I SA/Bk 87/26

I SA/Bk 87/26 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2026-05-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Justyna Siemieniako /sprawozdawca/
Marcin Kojło
Paweł Janusz Lewkowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 15 § 1, art. 33 § 2 pkt 5, art. 64cd § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 16 stycznia 2026 r. nr 010000.71.2026-RED-3-NIP5422873701-KCH w przedmiocie oddalenia zarzutu na postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na rzecz skarżącego K. K. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku (dalej powoływany także jako wierzyciel) wystawił w dniu 17 października 2025 r. tytuły wykonawcze o nr: od [...] w stosunku do zobowiązanego K. K. (dalej powoływany jako: "skarżący", "zobowiązany") z tytułu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2025 r. do lipca 2025 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2025 r. do lipca 2025 r. oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2025 r. do lipca 2025 r.
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku (dalej powoływany także jako organ egzekucyjny) dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w I. S.A. (zawiadomieniami o nr: ZAR010025019991, ZAR010025019993, ZAR010025019995 z 17 października 2025 r.).
Pismem z 19 listopada 2025 r. na podstawie art. 33 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.) zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] z 17 października 2025 r. Zarzucił bezpodstawne wszczęcie egzekucji, ponieważ obowiązek wygasł w całości w wyniku zapłaty zobowiązania przed upływem terminu określonego w upomnieniu. Jednocześnie wniósł o ponowne rozliczenie dokonanych przez niego wpłat. W uzasadnieniu wskazał, że upomnienia z 30 września 2025 r. zostały mu doręczone drogą elektroniczną w dniu 14 października 2025 r. Natomiast tytuły wykonawcze o nr: od [...] zostały wystawione przed upływem siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., tj. 17 października 2025 r. W ocenie skarżącego działanie wierzyciela było przedwczesne, gdyż termin do wszczęcia postępowania egzekucyjnego wynikający z upomnienia nie minął. Ponadto skarżący oświadczył, że w terminie zakreślonym w upomnieniu, tj. 21 października 2025 r. uregulował swoje zobowiązanie wobec ZUS.
Postanowieniem z 9 grudnia 2025 r. znak: -[...] wierzyciel oddalił wniesione zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...]z 17 października 2025 r., uznając je za niezasadne.
W następstwie zażalenia skarżącego na ww. postanowienie Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływany jako: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy") wydał postanowienie z dnia 16 stycznia 2026 r. nr [...], którym utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela.
W uzasadnieniu Prezes ZUS wskazał, że w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] zostało wszczęte 17 października 2025 r. Należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały ostatecznie uregulowane wpłatą egzekucyjną przekazaną przez bank z 21 października 2025 r. oraz wpłatą skarżącego z 21 października 2025 r., a więc po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, tj.: po dniu 17 października 2025 r. W chwili wystawienia tytułów wykonawczych wierzyciel stwierdził brak wykonania w całości obowiązku objętego ww. tytułami wykonawczymi. Prezes ZUS uznał, że obowiązek zapłaty zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2025 r. do lipca 2025 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2025 r. do lipca 2025 r. oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2025 r. do lipca 2025 r. istniał i był wymagalny, a więc wystawienie tytułów wykonawczych było uprawnione. Działania wierzyciela w zakresie podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w świetle przepisów ustawy egzekucyjnej organ uznał za prawidłowe, a podniesiony zarzut wygaśnięcia obowiązku uznał za niezasadny.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, w związku z czym złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na ww. postanowienie. Działający w imieniu skarżącego pełnomocnik zaskarżył postanowienie Prezesa ZUS w całości i podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez przedwczesne wszczęcie postępowania egzekucyjnego, tj. przed upływem 7 dni od doręczenia upomnienia, co naraziło skarżącego na dodatkowe koszty postępowania egzekucyjnego, mimo iż dokonał on zapłaty w terminie zakreślonym w upomnieniu, tj. przed upływem 7 dni.
W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że w niniejszej sprawie upomnienia z dnia 30 września 2025 r. zostały doręczone skarżącemu drogą elektroniczną w dniu 14 października 2025 r. W związku z tym czas na opłacenie zaległości wynikających z przedmiotowych upomnień skarżący miał do dnia 21 października 2025 r. W dniu 17 października 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze o nr od: [...] (doręczone zawiadomieniami o nr: ZAR010025019991, ZAR010025019993, ZAR00025019995 z dnia 17 października 2025 r.) W dniu 21 października 2025 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym skarżącego, prowadzonego w ING Bank Śląski S.A., a zatem czynność ta została podjęta jeszcze przed upływem 7-dniowego terminu przewidzianego w art. 15 § 1 u.p.e.a. Jednocześnie w tym samym dniu, tj. 21 października 2025 r. skarżący dobrowolnie dokonał spłaty swoich zobowiązań, wynikających z przesłanych upomnień. Gdyby organ podjął czynności egzekucyjne w sposób prawidłowy, tj. po spełnieniu wymogu formalnego, jakim jest upływ 7-dniowego terminu, wynikającego z doręczonych upomnień, nie doszłoby do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które naraziło skarżącego na dodatkowe koszty w wysokości 5.191.69 zł.
Podkreślono, że rolą upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest umożliwienie zobowiązanemu dobrowolnego spełnienia zobowiązania, bez zastosowania środków przymusu w niniejszej sprawie. Organ bezprawnie pozbawił skarżącego skorzystania z możliwości dobrowolnej spłaty zadłużenia w wyniku otrzymanych upomnień, bowiem zajął wierzytelności na rachunku bankowym skarżącego już w dniu 21 października 2025 r.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia z dnia 9 grudnia 2025 r., znak: [...] w całości, stwierdzenie ich wydania z naruszeniem prawa, tj. z naruszeniem art. 15 §1 u.p.e.a., a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Prezesa ZUS z dnia 16 stycznia 2026 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie wierzyciela z 9 grudnia 2025 r. znak: [...], którym oddalono zarzuty zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] z 17 października 2025 r.
W piśmie z 19 listopada 2025 r. skarżący podniósł zarzut z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., tj. wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części.
Przypomnieć należy utrwalony pogląd orzecznictwa, zgodnie z którym postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach zarzutów wskazanych przez zgłaszającego w terminie otwartym na ich zgłoszenie, co rodzi po stronie sądu administracyjnego kontrolującego wydane przez organ egzekucyjny ostateczne postanowienie, obowiązek uwzględnienia powołanej reguły w ramach oceny legalności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1091/20, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co za tym idzie, rozstrzyganie w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.) w takim przypadku oznacza sprawę zainicjowaną zarzutami w sprawie egzekucji administracyjnej w granicach wyznaczonych treścią zarzutów podlegających ocenie organów.
Tym samym spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego czy zarzut z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. był uzasadniony w okolicznościach sprawy - jak uważa skarżący - czy też podlegał oddaleniu, jak uznały organy.
W tym przedmiocie wyjaśnić przede wszystkim należy, że - jak wskazuje się w utrwalonym już orzecznictwie - podstawa tego zarzutu wystąpi, gdy obowiązek stanie się bezprzedmiotowy, gdy odpadnie podstawa prawna do jego dochodzenia (np. wyeliminowane ze skutkiem ex nunc zostanie orzeczenie nakładające obowiązek albo uchylony zostanie przepis, z którego bezpośrednio wynikał obowiązek); przede wszystkim jednak, gdy dochodzony obowiązek wygaśnie na skutek wykonania, umorzenia, przedawnienia. Zarzut wygaśnięcia w całości lub części zobowiązania może dotyczyć też sytuacji, gdy dojdzie do jego wykonania w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania egzekucyjnego a wniesieniem zarzutów (por. np. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 460/24).
Odnosząc te wskazania do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że postanowienie Prezesa ZUS jest w sposób oczywisty nieprawidłowe, gdyż przed wniesieniem zarzutów doszło do wygaśnięcia obowiązku w całości przez zapłatę, co już przesądza o zasadności zarzutu z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., a w konsekwencji o konieczności uwzględnienia skargi. Prezes ZUS również nie kwestionował faktu wygaśnięcia obowiązku przed wniesieniem zarzutów, jednak nie uwzględnił tego w swoim rozstrzygnięciu, co można tłumaczyć jedynie błędną wykładnią art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.
Nie mniej istotne naruszenie polegało na wystawieniu tytułów wykonawczych i wszczęciu egzekucji administracyjnej przed upływem 7 dni od daty doręczenia skarżącemu upomnienia, a więc z naruszeniem art. 15 § 1 u.p.e.a., na co słusznie zwracał uwagę skarżący już w ramach zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy do doręczenia upomnienia z 30 września 2025 r. doszło dopiero w dniu 14 października 2025 r., tymczasem już w dniu 17 października 2025 r. wystawiono tytuły wykonawcze oraz dokonano czynności egzekucyjnych. Podkreślić należy, że podstawową regułą postępowania egzekucyjnego jest zasada zagrożenia (upomnienia). W judykaturze konsekwentnie zwraca się uwagę, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia (zob. np. wyroki NSA: z dnia 18 października 2019 r., sygn. akt II FSK 960/19; z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt III FSK 1246/22). Podkreśla się też funkcję przepisu, tj. umożliwienie zobowiązanemu dobrowolnego wykonania obowiązku przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, dzięki czemu można uniknąć przymusowego wykonania nałożonego obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2270/18).
Pomimo faktu, że mamy do czynienia z zupełnie podstawową regułą administracyjnego postępowania egzekucyjnego, zobowiązany nie został wprost (zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. wykładanym literalnie) wyposażony w możliwość zakwestionowania egzekucji administracyjnej naruszającej tę zasadę, uniemożliwiającej w praktyce uniknięcie przymusu i naliczenia kosztów egzekucyjnych. Przykładowo art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. odnosi się wyłącznie do kwestii braku uprzedniego upomnienia. W związku z tym, w ocenie sądu, w ramach interpretacji art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., przez wzgląd na konieczność uwzględnienia wykładni systemowej wewnętrznej (zastosowanie art. 15 § 1 u.p.e.a.) oraz funkcjonalnej (zasady ogólne zagrożenia i dobrowolnego wykonania) uzasadnione jest uwzględnienie w ramach zarzutu okoliczności, że do wykonania obowiązku w całości doszło przed upływem 7 dni od daty doręczenia upomnienia. W przeciwnym wypadku art. 15 § 1 u.p.e.a. zostałby pozbawiony praktycznego znaczenia i byłyby przepisem martwym.
Choć zarzut wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części nie odnosi się literalnie do kwestii wszczęcia egzekucji administracyjnej w kontekście uprzedniego doręczenia upomnienia, to - w ocenie sądu - zagadnienie to mieści się w ramach oceny tego zarzutu. Sąd ma na uwadze, że podstawą zarzutu mogą być wyłącznie ściśle wyliczone w przepisach prawa okoliczności, z czego wywodzi się w orzecznictwie niedopuszczalność poddawania tychże okoliczności wykładni rozszerzającej (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2775/22), to jednocześnie w tym samym orzecznictwie jako cel takiego założenia wskazuje się zasadniczo uniemożliwienie podważenia istoty obowiązku, co nie odnosi się do niniejszej sprawy. Przeciwnie, ww. zasady wykładni systemowej i funkcjonalnej nakazują spojrzeć szerzej na kwestię momentu wygaśnięcia obowiązku, w związku z czym w ramach oceny zarzutu należy też badać, czy do wykonania obowiązku doszło w czasie na dobrowolne wykonanie obowiązku, czy też po skutecznym wszczęciu egzekucji administracyjnej. W tym kontekście należy też przyjmować, że wszczęcie egzekucji administracyjnej nie może nastąpić przed upływem 7 dni od daty doręczenia upomnienia, a tym samym nie można wszcząć skutecznie egzekucji w czasie na dobrowolne wykonanie obowiązku, co w okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznaczało niemożność zainicjowania egzekucji do 21 października 2025 r. Jeśli tak, to ostatecznie należy uznać, że do wygaśnięcia obowiązku w całości doszło przed skutecznym wszczęciem egzekucji administracyjnej.
Nawet jeśliby uznać odmiennie, tj. że do zapłaty doszło już w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, to zauważyć należy, że została spełniona przesłanka zastosowania art. 64cd § 1 u.p.e.a. W myśl powołanego przepisu, jeżeli po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, w szczególności jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, organ egzekucyjny, który zakończył postępowanie egzekucyjne, zwraca zobowiązanemu lub wierzycielowi wyegzekwowane lub uzyskane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania lub uzyskania do dnia obciążenia rachunku bankowego organu egzekucyjnego przekazywanymi środkami pieniężnymi. W ocenie sądu z sytuacją taką bez wątpienia mamy do czynienia w sprawie niniejszej, gdyż do wszczęcia postępowania egzekucyjnego doszło przed upływem 7 dni od daty doręczenia skarżącemu upomnienia, z naruszeniem art. 15 § 1 u.p.e.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes ZUS powinien, uwzględniając przedstawioną przez sąd ocenę prawną, uznać zarzut wygaśnięcia obowiązku w całości, stosownie do treści art. 34 § 2 pkt 2 lit. a) u.p.e.a. W zależności od dalszej oceny organ powinien podjąć dalsze kroki w sprawie w celu zwrotu skarżącemu kosztów egzekucyjnych, w razie potrzeby z zastosowaniem art. 64cd § 1 u.p.e.a.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 118).
Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a.
Justyna Siemieniako Paweł J. Lewkowicz Marcin Kojło