I SA/Ke 189/26

I SA/Ke 189/26 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2026-07-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Artur Adamiec
Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący/
Magdalena Stępniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 par. 1 pkt 4, art. 10,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 146
art. 50 ust. 16 i 18,
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2026 poz 143
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2026 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją 12 grudnia 2025 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (Prezes) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 10 lutego 2025 r.
nr [...] stwierdzającej, że J. K. (skarżący) zobowiązany jest do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości [...] zł za świadczenia zdrowotne udzielone 20 października 2021 r. i 12 stycznia 2022 r.
w rodzaju: leki w programie lekowym - leczenie chorych na przewlekłą białaczkę szpikową oraz program lekowy - leczenie chorych na przewlekłą białaczkę szpikową przez świadczeniodawcę Ś. [...] Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w K..
W uzasadnieniu Prezes wyjaśnił, że po wydaniu decyzji z 10 lutego 2025 r. skarżący 28 października 2025 r. złożył wniosek o stwierdzenie jej nieważności opierając swoje żądanie o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i wskazując, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. wobec osoby, która nie posiadała statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. W treści wniosku skarżący podniósł także rażące naruszenie prawa procesowego tj. art. 7, 8, 9, 10 § 1,77 § 1 i 80 k.p.a.,
w szczególności naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez brak realizacji przez świadczeniodawcę obowiązku informacyjnego, art. 10 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienie strony prawa do obrony i uniemożliwienie przed wydaniem decyzji prawa do zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i ustaleń oraz art. 77 §1 k.p.a. poprzez nieustalenie pełnego stanu faktycznego.
Rozpatrując powyższy wniosek Prezes wskazał na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
i zauważył, że strona w treści wniosku odwołuje się do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy w postępowaniu prowadzonym na podstawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie bada ponownie sprawy merytorycznie. Wobec powyższego, zarzuty podnoszone przez zainteresowanego dotyczące braku zasadności obciążenia go kosztami świadczeń opieki zdrowotnej
z uwagi na fakt, że świadczeniodawca nie przekazał mu rzetelnej informacji
o skutkach finansowych złożonego przez niego oświadczenia o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej oraz informacji w sprawie możliwości alternatywnego działania tj. ubezpieczenia się dobrowolnie lub wystąpienia o wydanie decyzji
z art. 54 ustawy o świadczeniach, czy też fakt występowania zmienności w cenach leków, które były podawane w trakcie leczenia, oraz wspomniana przez skarżącego zasada nieproporcjonalności, nie stanowią podstawy do stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia zawartego w decyzji. Skarżący zgodnie z pouczeniem zawartym
w decyzji miał możliwość wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, co otwierałoby drogę do merytorycznej weryfikacji kwestionowanego rozstrzygnięcia przez właściwy sąd, jednakże z takiej możliwości nie skorzystał. Zamiast skargi złożył wniosek o umorzenie kosztów wynikających
z decyzji, który został rozpatrzony przez komórkę merytoryczną tj. Wydział Księgowości Świętokrzyskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, jednakże brak było podstaw prawnych do umorzenia należności, a strona nie wyraziła zgody na podpisanie ugody zaproponowanej przez ww. organ składając w późniejszym terminie kolejne wnioski o umorzenie należności.
Prezes stwierdził, że w treści decyzji w sposób właściwy uzasadnił podstawy jej wydania i wyjaśnił, że skarżący w związku z niepotwierdzeniem prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób określony w art. 50 ust. 1 lub 3 ustawy
o świadczeniach po okazaniu dokumentu tożsamości, złożył u świadczeniodawcy
w dniach udzielonych świadczeń zdrowotnych pisemne oświadczenia
o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Kserokopia ww. dokumentów znajduje się w aktach sprawy. Prowadzone przez organ w tym zakresie postępowanie wykazało, że skarżący składając oświadczenia u ww. świadczeniodawcy nie był osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (co sam potwierdził w piśmie z dnia 3 marca 2025 r.). Z danych elektronicznych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (CWU) prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia wynika, że skarżący do dnia 17 września 2021 r. był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik. Ponownego zgłoszenia strony do ubezpieczenia zdrowotnego dokonano dopiero od 24 stycznia 2022 r. W sytuacji świadomej utraty statusu osoby ubezpieczonej to na skarżącym ciążyła powinność zapoznania się z obowiązkami prawnymi dotyczącymi jego ubezpieczenia zdrowotnego przed skorzystaniem ze świadczeń opieki zdrowotnej, a w razie wątpliwości co do treści zasad prawnych dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, skarżący miał możliwość zwrócenia się z zapytaniem do odpowiednich jednostek terytorialnych Narodowego Funduszu Zdrowia, które w zakresie swoich kompetencji udzielają stosownych wyjaśnień. Ponadto organ w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego pozyskał od świadczeniodawcy udzielającego skarżącemu świadczeń opieki zdrowotnej stosowne dokumenty potwierdzające tryb skorzystania przez niego ze świadczeń opieki zdrowotnej. Skoro zatem skarżący podpisał stosowne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń, to świadczeniodawca nie miał prawa kwestionować wskazanych uprawnień. Oświadczenia zostały przyjęte jako podstawa do udzielenia świadczeń, natomiast zbadany stan faktyczny wykazał, że strona utraciła prawo do nich w okresie poprzedzającym daty skorzystania..
Prezes podniósł, że przyjął domniemanie, że świadczeniobiorca został poinformowany przez świadczeniodawcę o braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej wg danych systemu eWUS i z uwagi na wskazaną okoliczność skarżący przedłożył oświadczenie potwierdzające posiadanie uprawnień do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W sytuacji kiedy skarżący podpisał oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń
z ww. pouczeniem w swojej treści, będąc jednocześnie osobą nieubezpieczoną
i mając o tym wiedzę, to Narodowy Funduszu Zdrowia w sposób uprawniony wszczął postępowanie w celu ustalenia obowiązku poniesienia kosztów, ich wysokości oraz terminu płatności oraz wydał stosowną decyzję.
W nawiązaniu do zarzutu skarżącego, o który opiera się wniosek, tj. że decyzja została wydana wobec osoby, która nie posiadała statusu strony
w rozumieniu art. 28 k.p.a. ponieważ nie została poinformowana o konsekwencjach finansowych podpisania oświadczenia Prezes podniósł, że bezspornym jest
w analizowanej sprawie fakt, że to skarżący był stroną prowadzonego postępowania. To J. K. korzystał w spornym okresie ze świadczeń opieki zdrowotnej (pomimo posiadanej wiedzy o statusie osoby nieubezpieczonej), zatem zgodnie
z przywołanymi powyżej przepisami w stosunku do jego osoby, jako do świadczeniobiorcy, została wydana i skierowana decyzja ustalająca obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, określająca jej prawa i obowiązki.
Chybiony jest zatem argument, że decyzja została wydana wobec osoby, która nie posiadała statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., ponieważ nie została poinformowana o konsekwencjach finansowych podpisania oświadczenia po pierwsze z uwagi na fakt, że skarżący był stroną toczącego postępowania, a wydana decyzja z 10 lutego 2025 r. kształtowała sytuację prawną zainteresowanego, będącego adresatem ww. decyzji. Po drugie złożone oświadczenia i treść zawartych w nim pouczeń stoją w sprzeczności do stanowiska strony jakoby nie została pouczona o konsekwencjach złożonego oświadczenia, w sytuacji opatrzenia ich własnoręcznym podpisem. Zarówno Narodowy Fundusz Zdrowia, jak też świadczeniodawca udzielający zainteresowanemu świadczeń opieki zdrowotnej, nie może ponosić odpowiedzialności za niedochowanie przez zainteresowanego należytej staranności w ocenie swojej sytuacji ubezpieczeniowej i złożenie oświadczenia o przysługującym mu prawie do świadczeń w sytuacji posiadania przez niego wiedzy o utracie tychże uprawnień w okresie poprzedzającym skorzystanie ze świadczeń.
Zdaniem Prezesa nie można dać wiary twierdzeniom strony, że przed wydaniem decyzji nie umożliwiono jej zapoznania się z materiałem dowodowym ani wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i ustaleń. Z treści pisma z 2 grudnia 2024 r. wynika wprost, że organ w sposób właściwy poinformował skarżącego o ww. uprawnieniu. Również w piśmie z 14 stycznia 2025 r. organ pouczył skarżącego, że zgodnie z art. 10 k.p.a. ma prawo do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w wyznaczonym terminie oraz zapoznania się z aktami sprawy w wyznaczonym miejscu i czasie.
Analiza zebranej w toku postępowania dokumentacji, jak również treść
i charakter żądań kierowanych przez skarżącego prowadzą do konstatacji, że strona błędnie uznała, że kwestionowana decyzja z 10 lutego 2025 r. została wydana
z naruszeniem przepisów, w warunkach uzasadniających stwierdzenie jej nieważności na podstawie 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze J. K. wniósł o uchylenie decyzji z 10 lutego 2025 r. w całości, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Zarzucił naruszenie:
I. prawa materialnego:
1. art. 50 ust. 16 i 18 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez ich zastosowanie w sposób automatyczny, bez uwzględnienia konstytucyjnych standardów ochrony pacjenta oraz realnych okoliczności sprawy;
2. art. 68 ust. 1 Konstytucji RP przez obciążenie pacjenta onkologicznego
kosztami leczenia ratującego życie, mimo braku realnej alternatywy terapeutycznej;
3. art. 2 Konstytucji RP (zasada zaufania do państwa i prawa) przez przerzucenie na jednostkę konsekwencji systemowych uchybień administracyjnych;
4. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez zastosowanie środka rażąco nieproporcjonalnego w stosunku do celu.
II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące ustalenie stanu
faktycznego i pominięcie istotnych okoliczności sprawy;
2. art. 9 k.p.a. przez zaniechanie realnego obowiązku informacyjnego wobec strony;
3. art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa;
4. art. 107 3 k.p.a. przez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób
schematyczny i nieuwzględniający argumentów strony.
W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że organ ograniczył się do stwierdzenia braku uprawień ubezpieczeniowych w dwóch punktach czasowych całkowicie
abstrahując od kontekstu wieloletniego, ciągłego leczenia onkologicznego finansowanego przez NFZ, charakteru świadczeń ratujących życie oraz sytuacji przymusowej, w jakiej znajdował się pacjent. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób formalistyczny, bez rzeczywistej oceny winy, dobrej wiary oraz wpływu pacjenta na powstałą sytuację.
Na rozprawie 23 lipca 2026 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego
i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Sprawa poddana kontroli sądowej dotyczy decyzji Prezesa NFZ z 12 grudnia 2025 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności własnej decyzji z 10 lutego 2025 r. stwierdzającej, że J. K. (skarżący) zobowiązany jest do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości [...] zł za świadczenia zdrowotne udzielone w dniach: 20 października 2021 r. i 12 stycznia 2022 r. przez świadczeniodawcę Ś. [...] Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w K..
Na wstępie zaznaczyć należy, że stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową służącą do usunięcia z obrotu prawnego decyzji administracyjnych dotkniętych ciężkimi, kwalifikowanymi wadami prawnymi określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie nadzorcze jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji (art. 16 k.p.a.), stąd też ustalenie podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem jego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji decyzji z punktu widzenia, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna
w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność
z mocy prawa.
Wystąpienie jednej z wymienionych tam wad powoduje konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego z mocą wsteczną (ex tunc). Decyzję weryfikuje się w odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego obowiązującego
w dniu wydania decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie nieważnościowe. Organ rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie rozstrzyga jej ponownie merytorycznie, lecz orzeka tylko
w kwestii wadliwości kontrolowanego aktu administracyjnego. Działa więc jako organ kasacyjny i w oparciu zamknięty materiał dowodowy (tj. ten materiał, który posłużył do wydania badanego orzeczenia), weryfikuje kwestionowany akt administracyjny.
W omawianym postępowaniu organ zajmuje się kwestiami ściśle prawnymi.
W niniejszej sprawie jako przesłankę stwierdzenia nieważności skarżący wskazał przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, tj. I. rażące naruszenie praw materialnego: 1. Brak podstawy prawnej do obciążenie kosztami leczenia.
W ocenie skarżącego bowiem decyzja została wydana wobec osoby, która nie posiadała statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., ponieważ nie została poinformowana o konsekwencjach finansowych podpisania oświadczenia, a brak świadomości oznacza brak zgody na świadczenia. Skarżący zarzucił ponadto rażące naruszenie prawa procesowego – art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1
i art. 80 k.p.a.
Zauważyć należy, że organ nieprawidłowo przyjął za skarżącym kwalifikację prawną pierwszego z ww. zarzutów. Zarzut ten należało bowiem zakwalifikować jako skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj. jako przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Wada ta nie ma jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia.
W doktrynie i orzecznictwie sądowym zgodnie wskazuje się, że
z nieważnością, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., mamy do czynienia
w sytuacji, kiedy organ administracji decyzję kieruje do podmiotu, który nie jest stroną postępowania administracyjnego, przy czym słowo "kieruje" należy rozumieć jako kształtowanie sytuacji prawnej tego podmiotu, nałożenie na niego określonych praw lub obowiązków. Zastosowanie sankcji nieważności decyzji administracyjnej dopuszczalne jest w sytuacji, gdy w wyniku wadliwej wykładni normy prawa materialnego organ wykonujący administrację publiczną zaangażował do postępowania administracyjnego, a następnie w wyniku wadliwej autorytatywnej konkretyzacji normy prawa materialnego rozstrzygnął sprawę administracyjną, kształtując uprawnienia lub obowiązki osoby, która nie spełnia przesłanek materialnoprawnych przyznania statusu strony. Wskazać należy, że zaistnienie przesłanki "skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną" może być konsekwencją nieuwzględnienia skutków następstwa materialnoprawnego, nieodróżniania pełnomocników i przedstawicieli od stron postępowania, itp. (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2019 r., I OSK 2215/17, LEX nr 2699631).
Sąd podziela ocenę Prezesa, że taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Przede wszystkim treść decyzji z 10 lutego 2025 r. nie pozostawia wątpliwości, że została ona skierowana do J. K. – to jego organ uznał za zobowiązanego do poniesienia kosztów opieki zdrowotnej za świadczenie właśnie jemu udzielone 20 października 2021 r. i 12 stycznia 2022 r. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że to właśnie skarżącemu w powyższych datach świadczenia zostały udzielone.
Okoliczność, że to skarżący był stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji z 10 lutego 2025 r. wynika również z przepisów, na których decyzja ta została oparta. Zgodnie z art. 50 ust. 16 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej
w wyniku:
1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo
1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo
2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6,
- osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1.
Stosownie do art. 50 ust. 18 ustawy koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie
z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Nie budzi w sprawie wątpliwości, że to skarżący korzystał w spornym okresie ze świadczeń opieki zdrowotnej. Z wykazu świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych osobie nieubezpieczonej, znajdujących się w aktach sprawy, wynika, że 20 października 2021 r. oraz 12 stycznia 2022 r. skarżącemu w Świętokrzyskim [...] Samodzielnym Publicznym ZOZ w K. zostały udzielone stosowne świadczenia w łącznej kwocie [...]zł. Jednocześnie przeprowadzone postępowanie wykazało, że skarżący, składając w dniach udzielonych świadczeń zdrowotnych pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń, nie był w przedmiotowym okresie osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Do 17 września 2021 r. był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik, a ponowne zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego zostało dokonane od 24 stycznia 2022 r. do 29 marca 2024 r.
Powyższej okoliczności skarżący nie kwestionuje, a argumentację co do wystąpienia opisanej przesłanki nieważnościowej opiera na okoliczności, że nie został poinformowany o konsekwencjach finansowych podpisania oświadczenia,
w związku z czym nie posiadał świadomości co do skutków prawnych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Zasadna jest również dokonana przez Prezesa ocena, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa procesowego, co skarżący zarzucał we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 10 lutego 2025 r. wskazując na naruszenie art. 7, 8, 9, 10 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Podkreślić należy, że rażące naruszenie prawa określane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa,
a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, a charakter tego naruszenia powoduje przy tym, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne efekty naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z 8 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1683/11, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
O rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej. Ustalone jest ponadto w doktrynie i orzecznictwie, że rażące naruszenie prawa występuje w przypadku naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu.
O oczywistym naruszeniu prawa można mówić tylko w odniesieniu do przepisu, którego treść nie budzi wątpliwości, a interpretacja w zasadzie nie wymaga sięgania po inne metody wykładni poza językową. Za rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest bowiem to, że rodzaj naruszenia oraz jego skutki powodują, że decyzja, bądź postanowienie nie mogą zostać zaakceptowane, jako wydane przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2025 r., sygn. akt II GSK 2167/23 dostępny jak wyżej).
W związku z powyższym decyzja administracyjna może zostać uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wówczas gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa; skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności.
We wniosku z 27 października 2025 r. skarżący zarzucił decyzji z 10 lutego 2025 r. w szczególności rażące naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez brak realizacji obowiązku informacyjnego podnosząc, że nie został poinformowany
o konsekwencjach finansowych podpisania oświadczenia oraz możliwości wystąpienia z wnioskiem o objęcie decyzją z art. 54 ustawy o świadczeniach.
Wyjaśnić należy, że art. 9 k.p.a. ustanawia zasadę informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody
z powodu nieznajomości prawa. Ciążące na organach administracji publicznej obowiązki informacyjne nie mogą być jednak utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych, bądź instruowania stron
o wyborze optymalnego sposobu postępowania. W tym względzie podkreślić należy bowiem, że zadaniem organów administracji publicznej jest jedynie przekazanie stronie niezbędnych informacji, na podstawie których strona sama będzie mogła dokonać wyboru i zdecydować o swoich działaniach (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 18 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 490/08, dostępny jak wyżej).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się również, że od strony (od obywateli) oczekiwać należy powinności, co najmniej podstawowej orientacji w przepisach obowiązującego prawa (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 420/07). O rażącym naruszeniu art. 9 k.p.a. można by mówić
w szczególnych sytuacjach – gdyby organ całkowicie pominął obowiązek informowania strony, nie informował jej o oczywistych okolicznościach prawnych lub faktycznych, celowo wprowadzał stronę w błąd, celowo przemilczał okoliczności istotne dla ochrony praw strony, dostrzegł oczywisty błąd strony i celowo go nie prostował.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w aktach sprawy znajdują się dwa oświadczenia – z 20 października 2021 r. oraz 12 stycznia 2022 r., w których skarżący oświadczył, że posiada prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako objęty ubezpieczeniem zdrowotnym w RP. Pod oświadczeniami widnieje własnoręczny podpis skarżącego. Do oświadczeń dołączone jest pouczenie, zgodnie z którym
w przypadku złożenia oświadczenia pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych osoba, której udzielono świadczenia (...) jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, chyba że w chwili składania oświadczenia działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Tym samym, wbrew twierdzeniom skarżącego, został on pouczony
o konsekwencjach finansowych podpisania oświadczenia. Jednocześnie
w objaśnianiach do złożonych oświadczeń skarżącemu została wskazana treść art. 54 ust. 3 ustawy, więc nietrafnie we wniosku z 27 października 2025 r. skarżący podniósł brak informacji ze strony organu w tym zakresie.
Trafnie dostrzegł organ, że chybionym jest również zarzut naruszenia
art. 10 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienia skarżącego prawa do obrony co miałoby nastąpić poprzez brak umożliwienia mu zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy i wypowiedzeniem co do zebranych dowodów i ustaleń. Jak wynika z akt sprawy, pismem z 2 grudnia 2024 r. organ poinformował skarżącego, że tego dnia zostało wobec niego wszczęte postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, ich wysokości oraz terminu płatności. Organ poinformował skarżącego o przedmiocie i zakresie postępowania, a także pouczył o art. 10 k.p.a., prawie złożenia wyjaśnień i przedstawienia dokumentów w sprawie. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, pismo powyższe skarżący odebrał osobiście 6 grudnia 2024 r. Ponowne pouczenie o prawach z art. 10 k.p.a. zawarto w piśmie z 14 stycznia 2025 r., które nadano na adres skarżącego, a które nie po dwukrotnym awizowaniu nie zostało podjęte.
Analiza przeprowadzonego postępowania prowadzi wreszcie do wniosku, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenie pozostałych przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. Organ wyjaśnił bowiem wszystkie okoliczności mające znaczenie w sprawie i nadał im właściwe znaczenie prawne. Prawidłowo również zastosował do ustalonego stanu faktycznego przepisy prawa materialnego, czemu dał wyraz w wyczerpującym uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do zarzutów skargi, które w istocie skupiają się na kwestionowaniu decyzji z 10 lutego 2025 r. raz jeszcze wyjaśnić należy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, którego przedmiotem jest wyłącznie badanie zaistnienia przesłanek określonych
w art. 156 § 1 k.p.a. Organ orzekający nie jest natomiast władny rozstrzygnąć sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją co do jej istoty. Celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nie jest bowiem merytoryczne, ponowne rozstrzygnięcie sprawy w jej całokształcie, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji
z jednego tylko punktu widzenia, mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.