrzymał tytułu wykonawczego wraz z pouczeniem o terminie do wniesienia zarzutów. Posiada stałe miejsce zamieszkania na terenie W.B. i nie zamieszkuje przy ul. C. 23/25 w K.. W samym tytule wykonawczym wskazano, że jest to adres domniemany, a nie znany. Wszelkie organy administracji publicznej W.B., w tym również wierzyciel – H. D. M. M. A. N. T., odpowiednik polskiego urzędu skarbowego został poinformowany o brytyjskim adresie zamieszkania skarżącego. Wskazany w tytule wykonawczym adres pochodzi prawdopodobnie z ogólnodostępnego rejestru CEIDG, ponieważ skarżący prowadził działalność gospodarczą, a tym samym jego dane osobiste takie jak adres są dostępne do wglądu na stronie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Istotnym jest natomiast, że skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej i została ona wykreślona 17 sierpnia 2017 r., a więc dane te od tego momentu nie są aktualne.

2.3 Znajdujący się w aktach organu tytuł wykonawczy nie posiada odpowiedniego pouczenia, co również skutkuje tym, że ustawowy termin w ogóle nie rozpoczął biec. Dyrektor wskazał jedynie, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera pouczenie dla zobowiązanego o przysługującym mu terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, jednakże w żaden sposób nie odniósł się do zaistniałego stanu faktycznego, a w szczególności braku należytego pouczenia zobowiązanego o uprawnieniu do złożenia zarzutów.

2.4 Organ powinien odnieść się merytorycznie do zgłoszonych zarzutów, w szczególności naruszenia art. 33 § 1 pkt 10) u.p.e.a. - niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Treść zagranicznego tytułu wykonawczego nie jest zgodna z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego. Nie otrzymał jakiejkolwiek decyzji administracyjnej brytyjskiego odpowiednika urzędu skarbowego o nałożeniu na niego tak obowiązku podatkowego w tak znacznej wysokości (tj. w kwocie 65.275 GBP - 317.226,70 PLN), a nadto powinien mieć realną możliwość odwołania się od niego.

2.5 W treści tytułu wykonawczego nie wskazano danych niezbędnych do prawidłowej identyfikacji podmiotu zobowiązanego, które w efekcie doprowadziły do skierowania niniejszego postępowania egzekucyjnego w administracji wobec niewłaściwej osoby. Dyspozycja art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy zawiera katalog informacji, które powinny zostać wskazane w zagranicznym tytule wykonawczym. Wierzyciel we wniosku o podjęcie środków odzyskania wierzytelności wskazał jedynie imię i nazwisko, domniemany adres zobowiązanego, datę urodzenia oraz niejasny numer dowodu osobistego. Brak jest numeru PESEL, NIP czy prawidłowego numeru dowodu osobistego. W toku postępowania egzekucyjnego w administracji toczącego się w Polsce, przedmiotowe dane zostały dopiero pozyskane przez polski organ egzekucyjny z danych im dostępnych. W przypadku braków uniemożliwiających wszczęcie postępowania egzekucyjnego względem właściwej osoby w treści tytułu wykonawczego, wierzyciel winien być wezwany do ich uzupełnienia, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.

W rezultacie, nie można przyjąć, że podanie przez wierzyciela jedynie wskazanych powyżej danych osobowych skarżącego pozwały na identyfikację jego jako podmiotu zobowiązanego, a tym samym nie uzasadniają skierowania postępowania egzekucyjnego względem właśnie jego osoby.

2.6 W treści tytułu wykonawczego brak jest wskazania klauzuli organu egzekucyjnego o skierowaniu zagranicznego tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej, a więc elementu wymagalnego przez art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Skarżący nie otrzymał od wierzyciela ani jakiegokolwiek wezwania do spełnienia świadczenia publicznoprawnego ani odpisu pierwotnego tytułu wykonawczego. O wystawieniu tytułu wykonawczego skarżący otrzymał informację dopiero od polskiego urzędu skarbowego. Biorąc to pod uwagę, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że przedmiotowe postępowanie zostało skierowane względem niewłaściwej osoby.

3.1 W odpowiedzi na skargę dyrektor wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1 Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). W myśl art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej: ,p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził takie naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia naczelnika, choć nie ze względu na zarzuty zawarte w skardze.

4.2 W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że tytuł wykonawczy, na podstawie którego naczelnik prowadził postępowanie egzekucyjne, to jednolity tytuł wykonawczy, o którym mowa m.in. w art. 26 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze. zm. dalej: ,,u.p.e.a.") i w art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 425 ze zm., dalej: ustawa o wzajemnej pomocy). I chociaż nie zostało to wyartykułowane w zaskarżonym postanowieniu dyrektora ani poprzedzającym je postanowieniu naczelnika, wynika to niespornie z akt sprawy. Jak wskazuje nazwa samego dokumentu (k. 1 akt adm.), jest to "jednolity tytuł wykonawczy umożliwiający odzyskiwanie wierzytelności objętych dyrektywą Rady 2010/24/UE". Został wystawiony przez państwo członkowskie W. B. i dotyczy podatku akcyzowego.

4.3 Jak wynika ze wspomnianego wyżej art. 26 § 1a u.p.e.a., za tytuł wykonawczy uznaje się również jednolity tytuł wykonawczy. Do jednolitego tytułu wykonawczego nie stosuje się przepisów § 2-4 i 6, art. 27, art. 27a, art. 28b i art. 29, o czym stanowi art. 26 § 1b u.p.e.a. Przepis ten wprost więc wskazuje na wyłączenie ze stosowania w przedmiotowej sprawie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., który powołany został przez dyrektora wskazującego na siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutu. Już z tego powodu postanowienie jest wadliwe. Niemniej, istota sprawy polega na braku odniesienia się przez organ, do którego wpłynęły zarzuty zobowiązanego, swojej właściwości do ich rozpoznania. Zarzuty te, zgodnie z ich treścią, zostały oparte o art. 33 § 1 pkt 1, 4 i 10 u.p.e.a. Przepis ten w § 1 stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Zgodnie z art. 33 § 2 pkt 1) u.p.e.a., w egzekucji należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f - zobowiązanemu przysługują zarzuty określone w § 1 pkt 6, 8 i 9. Artykuł 2 § 1 pkt 8 lit. a) u.p.e.a. stanowi, że egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne państwa członkowskiego wynikające z tytułu podatków i należności celnych pobieranych przez to państwo lub w jego imieniu, przez jego jednostki podziału terytorialnego lub administracyjnego, w tym organy lokalne, lub w imieniu tych jednostek lub organów, a także w imieniu Unii Europejskiej.

4.4 Nie budzi wątpliwości, że podatek akcyzowy objęty przedmiotowym tytułem wykonawczym należy do należności, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a) u.p.e.a. W związku z tym, ze względu na treść art. 33 § 2 pkt 1) u.p.e.a., obowiązkiem organów było rozważenie, czy naczelnik jest właściwy do rozpoznania zarzutów opartych na podstawach z art. 33 § 1 pkt 1, 4 i 10 u.p.e.a. Ustalenia organów wskazują, że rozważań takich nie podjął. Nie dokonał też oceny, czy zarzuty te są objęte przepisami ustawy o wzajemnej pomocy, gdzie w art. 46 ust. 1 wskazano na prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutów w sprawie jednolitego tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do dochodzenia należności pieniężnych w państwie członkowskim. Zgodnie z art. 46 ust. 2 , podstawą zarzutu może być:

1) niezgodne z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego, na dzień wystawienia jednolitego tytułu wykonawczego, określenie:

a) podmiotu,

b) rodzaju oraz wysokości należności pieniężnych,

c) okresu, którego dotyczą należności pieniężne;

2) określenie w jednolitym tytule wykonawczym wysokości należności pieniężnych, o których mowa w art. 42 ust. 2, niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia właściwego organu albo bezpośrednio z przepisu prawa.

Artykuł 46 ust. 3 ustawy o wzajemnej pomocy stanowi, że zarzuty w sprawie jednolitego tytułu wykonawczego wnosi się w okresie realizacji wniosku o odzyskanie należności pieniężnych przez państwo członkowskie do organu egzekucyjnego, który sporządził jednolity tytuł wykonawczy.

Zgodnie z art. 78 powyższej ustawy, spory dotyczące należności pieniężnych państwa członkowskiego, pierwotnego tytułu wykonawczego, jednolitego tytułu wykonawczego oraz powiadomienia dokonanego przez państwo członkowskie są rozstrzygane przez właściwy organ tego państwa zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie.

4.5 Jak wyżej podniesiono, organy nie dokonały analizy powyższych przepisów w kontekście podstaw prawnuych zarzutów zobowiązanego i wiążącej się z tym zasadniczej kwestii, czy naczelnik jest organem egzekucyjnym właściwym do ich rozpoznania. Tymczasem zgodnie z art. 17a u.p.e.a., jeśli z wniesionego podania wynika, że organem właściwym w sprawie jest organ państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, podanie podlega zwrotowi wnoszącemu podanie, wraz z pouczeniem, że w sprawie będącej przedmiotem podania powinien wnieść podanie do organu właściwego państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie. Zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Przepis ten stanowi w pewnym zakresie implementację art. 14 ust. 1 dyrektywy Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń (Dz.U.UE.L.2010.84.1), o której mowa w tytule przedmiotowego jednolitego tytułu wykonawczego.

4.6 W ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokona analizy powyższych przepisów i w ich kontekście rozważy, czy jest właściwy rozpoznać zarzuty zobowiązanego. Jeśli uzna, że zobowiązany winien skierować zarzuty do właściwego organu W.B., wyda w tym zakresie stosowne do przepisów prawa postanowienie.

4.7 Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że organ naruszył art. 26 § 1b u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W sposób nieuprawniony pominął analizę treści art. 33 § 1, art. 33 § 2 pkt 1) i art. 17a u.p.e.a., oraz art. 46 ust. 1, 2 i 3 i art. 78 ustawy o wzajemnej pomocy, pomimo, że w sytuacji wniesienia zarzutów na jednolity tytuł wykonawczy, był do tego zobowiązany.

W niniejszej sytuacji, gdy nie została rozstrzygnięta kwestia właściwości organu egzekucyjnego, odniesienie się do zarzutów skargi jest przedwczesne.

4.8 Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c/ w zw. z art. 135 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach w pkt 2 uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy p.p.s.a.