I SA/Gl 998/24

I SA/Gl 998/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Mikołaj Darmosz
Monika Krywow
Paweł Kornacki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 9, art. 50, art. 61a par. 1, art. 64 par. 2, art. 145 par. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 112g
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Asesor WSA Mikołaj Darmosz, Sędzia WSA Monika Krywow, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 czerwca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.276.2024.2.JO UNP: 2401-24-147710 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o unieważnienie nabycia nieruchomości w drodze licytacji 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C. z dnia 26 kwietnia 2024 r., nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
1. J. C. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z 26 czerwca 2024 r., nr 2401-IEE.7192.276.2024.2.JO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o unieważnienie nabycia nieruchomości w drodze licytacji.
2. Stan sprawy.
2.1. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej: NUS) wszczął egzekucję z nieruchomości należącej do zobowiązanej R. W.. Nieruchomość jest opisana w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w M..
Wierzycielami egzekwującymi z nieruchomości byli: NUS - na rzecz którego adnotacja o wszczęciu egzekucji została ujawniona w księdze wieczystej przy wniosku z 14 listopada 2019 r. oraz Wójt Gminy L. (dalej: Wójt) - na rzecz którego adnotacja o wszczęciu egzekucji została ujawniona w księdze wieczystej przy wniosku złożonym przez NUS z 7 czerwca 2023 r.
Powołany przez NUS rzeczoznawca majątkowy oszacował wartość nieruchomości sporządzając 28 marca 2022 r. operat szacunkowy stanowiący podstawę do dokonania przez organ egzekucyjny opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Wskazano w nim, że wartość rynkowa szacowanej nieruchomości (powierzchnia 4,9900 ha) to 213.572 zł.
Operat szacunkowy nie zawierał informacji, że na nieruchomości są składowane (pod powierzchnią ziemi) odpady z przemysłu chemii organicznej, pigmentów i barwników, farb i lakierów, klejów oraz szczeliw, z hutnictwa aluminium, oleje hydrauliczne, oleje silnikowe, przekładniowe i smarowe, rozpuszczalniki, sorbenty, materiały filtracyjne, tkaniny do wycierania i ubrania ochronne, odpady z opieki okołoporodowej, diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej, odpady z mechanicznej obróbki odpadów, odpady komunalne.
Pismem z 24 maja 2023 r. Wójt przyłączył się do prowadzonej egzekucji. Wójt wiedział, że na przedmiotowej nieruchomości składowane są odpady. W sprawie nielegalnego składowania odpadów prowadzone było postępowanie karne, w toku którego 13 kwietnia 2021 r. przeprowadzono oględziny, w ramach których wydobyto przy pomocy koparki część składowanych pod ziemią odpadów. Wójt prowadził postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji nakazującej usunięcie odpadów, w ramach którego 31 maja 2022 r. przeprowadzono "wizję w terenie", a 16 września 2022 r. wydał decyzję nakazującą ich usunięcie ówczesnemu właścicielowi.
Termin licytacji nieruchomości został wyznaczony na 28 września 2023 r. NUS pismem z 13 lipca 2023 r. powiadomił uczestników licytacji, m.in. Wójta o jej terminie.
28 września 2023 r. została przeprowadzona licytacja nieruchomości, podczas której było obecnych trzech licytantów. Nieruchomość wylicytował skarżący, który jako jedyny zaoferował cenę wywoławczą: 160.179 zł. Wójt nie przekazał informacji, że na nieruchomości są nielegalnie składowane odpady.
NUS postanowieniem z 28 września 2023 r., nr [...] udzielił skarżącemu przybicia. Postanowienie stało się ostateczne.
Następnie skarżący zapłacił cenę nabycia (po potrąceniu wadium) czego skutkiem było wydanie przez NUS postanowienia z 23 października 2023 r. o przyznaniu prawa własności nieruchomości. Postanowienie to stało się ostateczne 2 listopada 2023 r.
Pismem 25 stycznia 2024 r. NUS przekazał do Sądu Rejonowego w M. informację o zmianie właściciela po sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji.
2.2. Pismem z 10 stycznia 2024 r. (brak w aktach informacji o dacie doręczenia pisma adresatowi) Wójt wezwał skarżącego – jako nowego właściciela nieruchomości – do usunięcia odpadów.
Skarżący pismem z 13 lutego 2024 r. (brak w aktach informacji o dacie wysłania lub nadania pisma) zwrócił się do NUS o "anulowanie transakcji zakupu nieruchomości na licytacji" oraz podjęcie "wszelkich niezbędnych kroków administracyjnych w celu przywrócenia statusu poprzedniego". Wniosek uzasadnił tym, że w ogłoszeniu o licytacji i operacie szacunkowym nieruchomość była opisana jako "grunty orne" i nie było informacji, że na niej są składowane niebezpieczne odpady. Odpady nie były widoczne podczas oględzin ponieważ znajdowały się pod ziemią. Uzyskał informację, że w sprawie składowania odpadów śledztwo prowadzi Prokuratura Okręgowa w G..
2.3. NUS postanowieniem z 26 kwietnia 2024 r., nr [...] odmówił skarżącemu wszczęcia postępowania w przedmiocie unieważnienia nabycia nieruchomości w drodze licytacji. Jako podstawę prawną podał art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 – dalej: k.p.a.) oraz art. 112b § 3 i § 4, art. 112f i art. 112g ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie Dz.U. z 2025 r. poz. 132 – dalej: u.p.e.a.).
2.4. DIAS postanowieniem z 26 czerwca 2024 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NUS.
W uzasadnieniu wskazał, że NUS nie naruszył zasady zaufania do władzy publicznej ponieważ, jako organ egzekucyjny nie zataił istotnych informacji o składowaniu odpadów. NUS nie miał bowiem takich informacji. Takich informacji nie pozyskał również rzeczoznawca majątkowy, który na polecenie NUS dokonał oszacowania nieruchomości.
DIAS podkreślił, że wierzycielem w sprawie był Wójt, który zgłosił wniosek o przyłączeniu się do egzekucji z nieruchomości, jednak nie poinformował, że dysponuje wiedzą o jakichkolwiek obowiązkach czy innych roszczeniach związanych z przedmiotową nieruchomością, czy też o toczącym się postępowaniu o usunięcie zakopanych pod ziemią odpadów chemicznych - co stanowiłoby podstawę przeprowadzenia zgodnie z art. 110u § 2 u.p.e.a. dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości przed wyznaczonym na 28 września 2024 r. terminem licytacji.
DIAS wskazał, że żadnych informacji w zakresie składowania odpadów na terenie nieruchomości nie przedstawiła również zobowiązana, która składała do sprawy sprawozdania z zarządu nad nieruchomością, wiedząc o trwającym postępowaniu Prokuratury Okręgowej w G. oraz będąc wzywana przez Wójta do ich usunięcia.
DIAS zaznaczył, że skarżący twierdzi, iż informację o stanie nieruchomości i składowaniu odpadów niebezpiecznych pozyskał dopiero w związku z wezwaniem do ich usunięcia.
Z kolei NUS o składowaniu odpadów dowiedział się dopiero z wniosku skarżącego o "anulowanie" transakcji licytacyjnego zakupu nieruchomości. Zatem DIAS nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego, że fakt składowania odpadów na przedmiotowej nieruchomości był powszechnie znany oraz że był to fakt znany organowi z urzędu. Organ nie zgodził się, że została naruszona zasada wynikająca z art. 7 k.p.a.
DIAS odniósł się również do operatu szacunkowego i stwierdził, że organ egzekucyjny prawidłowo ocenił wartość dowodową tego operatu.
Dalej DIAS argumentował, że nabycie prawa własności nieruchomości w trybie postępowania egzekucyjnego jest nabyciem pierwotnym, stąd uregulowanie art. 112g u.p.e.a, że nabywca nie może żądać unieważnienia nabycia ani zmniejszenia ceny z powodu wad nieruchomości lub przedmiotów razem z nią nabytych. Zatem art. 112g wyłącza dopuszczalność stosowania przepisów prawa cywilnego o rękojmi za wady rzeczy sprzedanej oraz o wadach oświadczenia woli i bez znaczenia pozostaje fakt, czy nabywca znał te wady czy nie.
Stwierdził, że zarówno w jego ocenie nie ma podstaw prawnych do anulowania transakcji zakupu nieruchomości na licytacji i dlatego zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania. Wskazał bowiem na art. 61a § 1 k.p.a., który stanowi w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania na wniosek strony zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jeśli więc okazuje się, że przepis prawa będący podstawą wniosku inicjującego postępowanie, nie upoważnia organu do prowadzenia tego konkretnego postępowania, organ powinien wydać postanowienie w trybie omawianego przepisu art. 61a k.p.a.
Dodał, że należy pamiętać o tym, iż to rozstrzygnięcie nie zapada nigdy z przyczyn merytorycznych, tj. z uwagi na stwierdzenie, że konkretne żądanie strony nie jest zasadne. Tu przesłanką do odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie unieważnienia nabycia przedmiotowej nieruchomości jest jasna regulacja wynikająca z art. 112g u.p.e.a. stanowiąca, że nabywca nie może żądać unieważnienia nabycia ani zmniejszenia ceny z powodu wad nieruchomości lub przedmiotów razem z nią nabytych.
2.5. W skardze skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 61a § 1 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie wymagającym załatwienia sprawy decyzją administracyjną;
2) naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 9 k.p.a. poprzez zaniechania czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i zaniechanie udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek;
3) naruszenie art. 77 § 4 k.p.a. poprzez nieuznanie za znany urzędowo i notoryjnie faktu składowania odpadów na licytowanej nieruchomości;
4) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. i art. 110r § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez zaniechanie właściwej oceny dowodu jakim w sprawie był operat szacunkowy.
Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie od organu kosztów postępowania.
2.6. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
2.7. W piśmie z 18 września 2024 r. skarżący wniósł o dopuszczenie przez Sąd dowodu z protokołu wizji lokalnej, która odbyła się na przedmiotowej nieruchomości 31 maja 2022 r. przy udziale urzędników Urzędu Gminy L. w celu wykazania, że na nieruchomości znajdowały się odpady, które zostały przeoczone przez organ egzekucyjny oraz rzeczoznawcę.
W piśmie z 21 listopada 2024 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci protokołu oględzin przedmiotowej nieruchomości przeprowadzonych 13 kwietnia 2021 r. przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. w sprawie [...], w celu ustalenia, że odpady zalegały na nieruchomości (niektóre na jej powierzchni) już w dacie przeprowadzania przez rzeczoznawcę wizji w celu sporządzenia operatu.
DIAS w pismach z 2 października 2024 r. oraz 9 grudnia 2024 r. wnieśli o przeprowadzenie przez Sąd dowodów z dokumentów zaoferowanych przez skarżącego, podkreślając jednak, że organ egzekucyjny nie miał wiedzy o składowaniu odpadów na licytowanej nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), przy czym kontrola ta jest sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego może nastąpić tylko, jeśli: a) zaskarżony akt (tu: postanowienie) został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, względnie, jeśli akt administracyjny dotknięty jest wadą nieważności lub wadą dają podstawę do stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
W tej sprawie istotne znaczenie ma także art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany argumentacją skargi, jej wnioskami i wskazaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem, które nie ma znaczenia w tej sprawie). Taka właśnie sytuacja występuje w tym przypadku, gdyż Sąd uznał skargę za zasadną, głównie z przyczyn w niej nie wskazanych. Uzupełniająco należy dodać, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.
4. Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie wydane w pierwszej instancji, naruszają prawo w sposób, który uzasadnia ich wyeliminowanie z przestrzeni prawnej. Stanowisko organów obu instancji prowadzi bowiem do stanu, który jest nieakceptowalny z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), a w szczególności wywodzonych z niej: zasady zaufania do organów władzy publicznej oraz zasady praworządności, rozumianej jako funkcjonowanie organów państwa i innych podmiotów działających w jego imieniu na podstawie prawa (por. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 22-23, 32-33).
5. Jednym z elementów państwa prawnego jest odpowiedzialność organów państwa za błędne działania (por. B. Banaszak, op. cit., s. 17).
Na płaszczyźnie ustawowej jednym ze sposobów realizacji tejże zasady jest instytucja wznowienia postępowania. W ramach procedur administracyjnych, ta instytucja ma zastosowanie również do postępowań finalizowanych postanowieniem (por. art. 126 k.p.a.), w tym w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. art. 18 u.p.e.a.). Zgodnie z regulacja ogólną - art. 145 § 1 k.p.a. - w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:
1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;
3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27;
4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;
5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;
6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;
7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2);
8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.
W literaturze istnieje utrwalony pogląd, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową mającą "na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Konieczność istnienia tego rodzaju instytucji proceduralnej powstaje na tle potrzeby rozwiązania takich sytuacji, kiedy po wydaniu decyzji ostatecznej ujawniła się wadliwość postępowania (w szczególności dowodowego), na którym oparto ostateczne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej albo, gdy powstały później okoliczności, które pozbawiają znaczenia przesłanki, na jakich oparto rozstrzygnięcie sprawy. W tych warunkach decyzje rozstrzygające ostatecznie sprawę administracyjną stają się wadliwe, jednakże charakterystyczną cechą ich wadliwości jest to, że nie tkwi ona wyłącznie w decyzji jako takiej, lecz wynika jako logiczny wniosek z zestawienia decyzji z pewnymi okolicznościami, inaczej mówiąc, decyzja jest wadliwa ze względu na ujawnienie lub powstanie określonych faktów" (W. Dawidowicz, Postępowanie administracyjne, Zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 242; Cz. Martysz [w:] G. Łaszczyca, A. Matan, Cz. Martysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, wyd. III, Warszawa 2010, art. 145).
6. Sąd stwierdza, że organy obu instancji pominęły zasygnalizowane na wstępie wartości konstytucyjne i w dalszej kolejności możliwość, a nawet konieczność wyeliminowania wady postępowania administracyjnego w toku którego - działający w dobrej wierze i w zaufaniu do organów Państwa - skarżący nabył w drodze licytacji własność nieruchomości obciążonej niebezpiecznymi odpadami.
Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący w czasie licytacji i później, do dnia wezwania pismem Wójta z 10 stycznia 2024 r., nie miał świadomości tego obciążenia.
NUS, jako organ egzekucyjny, akcentuje, że także nie miał takiej świadomości, w przeciwieństwie do Wójta, który o odpadach wiedział, ale tej informacji nie przekazał. Jednak brak świadomości organu egzekucyjnego o kluczowym - w warunkach tej sprawy – fakcie nie może prowadzić do tego, że to skarżący zostanie faktycznie obciążony wszystkimi konsekwencjami obiektywnie wadliwego ustalenia wartości i stanu nieruchomości (art. 110r § 1 pkt 7 u.p.e.a.), potem jej ceny wywoławczej (art. 111c § 2 pkt 6 i § 3, art. 111e u.p.e.a.) i finalnie przebiegu egzekucji zakończonej w tym przypadku postanowieniem o przybiciu na rzecz skarżącego (art. 111m u.p.e.a.). Tylko uzupełniająco Sąd zwraca uwagę, że jeśli organ egzekucyjny miałby świadomość, iż nieruchomość jest obciążona nielegalnymi odpadami i ten fakt by zataił, wówczas zachowanie określonej osoby fizycznej (osób fizycznych) urzeczywistniającej działanie organu w ramach imperium podlegałoby ocenie przez pryzmat realizacji znamion czynu zabronionego z art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r. poz. 17, ze zm.).
7. NUS, a potem DIAS, rozpoznając wniosek skarżącego o "anulowanie transakcji zakupu nieruchomości na licytacji" oraz podjęcie "wszelkich niezbędnych kroków administracyjnych w celu przywrócenia statusu poprzedniego" trafnie odniosły go do regulacji art. 112g u.p.e.a. Co więcej, prawidłowo wyciągnęły wniosek, że ten przepis wyklucza wszczęcie postępowania mającego na celu unieważnienie nabycia nieruchomości (por. np. art. 82-83 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – Dz.U. z 2024 r., poz. 1061; dalej: k.c.) oraz uchylenie się skarżącego od skutków wad oświadczenia woli (por. np. art. 84-88 k.c.), czy też skorzystanie z instytucji rękojmi za wady rzeczy sprzedanej (art. 556 i n. k.c.).
Natomiast błędem organów obu instancji było niedostrzeżenie - przynajmniej w sensie formalnym, ujawniającym się w treści podejmowanych czynności procesowych – możliwości, a w realiach tej sprawy nawet konieczności, uruchomienia trybu nadzwyczajnego, jakim jest wznowienie postępowania.
W tym miejscu Sąd podkreśla, że regulacja art. 112g u.p.e.a. zmierza do petryfikacji skutków nabycia nieruchomości w toku licytacji, ale nie wyłącza stosowania ogólnego instrumentu prawnego zmierzającego do wyeliminowania skutków prawnych powstałych na skutek istotnych, niekiedy kardynalnych wad procesowych stanowiących przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego. Gdy ustawodawca chce – z różnych powodów - takie ograniczenie wprowadzić, to wyraźnie to wysławia. Tytułem przykładu można przywołać:
- art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2024 r. poz. 1616) w odniesieniu do decyzji i postanowień Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów;
- art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2024 poz. 589) w odniesieniu do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250, ze zm.);
- art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2022 r. poz. 1722) w odniesieniu do decyzji Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, w sytuacji gdy strona złożyła od jego decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w W.;
- art. 253 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1170) w sprawach patentowych, jeżeli okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania bądź stwierdzenie nieważności decyzji mogą być podniesione w sporze o unieważnienie udzielonego patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji.
Skoro zatem w odniesieniu do postanowień wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego z nieruchomości ustawodawca takiego wyłączenia nie wprowadził, oznacza to, że w tej materii stosowanie ogólnych regulacji dotyczących postępowań nadzwyczajnych nie zostało wyłączone.
8. Jak wspomniano wcześniej, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Ten przepis ma zastosowanie do wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego postanowień (por. art. 126 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.). Spełnione zostały przesłanki jego zastosowania w tym przypadku, ponieważ fakt składowania odpadów na licytowanej nieruchomości i potwierdzające to dowody istniały w czasie weryfikowanego postępowania egzekucyjnego, nie były znane (jak twierdzi NUS oraz DIAS) ani organowi egzekucyjnemu ani skarżącemu, a jednocześnie były istotne.
Fakt, że przedmiotowa nieruchomość kryje odpady powinien zostać ujawniony i podany do wiadomości w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wpierw w operacie szacunkowym (art. 110s u.p.e.a.), potem w protokole opisu i oszacowania (art. 110r pkt 7 i pkt 9 u.p.e.a.), obwieszczeniu o licytacji (art. 110w § 3 pkt 2 i pkt 3 u.p.e.a.) i wreszcie powinno to mieć odzwierciedlenie w cenie wywoławczej (art. 111c § 2 pkt 2 i art. 111e u.p.e.a.), jeśli w ogóle organ egzekucyjny zdecydowałby się na sprzedaż takiej nieruchomości.
Błędy procedury licytacyjnej, w tym brak ujawnienia w toku opisu i szacowania, a potem w toku samej licytacji, składowiska odpadów przeniknęły do postanowienia wydawanego zaraz (niezwłocznie) po zamknięciu licytacji, czyli do postanowienia o przybiciu (art. 111m u.p.e.a.). Postanowienie to zawiera bowiem cenę nabycia (art. 111m § 3 u.p.e.a.) i jest źródłem zobowiązania nabywcy do uiszczenia ceny (art. 112 u.p.e.a.), ale przede wszystkim postanowienie o przybiciu stwierdza prawidłowość dotychczasowych czynności dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego – co w tym przypadku nie miało miejsca. Dlatego, właśnie postępowanie finalizowane postanowieniem o przybiciu powinno, w analizowanym przypadku, zostać wznowione.
Komplementarnie Sąd wskazuje, że wyeliminowanie z przestrzeni prawnej ostatecznego postanowienia o przybiciu, będzie stwarzać podstawę do wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem o przyznaniu własności. Podstawa taka znajduje się w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. (w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.) według którego, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione (por. wyrok WSA w Gliwicach z 18 września 2024 r., I SA/Gl 28/24). Postanowienie NUS z 23 października 2023 r. o przyznaniu skarżącemu własności nieruchomości zostało bowiem wydane "w oparciu" o postanowienie o przybiciu. Rozumowanie to wynika wprost z art. 112b § 1 u.p.e.a., który uzależnia dopuszczalność wydania postanowienia o przyznaniu własności m.in. od istnienia ostatecznego postanowienia o przybiciu.
9. W zaistniałej sytuacji procesowej, organy (w obu instancjach) orzekające z inicjatywy skarżącego, powinny rozważyć skierowanie jego pisma datowanego na 13 lutego 2024 r. na tor właściwy dla rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem z 28 września 2023 r. o przybiciu na rzecz skarżącego. Widząc, że odczytanie intencji skarżącego, który w piśmie z 13 lutego 2024 r. użył sformułowania "anulowanie sprzedaży", tylko w kontekście art. 112g u.p.e.a. prowadzi do odmowy wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.), powinny dostrzec inną, zgodną z intencją skarżącego a zarazem dopuszczalną ścieżkę prawną, umożliwiającą skarżącemu merytoryczne rozpatrzenie przedstawionego przez niego problemu.
W postępowaniu przed organem władzy publicznej obowiązuje zasada falsa demonstratio non nocet, zgodnie z którą nieprecyzyjne, niejasne, czy nawet błędne oznaczenie sprawy lub pisma, nie powinno pociągać za sobą automatycznie odmowy rozpoznania, ani ich rozpoznanie - lecz w oderwaniu od istoty sprawy lub pisma, czy w oderwaniu od rzeczywistych intencji strony. Innymi słowy, znaczenie ma istota pisma, warstwa merytoryczna żądania strony, a nie jego oznaczenie (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 1996 r., K 25/95, OTK 1996, Nr 6, poz. 52; uchwała NSA z 26 października 2009 r. I OPS 10/09). Także w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązuje ogólna zasada wypracowana w procedurze administracyjnej, według której o znaczeniu pisma decyduje jego treść, a nie forma (por. wyroki: WSA w Gliwicach z 7 stycznia 2021 r., I SA/Gl 1220/20; WSA w Warszawie z 23 lipca 2004 r., III SA 1950/03; WSA w Krakowie z 26 sierpnia 2011 r., I SA/Kr 1556/10). Źródłem tego standardu jest zasada demokratycznego państwa prawnego oraz zasada sprawiedliwości proceduralnej. W demokratycznym państwie prawnym organ władzy publicznej nie może bowiem być "sprowadzany do roli robota, mechanicznie odrzucającego pisma procesowe obywateli ze względu na uchybienia nieważące w żaden sposób na możliwości wydania orzeczenia" (z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 14). Ujmując tę kwestię zwięźle można powiedzieć, że organy administracyjne powinny tak odczytać żądanie strony, aby nie poniosła ona negatywnych konsekwencji (por. wyrok NSA z 5 maja 2013 r., II OSK 2461/12).
10. Organ administracji publicznej nie jest jednak uprawniony do samodzielnego precyzowania treści żądania, bowiem mogłoby to prowadzić do niedopuszczalnej zmiany jego kwalifikacji prawnej, wbrew intencjom osoby wnoszącej podanie. W przypadkach, w których treść żądania nie jest jednoznaczna, zgodnie z art. 7 i 9 k.p.a. (zasady praworządności oraz informowania stron przez organ), organ administracyjny powinien zapytać stronę o wyrażenie i sprecyzowanie swojego stanowiska w sprawie. O tym, jaki charakter ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym decyduje ostatecznie strona, a nie organ administracyjny, do którego strona pismo to skierowała.
W tym przypadku NUS nie tylko mógł, ale nawet powinien mieć wątpliwości co do treści żądania i to na nim spoczywał obowiązek ich wyjaśnienia, po uprzednim przedstawieniu skarżącemu (por. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego, w kontekście przedstawionej przez niego sprawy.
Pismo skarżącego z 13 lutego 2024 r. zawierało żądanie "anulowania sprzedaży nieruchomości" oraz "podjęcia wszelkich niezbędnych kroków administracyjnych w celu przywrócenia statusu poprzedniego". Żądanie uzasadnione zostało tym, że na nabytej w drodze licytacji nieruchomości znajdowały się niebezpieczne odpady, co było przedmiotem m.in. prowadzonego przez Prokuraturę postępowania karnego. Skarżący został teraz wezwany przez Wójta do usunięcia odpadów. Skarżący wskazał również, że przepisy prawa nie dają mu możliwości formalnego odstąpienia od zakupu nieruchomości, ale jest przekonany, że sprzedaż takiej nieruchomości nie spełnia warunków rzetelnej transakcji i narusza zasadę zaufania do władzy publicznej.
Wyjaśnianie przez organ wątpliwości co do trybu procesowego, jaki skarżący chce uruchomić powinno następować na podstawie art. 50 i art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (por. np. wyroki: WSA w Krakowie z 26 sierpnia 2011 r., I SA/Kr 1556/10; WSA w Poznaniu z 5 grudnia 2024 r., I SA/Po 545/24). Jak już wskazano, NUS widząc, że odczytanie intencji skarżącego tylko w kontekście art. 112g u.p.e.a. prowadzi do odmowy wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.), powinien wezwać skarżącego do złożenia oświadczenia, czy jego intencją w piśmie z 13 lutego 2024 r. było wznowienie postępowania, a jeśli tak, to którego – zakończonego którym ostatecznym postanowieniem, w szczególności, czy postanowieniem z 28 września 2023 r. o przybiciu na rzecz licytanta.
Organy, to jest NUS nie dokonując takich czynności, a DIAS akceptując błąd organu pierwszej instancji, dopuściły się naruszenia art. 50 i art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Sąd stosując art. 135 p.p.s.a. uchylił postanowienia wydane przez organy w obu instancjach, jako dotknięte takim samym błędem. Ponadto, za równoczesnym uchyleniem postanowienia NUS przemawia również ekonomia procesowa, ponieważ to ten organ (o czym poniżej) będzie właściwy do podjęcia stosownych czynności na dalszym etapie procedowania.
11. Jak wskazano na wstępie, doprowadzenie do usunięcia skutków sprzedaży nieruchomości obciążonej nielegalnie składowanymi niebezpiecznymi odpadami, przy braku ujawnienia tego faktu w toku egzekucji, leży w interesie realizacji wartości konstytucyjnych. Zdaniem Sądu, utrzymanie sytuacji prawnej, jaka została wykreowana ze szkodą dla skarżącego byłoby nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów władzy publicznej oraz zasadą praworządności. Dlatego zaangażowany w tę sprawę organ egzekucyjny powinien podjąć działania, które usuną skutki prawne wynikające z istotnie wadliwej (w sensie obiektywnym) sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości. Jest to tym bardziej konieczne, że wadliwość ta wynika m.in. z zaniechania innego organu władzy publicznej – Wójta (wierzyciela), który wiedząc, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się składowisko odpadów, ignorując zasady praworządności i zaufania do organów władzy publicznej, a także obowiązek współpracy wierzyciela z organem egzekucyjnym (art. 7a u.p.e.a.) nie poinformował o tym fakcie.
Uwzględniając, że skarżący wniósł do NUS podanie z 13 lutego 2024 r. ten organ powinien wpierw ustalić, poprzez wezwanie skarżącego do złożenia w tej materii oświadczenia, czy to pismo, zgodnie z intencją skarżącego, należy potraktować jako wniosek o wznowienie postępowania, zakończonego postanowieniem o przybiciu, z uwagi na przyczynę wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Jeśli skarżący potwierdzi, że jest to objęte jego intencją zawartą w podaniu z 13 lutego 2024 r. organ powinien ustalić, czy został zachowany termin określony w art. 148 § 1 k.p.a. W aktach przedstawionych Sądowi w związku z niniejszą sprawą nie ma danych pozwalających na zbadanie tej kwestii. Gdyby termin z art. 148 § 1 k.p.a. został zachowany, organ przystąpi do rozpoznania podania skarżącego z 13 lutego 2024 r. w trybie Rozdziału 12 Działu II k.p.a.
Natomiast w razie ustalenia jakichkolwiek przeszkód do wznowienia postępowania na wniosek skarżącego, Sąd wyraża ocenę, że wzgląd na wyżej powołane wartości konstytucyjne wymaga, aby organ z urzędu wznowił postępowanie zakończone postanowieniem o przybiciu, co w tym przypadku dopuszcza art. 147 k.p.a.
12. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną na posiedzeniu niejawnym kwotę 100 zł złożył się tylko wpis, ponieważ skarżący działający osobiście, nie wykazał, że poniósł inne koszty niezbędne do celowego dochodzenia jego praw.