Pełny tekst orzeczenia I SA/GO 760/19

I SA/Go 760/19 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2020-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Dariusz Skupień /przewodniczący/
Jacek Niedzielski
Zbigniew Kruszewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FSK 2738/21 - Wyrok NSA z 2023-09-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Alicja Rakiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2020 r. sprawy ze skargi I.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: Dyrektor IAS lub organ nadzoru) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej: Naczelnik US lub organ egzekucyjny) z [...] września 2017 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie ze skargi na czynności egzekucyjne.
Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Dyrektor IAS wskazał: art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144, w związku z art. 61a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. - dalej: k.p.a.) w związku z art. 18 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - dalej: u.p.e.a.)
Z uzasadnienia postanowienia organu nadzoru wynikał następujący stan sprawy.
Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku I.S. (Skarżącej) na podstawie własnych tytułów wykonawczych oraz tytułów wystawionych przez Burmistrza Miasta, Starosty Powiatu oraz Wojewodę [...].
Zawiadomieniem z [...] lutego 2015 r. dokonał zajęcia należącej do Skarżącej nieruchomości, położonej w [...].
Następnie, postanowieniem z [...] marca 2016 r., organ egzekucyjny powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego do oszacowania wartości zajętej nieruchomości.
Wobec zbiegu egzekucji prowadzonych z nieruchomości, Sąd Rejonowy, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r., wyznaczył Naczelnika US do łącznego prowadzenia egzekucji z ww. nieruchomości.
Pismem z [...] czerwca 2017 r. Skarżąca wniosła "Skargę na czynności egzekucyjne", w której zawarty został również wniosek o "wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania skargowego".
Oświadczyła, że składa skargę na czynności egzekucyjne Naczelnika US, które w świetle treści otrzymanego w dniu 13 czerwca 2017 r., pisma organu egzekucyjnego z dnia [...] maja 2017 r., mają być dokonane w dniu [...] czerwca 2017 r. o godzinie 10:00, na podstawie art. 47 § 1 u.p.e.a. i polegać na wejściu na nieruchomość przy asyście funkcjonariuszy Policji, celem udostępnienia biegłemu rzeczoznawcy terenu nieruchomości dla dokonania opisu i oszacowania. Zobowiązana dodała, że ww. czynności organ egzekucyjny zamierza podjąć, w oparciu o przepis, który w stanie faktycznym nie znajduje zastosowania, a w konsekwencji zmierzają do zniszczenia trwałego ogrodzenia działki Zobowiązanej. Jednocześnie Zobowiązana wniosła o uznanie bezprawności ww. czynności egzekucyjnej.
Podanie, w części dotyczącej wniosku Zobowiązanej o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, Naczelnik US przekazał do załatwienia Dyrektorowi IAS, który postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie zawartego we wniosku Zobowiązanej z dnia [...] czerwca 2017 r. żądania wstrzymania postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez Naczelnika US. W związku w wniesionym przez Skarżącą zażaleniem, Dyrektor IAS postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.
Jednocześnie z tym podaniem, Skarżąca, powołując się na art. 227 k.p.a., pismem z dnia [...] czerwca 2017 r., wniosła jednocześnie do Dyrektora IAS skargę na działanie Naczelnika US. Zakwestionowała w niej pismo organu egzekucyjnego z [...] maja 2017 r., informującego o zamiarze dokonania w dniu [...] czerwca 2017 r. czynności zmierzających do udostępnienia biegłemu rzeczoznawcy terenu nieruchomości dla dokonania opisu i oszacowania.
Zobowiązana zarzuciła rażące naruszenie praworządności, poprzez m.in. naruszenie art. 47 § 1 u.p.e.a. Zaznaczyła przy tym, że przepis ten dotyczy otwarcia lokali i innych pomieszczeń zajmowanych przez zobowiązanego, a nie wejścia na teren posesji w asyście funkcjonariuszy Policji, w celu udostępnienia jej rzeczoznawcy majątkowemu, co zamierzał uczynić Naczelnik US w dniu [...] czerwca 2017 r.
Dyrektor IAS, zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2017 r., poinformował pełnomocnika Zobowiązanej o sposobie załatwienia skargi, tj. uznaniu jej za bezzasadną w związku z tym, że czynności podejmowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego znajdują umocowanie w przepisach prawa.
Naczelnik US, postanowieniem z [...] września 2017 r., na podstawie 61a § 1 i § 2 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną zawartej w piśmie z [...] czerwca 2017 r.
Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie.
Dyrektor IAS, motywując utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, stwierdził co następuje.
Przesłanki odmowy wszczęcia postępowania bada się według kryterium podmiotowego, przedmiotowego, a nadto należy uwzględniać inne przyczyny, których wystąpienie uzasadnia taką odmowę. Zdaniem organu nadzoru użyty w art. 61 a § 1 k.p.a. zwrot "postępowanie nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania sprzeciwia się przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć także braku w przepisach podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania administracyjnego.
Dyrektor IAS podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, że za czynność egzekucyjną, na którą przysługuje zobowiązanemu skarga, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. , nie można było można pisma z [...] maja 2017 r., informującego planowanym przymusowym wejściu na teren posesji przy [...], przy asyście funkcjonariuszy Policji, celem udostępnienia biegłemu rzeczoznawcy terenu nieruchomości dla dokonania opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
W ocenie organu nadzoru pismo było jedynie czynnością materialno-techniczną, a nie czynnością wykonawczą w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Powyższym pismem Zobowiązana powiadomiona została bowiem o zamiarze podjęcia działań w przyszłości, co nie prowadziło bezpośrednio do skutków związanych z realizacją zajęcia, np. licytacją nieruchomości. Nie powodowało również zmian w stanie fizycznym nieruchomości, o które obawiała się Zobowiązana.
W ocenie Dyrektora IAS, u.p.e.a. nie przewiduje możliwości zaliczania czynności o charakterze materialno-technicznym do kategorii czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. la pkt 2 tej ustawy.
Dyrektor IAS wskazał jednocześnie, że kwestionując prawidłowość skierowania do Zobowiązanej ww. pisma z dnia [...] maja 2017 r., jej pełnomocnik, równocześnie ze skargą na czynność egzekucyjną wniósł do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej skargę w trybie, art. 227 k.p.a. na działanie Naczelnika US, dotyczącą tych samych okoliczności.
Skarżąca nie zgodziła się z postanowieniem Dyrektora IAS i pismem z [...] maja 2018 r. wniosła od niej skargę do WSA w Gorzowie Wlkp. Wnosząc o uchylenie postanowień organów obu instancji zarzuciła "obrazę przepisów postępowania poprzez błędne uznanie, że:
1) skarżąca skargą z [...] czerwca 2017 r. wnosiła o wszczęcie odrębnego postępowania podczas, gdy wnosiła jedynie skargę na czynności egzekucyjne w ramach jednego i tego samego postępowania egzekucyjnego już raz wszczętego,
2) brak jest przedmiotu skargi, a tym samym przedmiotu ochrony, podczas, gdy naruszenie ustawy egzekucyjnej jest oczywiste, a wyjątkowo lakoniczne i nieznajdujące uzasadnienia prawnego pismo Dyrektora IAS z [...] sierpnia 2017 r. powielone w ramach zaskarżanego obecnie postanowienia ma przesądzać o zasadności skargi na czynności egzekucyjne,
3) nierozpoznanie sprawy co do jej istoty, a tym samym uchylenie się od oceny zgodności z prawem poczynań organu egzekucyjnego niezgodnych z przepisami obowiązującego prawa.
Pismem z [...] lipca 2018 r. zawierającym odpowiedź na skargę, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Po rozpoznaniu skargi w tak określonych granicach kognicji, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa.
W świetle art. 54 § 1 i 2 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, zaś wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku – skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.
Natomiast w myśl art. 61a § 1 k.p.a. (mającego zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wobec odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a.), gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W myśl art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynność egzekucyjną rozumienie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub realizowania środka egzekucyjnego.
Nie wszystkie jednak działania podejmowane przez organ stanowią czynności egzekucyjne (wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego), o których mowa w art. 1a pkt 2 w zw. z pkt 12 u.p.e.a. W literaturze wskazuje się, że pod pojęciem czynności egzekucyjnych kryją się zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Od czynności egzekucyjnych o charakterze faktycznym należy odróżnić ogół czynności postępowania egzekucyjnego, dokonywanych nie tylko przez organ egzekucyjny i niemających charakteru wykonawczego (R. Hauser, Z. Leoński (w:) R. Hauser, A. Skoczylas [red.], Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2014, s. 21).
Sąd podziela ocenę organów: egzekucyjnego oraz nadzoru, zgodnie z którą do czynności egzekucyjnych zalicza się wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego, przykładowo zajęcie wynagrodzenia, świadczeń z ubezpieczenia społecznego, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, czy też zajęcia ruchomości lub nieruchomości, a także dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych.
Skarga na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 u.p.e.a. obejmuje zatem zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Zawiadomienie wystosowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wyłącznie informowało o terminie oględzin nieruchomości oraz o konieczności wejścia na nieruchomość. Tego rodzaju zawiadomienia nie sposób kwalifikować jako czynności egzekucyjnej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., która mogłaby stanowić przedmiot skargi składanej na podstawie art. 54 u.p.e.a., ponieważ zawiadomienie ma ona charakter wyłącznie informacyjny - techniczny. Charakteru wykonawczego nie można również przypisać czynności samym oględzinom nieruchomości, ponieważ te nie są czynnością organu egzekucyjnego ale rzeczoznawcy. Zaskarżalne i to w drodze zarzutów, a nie skargi na czynność egzekucyjną, jest natomiast opis i oszacowanie nieruchomości (art. 110u § 1 u.p.e.a.). Spośród czynności przygotowawczych do opisu i oszacowania, za czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, która podlega zaskarżeniu skargą może być uznane zawiadomienie o terminie opisu i oszacowania (art. 110o § 1 u.p.e.a.), ponieważ ono zmierza do realizacji środka egzekucyjnego (zob. wyr. WSA w Warszawie z 01.07.2011 r. III SA/Wa 2576/10).
Stąd Dyrektor IAS prawidłowo uznał, że wystosowane do skarżącej pismo z [...] maja 2017 r. informujące o terminie planowanego przymusowego wejścia na nieruchomość (zajętą w postępowaniu egzekucyjnym, w którym skarżąca była zobowiązaną) w celu umożliwienia powołanemu biegłemu dokonania opisu i oszacowania, nie stanowiło czynności egzekucyjnej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W konsekwencji trafne było stanowisko DIAS, że na tego rodzaju czynność nie przysługiwała skarga na czynność egzekucyjną, w związku z czym złożona przez skarżącą skarga nie mogła wszcząć postępowania.
Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd wskazuje, że organy zasadnie uznały, że przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne mogło być w sprawie wyłącznie zawiadomienie o planowanym wejściu na nieruchomość, bo jedynie ono mogło być uznawane za działanie organu egzekucyjnego. Opisywany w nim zamiar podjęcia działań za czynność taką uznany być nie mógł. Skarga na czynności egzekucyjne ze swej istoty dotyczy tylko czynności faktycznych i to już zaistniałych, a nie przyszłych.
Niezasadny był również zarzut oparty o twierdzenie, że skarga na czynność egzekucyjną nie wszczyna nowego postępowania W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepis art. 61a k.p.a. ma odpowiednie zastosowanie m.in. w sytuacji wniesienia żądania, które na drodze administracyjnej nie może być rozpoznane, czy też gdy dochodzi do wniesienia przez zobowiązanego wniosku nieprzewidzianego przepisami prawa, a oczywistym jest już na etapie jego wnoszenia, że wniosek ten jest bezprzedmiotowy (zob. wyrok NSA z 28.06.2017r., II FSK 1504/15; wyrok WSA we Wrocławiu z 22.03.2016r., I SA/Wr 1915/15; wyroki WSA w Warszawie: z 29.11.2016r., III SA/Wa 2741/15 i III SA/Wa 2742/15 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 12.01.2017r., I SA/Rz 907/16)
Z powyższych względów Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.