I SA/Gl 1141/22

I SA/Gl 1141/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-02-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agata Ćwik-Bury /przewodniczący/
Bożena Pindel /sprawozdawca/
Katarzyna Stuła-Marcela
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Sygn. powiązane
I GSK 682/23 - Wyrok NSA z 2024-06-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 57 § 1 oraz art. 56 § 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędziowie WSA Bożena Pindel (spr.), Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 lipca 2022 r. nr 2401-IEE.711.648.2022.2/AZ UNP: 2401-22-164081 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie w sprawie podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 21 lipca 2022 r. nr 2401-IEE.711.648.2022.2/AZ UNP:2401-22-164081 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach − działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej K.p.a.) oraz art. 57 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej u.p.e.a.) − stwierdził niedopuszczalność zażalenia zobowiązanego R. B. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 9 czerwca 2022 r. nr [...], którym organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z., wystawionych w latach 2006-2012.
Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny.
Organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela wystawionych w latach 2006-2012. Pismem z 1 lipca 2013 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o złożeniu przez zobowiązanego wniosku o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek za okres objęty abolicją podatkową. Skutkowało to zawieszeniem postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny - postanowieniem z 8 lipca 2013 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w T. pismem z 25 maja 2022 r., w odpowiedzi na pisma organu egzekucyjnego, poinformował, że zaległości objęte tytułami wykonawczymi wystawionymi w latach 2006-2012 są nadal wymagalne. Postanowieniem więc z 9 czerwca 2022 r. organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne.
Na ww. postanowienie (doręczone 13 czerwca 2022 r.) zobowiązany złożył zażalenie podnosząc, że zarówno organ egzekucyjny jak i wierzyciel działają bezprawnie, naruszając art. 105 § 1 K.p.a.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, w postanowieniu z 21 lipca 2022 r. stwierdził, że zobowiązanemu nie przysługuje zażalenie, zatem nie podlega ono ocenie merytorycznej organu II instancji.
Tym samym organ uznał, że brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia zażalenia na ww. postanowienie organu I instancji. Podkreślił, że zobowiązany został prawidłowo pouczony o braku możliwości zaskarżenia postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, wydane na podstawie art. 57 § 1 u.p.e.a. nie podlega zaskarżeniu, bowiem w przepisach nie przewidziano takiej możliwości.
W skardze własnej zobowiązany zarzucił postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej:
- naruszenie art. 134 K.p.a. w zw. z art. 18 oraz w zw. z art. 57 u.p.e.a., a także w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a to poprzez wydanie postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność wniesionego przez skarżącego zażalenia na postanowienie o podjęciu postępowania egzekucyjnego, podczas gdy żaden z przepisów art. 57 u.p.e.a. regulującego kwestię podjęcia postępowania egzekucyjnego nie wyłącza wprost możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie w tym przedmiocie, zaś organy władzy publicznej obowiązane są działać na podstawie i w granicach prawa, a przeto nie są władne do wydawania rozstrzygnięć niemających w tych przepisach oparcia - co stanowi podstawię do stwierdzenia nieważności postanowienia w całości, wskazaną w treści art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Na podstawie ww. zarzutu, wniósł o:
1) pierwszorzędnie, z powołaniem na art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości,
2) ewentualnie, z powołaniem na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości,
3) przyznanie skarżącemu prawa pomocy w części, to jest w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych, albowiem skarżący nie jest w stanie ponieść tychże ze względu na bardzo trudną sytuację materialną,
4) zasądzenie od organu, na rzecz skarżącego, kosztów postępowania.
Ewentualnie, z najdalej sięgającej ostrożności procesowej, na wypadek wydania wyroku oddalającego niniejszą skargę, na podstawie art. 206 P.p.s.a. wniósł o odstąpienie od obciążenia skarżącego kosztami postępowania z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną.
W uzasadnieniu przyznał, że istotnie w treści art. 57 u.p.e.a. nie wskazano wprost, iż czynność podjęcia postępowania egzekucyjnego w administracji, przyjmująca postać postanowienia, może zostać zaskarżona zażaleniem. Zauważył jednak, że żaden z przepisów tego artykułu nie stanowi, iż wniesienie zażalenia na postanowienie o podjęciu postępowania egzekucyjnego w administracji jest niedopuszczalne. Brak jest zatem jednoznacznej podstawy prawnej do tego, by stwierdzić niedopuszczalność takowego zażalenia.
Zwrócił uwagę, że – po myśli zasady praworządności, ustanowionej mocą art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej − organy władzy publicznej obowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa, co oznacza, iż ferowane przez nie rozstrzygnięcia muszą opierać się o podstawę prawną i nie mogą przekraczać uprawnienia z niej wynikającego. W przeciwnym razie działania tychże organów mogą zostać uznane za nielegalne i mogą rodzić odpowiedzialność konstytucyjną i karną osób te działania podejmujących, a także odpowiedzialność odszkodowawczą państwa (przywołano: M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, wyd. II, LEX/el. 2021).
Zobowiązany powołał się także na art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców. Uznał postanowienie wydane przez organ za pozbawione podstawy prawnej, co z kolei stanowi przyczynek do stwierdzenia jego nieważności, po myśli art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie organu odwoławczego stwierdzające niedopuszczalność zażalenia skarżącego na postanowienie organu egzekucyjnego o podjęciu zawieszonego postępowanie egzekucyjne prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela wystawionych w latach 2006-2012.
Rozpatrując sprawę, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a wywiedziona skarga jest niezasadna.
Spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego przysługuje skarżącemu zażalenie.
Z akt sprawy wynika, że postanowienie organu egzekucyjnego z 9 czerwca 2022 r. o podjęciu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącemu, na które skarżący złożył zażalenie, zostało podjęte na podstawie art. 57 § 1 u.p.e.a. Zaskarżone postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia skarżącego na ww. postanowienie z 9 czerwca 2022 r., zostało zaś podjęte na podstawie art. 134 w związku z art. 144 K.p.a. i art. 18 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 57 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne po ustaniu przyczyny zawieszenia, zawiadamiając o tym zobowiązanego. Jednocześnie organ egzekucyjny przystępuje do czynności egzekucyjnych.
Według skarżącego żadna z jednostek redakcyjnych tego przepisu nie wskazuje wprost, że zażalenie na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania, nie przysługuje. Należy zatem szerzej odnieść się do przepisów, które pozwoliły organowi na wydanie zaskarżonego postanowienia.
Przepis art. 17 ust. 1 u.p.e.a. stanowi, że o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.
Przepis ten reguluje formę rozstrzygnięcia i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego, stanowiąc, że formą tą jest postanowienie. Ponadto ze zdania drugiego art. 17 ust. 1 ww. ustawy wynika zasada, że na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi.
Zgodnie natomiast z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z regulacji zwartej w art. 18 u.p.e.a. wynika więc, że przepisy dotyczące postępowania egzekucyjnego w administracji zawarte w u.p.e.a. są co do zasady kompletne, a przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają − i to odpowiednie − zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, o ile przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej.
Wyjaśnić należy, że przepisy o ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowią inaczej, bowiem w art. 56 § 4 przewidziano, że "na postanowienie organu egzekucyjnego o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania służy zażalenie".
Z analizy przepisów dotyczących instytucji zawieszenia i umorzenia postępowania zawartych w rozdziale 4, Działu I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym w art. 56 i art. 57 wynika, że ustawodawca przewidział środki zaskarżenia poszczególnych czynności związanych z instytucją zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W art. 56 § 3 u.p.e.a. ustawodawca wskazał postanowienie, jako formę procesową dla rozpatrzenia sprawy zawieszenia postępowania, stanowiąc, że "organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego". W kolejnych przepisach wskazano konkretne rodzaje postanowień, na które służy zażalenie. W § 4 tego przepisu przewidziano możliwość złożenia zażalenia ale wyłącznie na postanowienie o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania. W art. 58 u.p.e.a. przewidziano możliwość złożenia zażalenia na postanowienie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych. W odniesieniu do postanowienia wymienionego w art. 57 § 1 tej ustawy, to jest postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, nie wskazano żadnego środka zaskarżenia, a to oznacza, że na wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, zażalenie nie przysługuje.
Dokonując więc wykładni art. 17 § 1 u.p.e.a., nie można pomijać uregulowania zawartego w art. 18 u.p.e.a. oraz zawartych w Rozdziale 4 tej ustawy regulacji szczególnych odnoszących się do zawieszenia i umorzenia postępowania egzekucyjnego, które zawierają regulacje dotyczące możliwości zaskarżenia wydanych w postępowaniu egzekucyjnym postanowień wydanych w sprawie zawieszenia postępowania.
Niezależnie wskazać należy, że również na gruncie obecnie obowiązującego art. 103 § 3 K.p.a, − zgodnie z którym "na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania służy stronie zażalenie" – zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienie o zawieszeniu postępowania ("w sprawie zawieszenia postępowania") oraz na postanowienie o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania ("w sprawie odmowy podjęcia postępowania"). Natomiast na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania zażalenie nie przysługuje.
Ustawodawca, wymieniając w art. 56 § 4 u.p.e.a. dwa rodzaje postanowień (o zawieszeniu i odmowie zawieszenia postępowania), a nadto wprowadzając w art. 58 § 3 tej ustawy zażalenie na postanowienie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych, wymienił konkretne rodzaje rozstrzygnięć, na które przysługuje zażalenie. Zatem – wbrew zarzutom skarżącego – przepis nie musi zawierać regulacji "negatywnej", tj. wprost stwierdzającej, że "zażalenie na postanowienie o podjęciu postępowania egzekucyjnego w administracji jest niedopuszczalne". Na niedopuszczalność takiego zażalenia wskazuje bowiem wykładania językowa (gramatyczna) przepisów art. 56 § 4 oraz art. 57 § 1 u.p.e.a. Przeciwnie, gdyby ustawodawca dopuszczał możliwość złożenia zażalenia na postanowienie o podjęciu postępowania, to wprowadziłby takie unormowanie do ustawy.
Podsumowując, postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego − wydane na podstawie art. 57 § 1 u.p.e.a.− nie podlega zaskarżeniu, bowiem w żadnej z jednostek redakcyjnych art. 57 tej ustawy, nie wskazano takiej możliwości. Prawidłowo w tej sytuacji organ II instancji zastosował przepis art. 134 K.p.a. i stwierdził niedopuszczalność zażalenia, brak było bowiem podstaw prawnych do rozpatrzenia wniesionego zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego.
Pogląd prezentowany w sprawie został uznany za prawidłowy przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z 5 stycznia 2011 r., II OSK 1974/09 oraz z 21 kwietnia 2021 r., III OSK 355/21 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl), które Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w całości podziela.
Oznacza to, że organ nie naruszył przewidzianej w art. 7 Konstytucji RP zasady praworządności jak również art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców. W sprawie nie wystąpiły również przesłanki pozwalające na stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia. Skarżący bowiem nie zdołał wykazać, że rozstrzygnięcie zostało wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa i nie przedstawił jakiekolwiek argumentacji pozwalającej na zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 126 K.p.a.
Wykazana legalność zaskarżonego postanowienia nie pozwalała zatem na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz pkt 2 P.p.s.a.
Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a