I SA/GD 925/24

I SA/Gd 925/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-01-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska
Marek Kraus
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 744/25 - Postanowienie NSA z 2025-11-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 59 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień /spr./, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 21 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 września 2024 r., nr 2201-IEE.7192.2.206.2024.JM w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku, będący jednocześnie wierzycielem w sprawie - prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącego T.B. na podstawie 75 tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za m-ce wrzesień-listopad 2009 roku, styczeń-grudzień 2010 roku oraz styczeń-październik 2011 roku.
W celu wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, tj.:
- nr od [...] z 18 listopada 2011 roku, zawiadomieniami nr [...] do [...] z 24 listopada 2011 roku organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w Pruszczu Gdańskim. Wydruki ww. zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] doręczono skarżącemu 1 grudnia 2011 roku. Korespondencję Skarżący odebrał osobiście. Dłużnik zajętej wierzytelności (Naczelnik Urzędu Skarbowego w Pruszczu Gdańskim) nie uznał zajęcia, w odpowiedzi z 2 grudnia 2011 roku poinformował, że na dzień 2 grudnia 2011 roku skarżący nie jest wierzycielem tego urzędu. W następstwie powyższego ww. zawiadomienia o zajęciu zostały zwrócone do Dyrektora Oddziału ZUS w Gdańsku;
- nr od [...] do [...] z 12 stycznia 2012 roku, zawiadomieniami nr [...] do [...] z 12 stycznia 2012 roku organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w Pruszczu Gdańskim. Wydruki ww. zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] doręczono skarżącemu 17 stycznia 2012 roku. Korespondencję skarżący odebrał osobiście. Dłużnik zajętej wierzytelności nie uznał zajęcia, w odpowiedzi z 19 stycznia 2012 roku poinformował, że na dzień 19 stycznia 2012 roku skarżący nie jest wierzycielem tego urzędu. W następstwie powyższego ww. zawiadomienia o zajęciu zostały zwrócone do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku,
- nr od [...] do [...] z 10 września 2012 roku, zawiadomieniami nr [...] do [...] z 11 września 2012 roku, organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w Pruszczu Gdańskim. Wydruki ww. zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] doręczono skarżącemu 14 września 2012 roku, w trybie art. 43 K.p.a. Dłużnik zajętej wierzytelności nie uznał zajęcia, w odpowiedzi poinformował, że na dzień 13 września 2012 roku skarżący nie jest wierzycielem tego urzędu;
- nr od [...] do [...] z 12 listopada 2012 roku, zawiadomieniami nr [...] do [...] z 12 listopada 2012 roku, organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w Pruszczu Gdańskim. Wydruki ww. zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] doręczono skarżącemu 16 listopada 2012 roku, w trybie art. 43 K.p.a. (brak odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności).
Kolejnymi zawiadomieniami nr [...] do [...] z 26 sierpnia 2014 roku, organ egzekucyjny dokonał - w oparciu o wszystkie ww. tytuły wykonawcze - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego, prowadzonego przez B. S.A. we W. Wydruki ww. zawiadomień doręczono skarżącemu 4 września 2014 roku, w trybie art. 43 K.p.a. W odpowiedzi na zajęcie, pismem z 2 września 2014 roku, bank poinformował o braku środków na zajętym rachunku bankowym oraz o zbiegu egzekucji administracyjnych i sądowych, kolejnym zawiadomieniem z 22 sierpnia 2023 roku (po zmianie jako S. S.A.) bank poinformował o zamknięciu rachunku prowadzonego dla strony w dniu 17 marca 2015 roku oraz braku - na dzień 21 sierpnia 2023 roku - rachunku na nazwisko skarżącego.
Zawiadomieniami nr [...] do [...] z 8 września 2023 roku, organ egzekucyjny dokonał - w oparciu o wszystkie ww. tytuły wykonawcze - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego, prowadzonego przez I. S.A. w K. Wydruki ww. zawiadomień doręczono skarżącemu 22 września 2023 roku, w trybie art. 43 K.p.a. W odpowiedzi, pismem z 16 września 2023 roku, bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na zajętym rachunku bankowym, którego saldo wynosi 540,78 zł, a wykorzystana kwota wolna 0,00 zł. Kolejnym pismem z 12 marca 2024 roku bank poinformował o braku środków na zajętym rachunku bankowym.
Pismem z 9 stycznia 2024 roku, skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze. W piśmie tym skarżący podtrzymał swoje stanowisko, dotyczące przedawnienia obowiązków objętych ww. tytułami wykonawczymi, zawarte w piśmie z 26 września 2023 roku (stanowiącym zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie ww. tytułów wykonawczych - pismo z 26 września 2023 karty nr 152a-152c) oraz wskazał na bezskuteczność prowadzonej egzekucji.
Postanowieniem nr [...] z 29 maja 2024 roku, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku, w wyniku nie stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia, wymienionej w art. 59 § 2 u.p.e.a., tj. z uwagi na bezskuteczność egzekucji, odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze. Postanowienie doręczono stronie 4 czerwca 2024 roku, w trybie art. 43 K.p.a..
Odrębnym postanowieniem nr [...] z 21 sierpnia 2024 roku organ egzekucyjny rozstrzygnął w kwestii przedawnienia obowiązków objętych ww. tytułami wykonawczymi uznając, że obowiązki te nie uległy przedawnieniu. W wyniku zaskarżenia wydanego rozstrzygnięcia, organ postanowieniem nr [...] z 30 października 2024 roku utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Pismem z 10 czerwca 2024 roku, skarżący wniósł - w ustawowym terminie - zażalenie na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku nr [...] z 29 maja 2024 roku.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, postanowieniem nr 2201-IEE.7192.2.206.2024.JM z 19 września 2024 roku, utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego nr [...] z 29 maja 2024 roku.
W uzasadnieniu organ wskazał na brak przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a..
Pismem z 25 października 2024 roku skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku nr 2201-IEE.7192.2.206.2024.JM z 19 września 2024 roku, zarzucając w jej treści naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 59 § 1 ust. 9 Ordynacji podatkowej (O.p.), w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.), w związku z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie, skutkujące stwierdzeniem, że skarżący pozostaje dłużnikiem ZUS, pomimo wygaśnięcia jego zobowiązań wskutek przedawnienia,
oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 70 ust. 4 O.p., w związku z art. 31 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie oraz art. 6, 7 i 8 K.p.a., w związku z art. 123 u.s.u.s. poprzez ich nie zastosowanie, skutkujące ustaleniem przerwy biegu terminu przedawnienia zobowiązań, wynikających z tytułów wykonawczych, podczas gdy postępowanie było kontynuowane w celu obejścia przepisów ustawy, instrumentalnie, z naruszeniem zasady zaufania obywateli do władzy, a także sprzecznie ze słusznym interesem strony oraz w sposób niepozwalający na utożsamianie go z interesem publicznym,
- art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w związku z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, skutkujące brakiem umorzenia prowadzonego postępowania, pomimo niewykonalności obowiązku wskutek jego przedawnienia.
Strona wniosła o uchylenie postanowień organów pierwszej i drugiej instancji oraz umorzenie postępowania.
Nadto strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu - pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 grudnia 2023 roku nr [...] - na okoliczność przyznania, że prowadzona egzekucja była już w 2014 roku bezskuteczna.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracji w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
W dniu 25 marca 2024 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która nadała nowe brzmienie m.in. artykułowi 59 ww. ustawy. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2023 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 roku, poz. 556), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie natomiast z art. 11 ust. 6 ww. ustawy, do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz skutków związanych z zastosowaniem środka egzekucyjnego w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed wejściem w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
W analizowanej sprawie - co trafnie organ wskazał - zastosowanie znalazły zatem przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu nadanym nową ustawą, tj. w brzmieniu obowiązującym od 25 marca 2024 roku.
Zgodnie z przepisem art. 59 § 2 ww. ustawy (w brzmieniu nadanym nową ustawą), postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Przypomnieć należy, że postępowanie w sprawie zainicjowane zostało wnioskiem skarżącego z 9 stycznia 2024 roku w sprawie umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W piśmie tym skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w swoim piśmie z 26 września 2023 roku (dotyczącym przedawnienia zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi nr od [...] do [...]) oraz - niezależnie od zarzutów złożonych w ww. piśmie z 26 września 2023 roku - wniósł o umorzenie przedmiotowego postępowania z uwagi na jego bezskuteczność. Wskazał, że postępowanie to nie doprowadzi do wyegzekwowania kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne, w związku z tym jego dalsze prowadzenie jest niecelowe.
Postanowieniem nr [...] z 29 maja 2024 roku, którego legalność Sąd obecnie ocenia, organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. W jego bowiem ocenie w sprawie nie wystąpiła przesłanka, określona w art. 59 § 2 u.p.e.a..
Sąd mając na uwadze stan sprawy stanowisko to podziela.
Oceniając przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego, wymienioną w art. 59 § 2 u.p.e.a., Sąd wskazuje, że - stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - umorzenie postępowania następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, powodujące, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Przy czym, jak wynika z treści art. 59 u.p.e.a., umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne (na podstawie przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a.) albo fakultatywne (na podstawie przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a.).
Sąd zwraca uwagę, że wystąpienie przesłanki określonej w art. 59 § 1 u.p.e.a. zawsze obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to czy przesłanka ta zostanie stwierdzona z urzędu, czy też wyjdzie na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostanie zakomunikowana organowi egzekucyjnemu Przepis art. 59 § 1 u.p.e.a. jest bowiem przepisem bezwzględnie obowiązującym .
Natomiast umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.-na którym w niniejszej sprawie skarżący oparł wniosek- każdorazowo wymaga ustalenia (stwierdzenia), że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne. Fakultatywny charakter ww. przesłanki oznacza więc podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego na zasadzie uznania administracyjnego i wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa.
Zaistnienie przesłanki wskazanej w art. 59 § 2 u.p.e.a. nie nakłada zatem na organ egzekucyjny obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie udostępnia taką możliwość. Tym samym umorzenie postępowania egzekucyjnego, dotyczącego należności pieniężnej, w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi.
Podobne twierdzenie zawarł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 25 marca 2020 roku, sygn. akt I SA/Gd 122/20, a Sąd obecnie orzekający pogląd ten podziela. Z treści ww. wyroku wynika, że uznaniowy charakter powyższego przepisu oznacza, że organ egzekucyjny, przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji, może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu, zakreślonego przesłanką ustaloną w art. 59 § 2 u.p.e.a..
Trafnie zatem w ocenie Sądu organ wskazał, że bezskuteczność egzekucji to faktyczna niemożność zaspokojenia wierzyciela, nie zaś formalne zakończenie postępowania egzekucyjnego. Pojęcie "bezskuteczność" należy więc definiować zgodnie z wykładnią językową jako "nie przynoszące pożądanych rezultatów". Tym samym bezskuteczność egzekucji będzie miała miejsce wtedy, gdy egzekucja była skierowana do całego majątku zobowiązanego, a organ egzekucyjny wyczerpał wszystkie możliwe sposoby egzekucji i nie zrealizował celu egzekucji, o którym mowa w art. 1 u.p.e.a..
Dokonywana natomiast przez organ drugiej instancji kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że organ odwoławczy nie może nakazać organowi pierwszej instancji podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem kompetencja organu pierwszej instancji (w badanej sprawie Dyrektora Oddziału ZUS w Gdańsku).
Rolą zatem organu odwoławczego w tej sytuacji było zatem zbadanie, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzanym postępowaniem, tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał i zbadał materiał dowodowy oraz rozważył wszelkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu zebrany materiał dowodowy potwierdza, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku w zaskarżonym postanowieniu trafnie rozstrzygnął w kwestii odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego do majątku skarżącego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Akta sprawy dowodzą bowiem, że nie ziściła się przesłanka, wymieniona w art. 59 § 2 u.p.e.a., warunkująca umorzenie przedmiotowego postępowania.
Podkreślić należy ponownie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o powyższą dyspozycję może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy organ egzekucyjny ustali, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego byłoby możliwe prowadzenie skutecznej egzekucji.
Organ egzekucyjny ustalił natomiast, że skarżący pobiera świadczenie emerytalno-rentowe oraz jest współwłaścicielem nieruchomości, objętej księgą wieczystą nr [...].
Organ pierwszej instancji nie wyczerpał zatem wszystkich możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych. Prawidłowo zatem uznał, że na tym etapie postępowania nie może zastosować fakultatywnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie jest bowiem przesądzone, że postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia
Powyższe dowodzi, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
W odniesieniu do zarzutu skarżącego, dotyczącego naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, Sąd uznał, że nie znajduje on uzasadnienia w realiach niniejszej sprawy. Organy podjęły bowiem wszelkie czynności, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli, zatem zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, tj. zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksem postępowania administracyjnego. Postanowienia te zawierają ponadto wszystkie elementy, wymienione w art. 124 § 1 i § 2 K.p.a., w tym prawidłowo zawarte uzasadnienia faktyczne oraz prawne. Prawidłowo również odnoszą się do podniesionych przez skarżącego argumentów, zaś ocena materiału dowodowego wykazuje zgodność z zasadą swobodnej oceny dowodów i jest dokonana w oparciu o przepisy ustawy normujące umorzenie postępowania egzekucyjnego .
Mając to na uwadze Sąd orzekł w myśl art. 151 p.p.s.a..