Pełny tekst orzeczenia I SA/Gd 823/23

I SA/Gd 823/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-07-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Irena Wesołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Hyla
Małgorzata Gorzeń
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3 ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GZ 390/25 - Postanowienie NSA z 2025-11-05
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 par. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2017 poz 131
par. 2 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia - tj
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Jacek Hyla, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi D. L. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lipca 2023 r. nr 370200/71/2023-RED-37-AP w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
W piśmie z dnia 1 maja 2023 r. D.L. zgłosił zarzut wynikający z art. 33 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479) – dalej w skrócie jako u.p.e.a., wskazując na nieotrzymanie upomnienia przed wszczęciem egzekucji.
Postanowieniem z 31 maja 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej w skrócie zwany Zakładem) oddalił w całości zarzut niedoręczenia upomnienia uznając go za bezzasadny.
Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS) z dnia 25 lipca 2023 r.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Prezes ZUS wskazał, że podstawą wydania tytułu egzekucyjnego była ostateczna i prawomocna decyzja z dnia 8 lutego 2023 r. stwierdzająca zadłużenie z tytułu składek, która została doręczona D.L. w dniu 28 lutego 2023 r., w trybie art. 44 k.p.a. Organ wskazał jednocześnie, że doręczenie upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie jest wymagane w przypadkach, gdy dotyczy to należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu np. decyzji. Powyższe wynika bowiem, jak podał organ, z § 2 pkt 2 rozporządzenia Minister Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U. z 2017 r. poz. 131) – dalej w skrócie zwanego Rozporządzeniem.
Organ wskazał ponadto, że korespondencja kierowana do strony (decyzje i poprzedzające je zawiadomienia, tytuł wykonawczy i zajęcia) była odbierana przez pełnoletniego domownika B.L. (żona) lub w trybie art. 44 k.p.a.
Na postanowienie Prezesa ZUS D.L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jego uchylenia.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1. art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez niewłaściwą podstawę prawną
2. art. 83c ust. 1a w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s poprzez błędną subsumcję stanu faktycznego
3. art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez skierowanie zajęcia do wierzytelności pieniężnych, które nie obowiązywały w chwili wydania zawiadomień także art. 89 par 3 pkt 1 lit. b u.p.e.a. poprzez brak odebrania przez organ egzekucyjny oświadczenia od dłużnika zajętej wierzytelności czy uznaje dług.
4. art. 62 i 69 a u.p.e.a. poprzez wadliwą interpretację przepisów
5. art. 8 § 1 pkt 6,7,10,14 u.p.e.a. poprzez brak weryfikacji czy środki pieniężne zajęte przez organ oraz wierzytelności objęte zajęciem nie podlegają wyłączeniu na podstawie wskazanych jednostek redakcyjnych art. 8 u.p.e.a.
6. art. 244, 245, 252 oraz art. 49 p.p.s.a. - poprzez nieprawidłową jego interpretację
7. art. 141 w zw. z art. 163 i 166 p.p.s.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego postanowienia, będącego przedmiotem zaskarżenia.
8. art. 247 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową wykładnie przepisu i uznanie, że wniosek o prawo pomocy strony skarżącej jest niezasadny
9. art. 252 p.p.s.a. poprzez uznanie, że strona nie potrzebuje pełnomocnika z urzędu.
W uzasadnieniu strona wskazała, że wystawiony tytuł wykonawczy był dotknięty licznymi wadami, nie zawierając wszystkich elementów przewidzianych w art. 27 u.p.e.a.
Zakład w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie skarżący, na etapie postępowania przed organem egzekucyjnym sformułował zarzut niedoręczenia stronie upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. W treści skarg strona podnosi dodatkowo, że wystawiony tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów o jakich mowa w art. 27 u.p.e.a.
Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Wnosi się je - zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. - do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Z kolei procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a.
Przedstawione w art. 33 § 2 u.p.e.a. przesłanki stanowią katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek wyrażone niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej.
W rozpatrywanej sprawie skarżący w piśmie z 1 maja 2023 r. wskazywał na brak doręczenia upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co stanowi zarzut w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, o jakim mowa w treści art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Wymagane przepisem art. 15 § 1 u.p.e.a. upomnienie jest dokumentem urzędowym, którego przesłanie do zobowiązanego, co do zasady, ma poprzedzać wszczęcie egzekucji administracyjnej. Teść upomnienia przypomina bowiem o powinności wykonania obowiązku, będąc realizacją zasady zagrożenia, której celem jest dążenie do dobrowolnego wykonania istniejącego już obowiązku przez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania.
Niemniej jednak ustawodawca, w art. 15 § 5 u.p.e.a. upoważnił ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia, w drodze rozporządzenia, tych przypadków, w których egzekwowanie należności pieniężnych innych niż określone w art. 15 § 3a u.p.e.a., może mieć miejsce bez uprzedniego doręczenia upomnienia.
Jak wynika z treści § 2 pkt 2 Rozporządzenia, egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu.
Wskazany przepis dotyczy tych należności, których egzekucję poprzedza postępowanie jurysdykcyjne, w którym strona ma prawo czynnego udziału i które kończy się decyzją administracyjną, która podlega doręczeniu stronie, i która stanowi tytuł egzekucyjny dopiero po uzyskaniu przymiotu ostateczności. Egzekucja obowiązku wynikającego z takiego aktu jurysdykcji administracyjnej nie musi być poprzedzona upomnieniem, skoro zobowiązany miał prawo udziału w postępowaniu administracyjnym jako strona - znał więc zarówno wysokość określonej decyzją należności publicznoprawnej, jak i konsekwencje jej nieuiszczenia w razie uostatecznienia się orzeczenia.
W rozpatrywanej sprawie została wydana decyzja Zakładu z dnia 8 lutego 2023 r. określająca wysokość należnych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, która została doręczona zobowiązanemu w dniu 28 lutego 2023 r.; decyzja ta jako ostateczna i prawomocna stała się podstawą wystawienia tytułu egzekucyjnego. Wszczęta egzekucja administracyjna dotyczyła zatem należności pieniężnej wynikającej z nieuregulowanych przez stronę składek z ubezpieczenia społecznego, których obowiązek opłacenia powstaje z mocy prawa i do tego został określony w ostatecznej decyzji organu administracyjnego. W takiej sytuacji, ustanowiony w art. 15 § 1 u.p.e.a. obowiązek doręczenia upomnienia przed wszczęciem egzekucji administracyjnej został zniesiony. Prawidłowo zatem Zakład uznał, że formułowany przez stronę zarzut o jakim mowa w art. 33 § 2 pkt. 4 u.p.e.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.
Odnosząc się natomiast do podnoszonego w skardze zarzutu wadliwości wystawionego tytułu wykonawczego należy podkreślić, że w stanie prawnym obowiązującym od 30 lipca 2020 r., niespełnienie wymogów formalnych tytułu wykonawczego, o jakich mowa w art. 27 u.p.e.a., nie stanowi już podstawy zarzutów zgłaszanych na podstawie art. 33 § 2 u.p.e.a. Po dokonanej nowelizacji u.p.e.a. zobowiązany pozbawiony został możliwości wytknięcia tego rodzaju uchybienia w ramach zarzutu natomiast Ustawodawca uznał, że braki formalne w tytule wykonawczym stanowią wyłącznie podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.), o czym orzeka organ egzekucyjny na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu (art. 59 § 4 u.p.e.a.).
Należy także podkreślić, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Przy tym podniesione w nich okoliczności, które zdaniem zobowiązanego, wykluczają możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego (przesądzają o jego niedopuszczalności), zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny, właściwy do rozpoznania tego środka prawnego. Jeżeli zatem dany zarzut nie zostanie podniesiony przez zobowiązanego, to nie może być rozpoznany przez organ egzekucyjny, a co za tym idzie ani w postępowaniu odwoławczym, ani w skardze do sądu administracyjnego, nie można organowi egzekucyjnemu skutecznie zarzucić, że nie uwzględnił on okoliczności będącej przeszkodą w prowadzeniu egzekucji administracyjnej, jeżeli wcześniej nie wniesiono zarzutu w sprawie prowadzenia tej egzekucji, obejmującego tę okoliczność.
Zobowiązany nie jest zatem uprawniony do podnoszenia dopiero na etapie skargi złożonej do sądu administracyjnego zupełnie nowych podstaw zarzutów odnoszących się do prowadzonej egzekucji administracyjnej, skoro nie są one związane z zarzutem będącym przedmiotem badania i wypowiedzi organu egzekucyjnego.
W przekonaniu Sądu za chybiony należy uznać formułowany przez stronę zarzut naruszenia art. 83c ust. 1a w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.
W postępowaniu egzekucyjnym w administracji ZUS może występować jako wierzyciel, czyli podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). W toku postępowania egzekucyjnego wierzyciel wydaje postanowienia, na które służy zażalenie (postanowienia w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej – art. 34 § 2 i 3 u.p.e.a.). Artykuł 83c ust. 1a u.s.u.s. określa drogę weryfikacji tych postanowień wydanych przez ZUS. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie do Prezesa ZUS w ciągu 7 dni od dnia odręczenia tego aktu.
Powyższa sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, albowiem wniesiony przez stronę środek zaskarżenia (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) został rozpoznany przez właściwy organ odwoławczy tj. Prezesa ZUS.
W ocenie Sądu, organ ustalił wszystkie istotne do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, mające wpływ na rozpatrzenie sformułowanego zarzutu, a postępowanie zostało przeprowadzone z zachowaniem wymogów określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W przekonaniu Sądu organ prowadził również postępowanie z poszanowaniem zasad wyrażonych w art. 6 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zdaniem Sądu nałożony na organy obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz działania w granicach i na podstawie obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.) nie oznacza, iż organy obowiązane są interpretować fakty i przepisy prawa jedynie w sposób zadowalający dla strony, a więc w sposób zbieżny z jej stanowiskiem. Podniesione przez skarżącego zarzuty stanowią w istocie polemikę, z prawidłowymi ustaleniami organu. Podkreślić przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonego aktu prawnego, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi.
Odnośnie zarzutu uchybienia przez organ przepisom ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej jako p.p.s.a. Sąd stwierdza, że organ nie mógł naruszyć wskazywanych przez stronę norm, albowiem są to regulacje odnoszące się do postępowania prowadzonego przed sądem administracyjnym, toczącego się w następstwie wniesienia przez stronę skargi na działanie organu administracji publicznej. Przepisy te nie mogły zatem zostać naruszone na etapie postępowania egzekucyjnego, nie miały bowiem do niego zastosowania.
Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.