I SA/Bk 469/20

I SA/Bk 469/20 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2020-07-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Andrzej Melezini /przewodniczący/
Jacek Pruszyński /sprawozdawca/
Małgorzata Anna Dziemianowicz
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 2881/21 - Wyrok NSA z 2023-10-31
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 64e par 1- 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę
Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. prowadził wobec majątku M. S. (dalej powoływany także jako skarżący) postępowania egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z [...] września 2016 r. o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] celem wyegzekwowania należności wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia solidarnej odpowiedzialności skarżącego wraz z panem P. S. jako wspólników spółki cywilnej S. [...] z siedzibą w B. za nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne.
Postanowieniem z [...] lutego 2017 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., działając na postawie art. 59 § 3 i § 4 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej powoływana jako u.p.e.a.), umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone wobec majątku skarżącego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, w części dotyczącej należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Jednocześnie organ egzekucyjny wskazał, że w dalszym ciągu pozostają wymagalne koszty egzekucyjne powstałe, w prowadzonych wobec skarżącego postępowaniach egzekucyjnych w wysokości 129,90 zł oraz koszty upomnienia w wysokości 81,20 zł.
W zażaleniu od powyższego postanowienia z dnia [...] lutego 2017 r., pełnomocnik skarżącego wskazał, że zaskarża je w części dotyczącej odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty manipulacyjnej w łącznej wysokości 129,90 zł i kosztów upomnienia w wysokości 81,20 zł.
Zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. przekazał do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. ww. pismo z [...] lutego 2017 r. zawierające m.in. wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością.
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. postanowieniem z [...] października 2019 r. Nr [...], sprostowanym postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. Nr [...], odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 129,90 zł przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonych wobec majątku skarżącego postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych z [...] czerwca 2016 r.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, pełnomocnik skarżącego wskazał, że w jego ocenie zostały naruszone przepisy prawa polegające na przekroczeniu granic "uznania administracyjnego" poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego przedstawionego przez stronę dotyczącego jego sytuacji majątkowej, zaprzestania działalności gospodarczej, bezskutecznych prób odzyskania swoich wierzytelności od kontrahentów. Pełnomocnik zauważył, że w dniu 7 października 2016 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie w całości zaległości i odsetek za zwłokę objętych tytułami wykonawczymi od Nr [...] do nr [...] z [...] czerwca 2016 r. wystawionymi przez ZUS O/B. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi do dnia złożenia wniosku, ewentualnie wymierzoną dodatkową opłatą oraz kosztami upomnienia. Wniosek był zasadny z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną i rodzinną, bowiem skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i w chwili obecnej jest osobą bezrobotną, pozostającą praktycznie na utrzymaniu żony. Skarżący posiada troje dzieci i jedynym źródłem dochodu są prace dorywcze.
W ocenie pełnomocnika skarżącego to obiektywne okoliczności, jak chociażby nie wywiązanie się z płatności przez kontrahentów spółki spowodowały, że skarżący nie miał środków na bieżące regulowanie swoich należności wobec ZUS. Zarzucił, iż organ nie wziął pod uwagę, że zaległości powstały w istocie bez winy i udziału skarżącego, a przy znacznym udziale podmiotów trzecich. Zdaniem skarżącego, dochodzone należności uległy przedawnieniu zaś organ nie dokonał należytej kontroli w zakresie możliwości skierowania sprawy do postępowania egzekucyjnego, skarżącemu nie doręczono ostatecznego upomnienia do spełnienia świadczenia, ani tytułu wykonawczego.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia, organ wskazując na brzmienie art. 64e § 3 u.p.e.a. stwierdził, że umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego ma charakter fakultatywny. Ulga w formie umorzenia kosztów egzekucyjnych udzielana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Organ egzekucyjny może zatem, ale nie musi udzielić ulgi w umorzeniu przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych. Odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy gdy nie miały one miejsca. Zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek, od których wystąpienia przepis prawa uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony.
Zdaniem organu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wykazała, aby w omawianym przypadku zaistniała przesłanka nieściągalności dochodzonego obowiązku, jak również, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Ustalono, że skarżący nie figuruje jako płatnik składek i nie jest zgłoszony do ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z wyjaśnieniami pełnomocnika skarżący podejmuje prace dorywcze, żona prowadzi działalność gospodarczą. Na utrzymaniu skarżącego i jego żony pozostaje troje dzieci. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że skarżący jest współwłaścicielem na zasadzie ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]o pow. 0,0580 ha, obciążonej hipoteką na rzecz B. [...] oraz współwłaścicielem (udział 1/3) na zasadzie ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] o pow. 0,0174 ha obciążonej hipoteką na rzecz B. [...]
Organ wskazał także, że skarżący mimo otrzymania stosownego pisma nie złożył w 2019 r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ani zeznania podatkowego za 2018 r. Z kolei dokumentacja zgromadzona w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek odnosiła się do 2016 r., a zatem mogła być nieaktualna.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. zaznaczył, że egzekucja prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. na podstawie dalszych tytułów wykonawczych w stosunku do środków, do których nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. okazała się skuteczna. W wyniku prowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r. przekazał Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kwotę 15 286,50 zł. Koszty egzekucyjne w postaci opłaty manipulacyjnej w kwocie 129,90 zł powstałe w wyniku postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] zostały wyegzekwowane.
Zdaniem organu, w sprawie nie zaistniała przesłanka ważnego interesu publicznego. Dochodzone należności powstały w związku z niewykonaniem decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości spółki cywilnej S. [...] z [...] października 2014 r. Zapłata danin publicznych ciążących na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą i konieczność zgromadzenia środków na ten cel jest nieodłączną cechą planowania działalności gospodarczej. Powoływanie się przez pełnomocnika na bezskuteczne próby odzyskania wierzytelności spółki od kontrahentów nie świadczy o tym, iż w sprawie zaistniała przesłanka ważnego interesu publicznego.
Organ za niezasadne uznał zarzuty podniesione w odwołaniu. Rozstrzygnięcie zostało podjęte w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, który został oceniony przez organ egzekucyjny w sposób prawidłowy. Przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Fakt, iż rozstrzygnięcie jest niezgodne z oczekiwaniami skarżącego nie oznacza, że zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa.
Odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności, organ wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. postanowieniem z [...] lutego 2017 r. umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone wobec majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w części dotyczącej należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z [...] października 2014 r. Nr [...]. Nie umorzył natomiast kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku dochodzenia tych należności. Umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzenie kosztów egzekucyjnych to bowiem dwie rożne instytucje prawne regulowane odrębnymi przepisami. Instytucje te są przy tym niezależne od siebie w tym sensie, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje samo przez się umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaś umorzenie kosztów egzekucyjnych nie wywiera wpływu na umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do zarzutów, że organ nie dokonał należytej kontroli w zakresie możliwości skierowania sprawy do postępowania egzekucyjnego, skarżącemu nie doręczono ostatecznego upomnienia do spełnienia świadczenia, ani tytułu wykonawczego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. stwierdził, iż powyższe nie może być przedmiotem rozpatrywania w sprawie z wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych.
Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, pełnomocnik skarżącego wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zaskarżając je w całości.
Skarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania, w szczególności:
- art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez, jego niewłaściwe zastosowanie wobec niewłaściwego rozpatrzenia przez organ podnoszonego przez skarżącego zarzutu przedawnienia, co oznacza, że po upływie określonego czasu zobowiązanie, chociaż niezapłacone wygasa z mocy prawa łącznie z odsetkami za zwłokę;
- art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.) w związku z art. 31 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu zarzutu, że zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia, błędnym przyjęciu, że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia poprzez samo zastosowanie środka egzekucyjnego, podczas gdy dla przerwaniu biegu przedawnienia wymagane jest zastosowanie środka egzekucyjnego oraz skuteczne zawiadomienie o jego zastosowaniu przed upływem terminu przedawnienia roszczenia;
- art. 28 ust. 1-4 i art. 32 u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003, Nr 141, poz. 1365) poprzez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek; błędnym ustaleniu, że nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że w stosunku skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem skarżący nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych; postępowania egzekucyjne wobec skarżącego zostały umorzone przez komornika z uwagi na bezskuteczność egzekucji;
- art. 17 i art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmowę umorzenia kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty manipulacyjnej w łącznej wysokości 129,90 zł i kosztów upomnienia w wysokości 81,20 zł w sytuacji, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek; błędnym ustaleniu, że nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że w stosunku skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem skarżący nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych; postępowania egzekucyjne wobec skarżącego zostały umorzone przez komornika z uwagi na bezskuteczność egzekucji;
- art. 33 § 1 pkt 1,6-8, i art. 59 § 1 pkt 2 i 7 w związku z art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z art. 7 w-zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonego postanowienia w takim kształcie; braku ustosunkowania się przez organ do zarzutu przedawnienia;
- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na niekompletnym materiale dowodowym i nie dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, podczas gdy z ustalonych faktów oraz zebranego materiału dowodowego wynika, że zebranie kompletnego materiału dowodowego oraz dokonanie prawidłowej oceny stanu faktycznego skutkowałoby nie wydaniem lub uchyleniem zaskarżonego postanowienia ZUS;
- art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 104 k.p.a. i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez 1). nieuwzględnienie słusznego: interesu skarżącego, braku należytego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających znaczenie w sprawie; nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, nie pogłębianiu prowadzonym postępowaniem zaufania do organu; braku wskazania przez organ w uzasadnieniu decyzji faktów, które uznał za udowodnione, przyczyn z powodu których dowodom i zarzutom skarżącego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienia podstawy prawnej swojej decyzji, w szczególności niekompletnego uzasadnienia postanowienia, wyjaśnienia podstaw i przesłanek utrzymania w mocy postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty manipulacyjnej w łącznej wysokości 129,90 zł i kosztów upomnienia w wysokości 81,20 zł; 2). błędne przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały rozstrzygnięte, podczas, gdy w sposób niezgodny z obowiązujący przepisami ustalono brak przesłanek zastosowania umorzenia należności tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1 - 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4 u.s.u.s. u.s.u.s., jak również, że organy w sposób szczegółowy odniosły się do wszystkich zarzutów formułowanych na etapie postępowań odwoławczych oraz zawartych w skardze; braku w uzasadnieniu postanowienia ustosunkowania się w sposób merytoryczny do dowodów o bezskuteczności prowadzonych postępowań egzekucyjnych wierzytelności skarżącego, w tym dwóch postanowień z dnia [...] października 2017r. komornika D. W.; nie wzięto pod uwagę, że zaległości powstały w istocie bez udziału i winy skarżącego, a przy znacznym udziale podmiotów trzecich np. spółki R.
Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2019 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pełnomocnik wniósł przy tym o rozpoznanie "odwołania" na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego
w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Na wstępie wskazać należy, że przedmiotem skargi było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej W B. z dnia [...] lutego 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...] października 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 129,90 zł. W świetle brzmienia art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zachodziły zatem przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie postępowania uproszczonego. W ocenie Sądu, przedmiotowa sprawa nie miała skomplikowanego charakteru, dlatego też wniosek złożony przez pełnomocnika skarżącego o przeprowadzenie rozprawy nie został uwzględniony.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia
17 czerwca 1966 r. - postępowanie egzekucyjne w administracji (Dz.U. z 2019 r.
poz. 1438 ze zm.; dalej powoływana jako: "u.p.e.a.").
Zgodnie z treścią art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć
w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne.
Stosownie do art. 64e § 1 pkt 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a (wyjątki nie mające w sprawie zastosowania). Z kolei w myśl art. 64e § 2 u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:
1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;
2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;
3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.
Ustawodawca wskazał także, w art. 64e § 3 u.p.e.a., że koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.
Z wymienionych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym przede wszystkim użycie w art. 64e u.p.e.a. określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. Tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie może jednak oznaczać pełnej dowolności w tym zakresie organu egzekucyjnego. Decydujące znaczenie ma bowiem to czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy stwierdzono istnienie przesłanek umorzenia. Możliwość negatywnego rozstrzygnięcia w takiej sytuacji dla zobowiązanego nakłada na organ egzekucyjny obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia rozstrzygnięcia.
Należy też podkreślić, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych,
od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt. I SA/Kr 203/13, LEX nr 1325216).
Natomiast sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się
do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (por. art. 7, art. 77 § 1,
art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest zatem ograniczona, co oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to stanowi bowiem wyłączną kompetencję organu administracji. Sąd tym samym musi poprzestać na ocenie, czy wydane postanowienia poprzedzone zostały prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy
i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia
o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego postanowienia pod kątem jego słuszności czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi.
Mając powyższe na uwadze, już na wstępie należy wskazać że wszelkie zarzuty podnoszone w skardze, naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania, a odnoszące się do zasadności umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, uznać należało za bezprzedmiotowe. Przedmiotem zaskarżonego postanowienia było wyłącznie umorzenie kosztów egzekucyjnych a nie dochodzonych należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, co oznacza, że organy w ogóle nie stosowały przepisów u.s.u.s. dotyczących przesłanek umorzenia należności czy też ich przedawnienia.
Odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wyjaśnić należy, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. postanowieniem z [...] lutego 2017 r. umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone wobec majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w części dotyczącej należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z [...] października 2014 r. Nr [...]. Umorzenie postępowania egzekucyjnego, jak słusznie zwrócił na to uwagę organ w zaskarżonym postanowieniu, nie oznacza automatycznego umorzenia kosztów tegoż postępowania. Wskazać bowiem należy, że zakres umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., jak też i pozostałych przyczyn wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a., dotyczyć może tylko i wyłącznie obowiązku określonego w art. 2 u.p.e.a., nie zaś kosztów postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzenie kosztów egzekucyjnych to bowiem dwie różne instytucje prawne regulowane odrębnymi przepisami. Koszty egzekucyjne nie są świadczeniem ubocznym egzekwowanego obowiązku pieniężnego. Koszty egzekucyjne należne w związku z czynnościami dokonanymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przed przedawnieniem dochodzonej zaległości podatkowej podlegają zatem egzekwowaniu niezależnie od umorzenia postępowania co do należności głównej (por. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. II FSK 2996/13). Z istoty rzeczy przedawnienie egzekwowanego obowiązku świadczenia pieniężnego nie powoduje przedawnienia powstałych w toku jego egzekucji kosztów egzekucyjnych, gdyż są to dwa odrębne zobowiązania, jedno należne wierzycielowi, a drugie organowi egzekucyjnemu, powstałe w różny sposób i o odmiennym charakterze mimo, iż mogą być dochodzone na podstawie jednego (tego samego) tytułu egzekucyjnego. Koszty egzekucyjne nie są świadczeniem ubocznym egzekwowanego obowiązku pieniężnego. Podział kwoty uzyskanej z egzekucji lub jego brak (art. 115 u.p.e.a.) nie stanowi przesłanki wymienionej w art. 59 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 marca 2013 r., sygn. I SA/Gl 776/12).
Nie znajdują żadnego uzasadnienia także zarzuty naruszenia art. 59 § 1 pkt 9 o.p. w związku z art. 31 u.s.u.s. – w przedmiotowym postępowaniu przepisy o.p. w ogóle nie miały zastosowania. W sprawie nie nastąpiło wszczęcie jakiegokolwiek postępowania egzekucyjnego czy zastosowanie środka egzekucyjnego, które miałby przerwać bieg terminu przedawnienia dochodzenia kosztów egzekucyjnych.
Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty skierowane przeciwko prowadzonemu postępowaniu egzekucyjnemu – art. 33 § 1 pkt 1, 6-8 u.p.e.a, w szczególności związane z niedoręczeniem upomnienia do spełnienia świadczenia, czy tytułu wykonawczego. W ramach postępowania w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie można rozpatrywać zarzutów skierowanych do samego postępowania. Jednocześnie jak dostrzegł organ, zarzuty skarżącego naruszenia ww. przepisów zostały rozpatrzone w postanowieniu Dyrektora Oddziału ZUS w B. z dnia [...] października 2016 r.
Odnosząc się do meritum sprawy, czyli spełnienia przez skarżącego przesłanek uprawniających organ do fakultatywnego podjęcia decyzji odnoszącej się do umorzenia kosztów egzekucyjnych należy zważyć, że organ właściwie uznał, że w sprawie żadna z przesłanek wynikających z art. 64e u.p.e.a. nie zachodzi. Co ciekawe, pełnomocnik skarżącego w złożonej skardze w ogóle nie zarzucił organom naruszenia powyższego przepisu.
W ocenie Sądu, organy prawidłowo oceniły brak zaistnienia względem skarżącego przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Podkreślić przede wszystkim należy, że przedmiotowa sprawa dotyczyła umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 129,90 zł, a zatem przez pryzmat wielkości tychże kosztów należy oceniać, zarówno sytuację majątkową jak i rodzinną skarżącego. Organy ustaliły, na podstawie zgromadzonych dokumentów jak i oświadczeń pełnomocnika skarżącego, że skarżący utrzymuje się z prac dorywczych, żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, skarżący ma na utrzymaniu trójkę dzieci. Jednocześnie skarżący jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości położonych w B., obciążonych hipotekami na rzecz B. [...]. Skarżący, mimo prawidłowego wezwania, nie złożył aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Jednocześnie organ ustalił, że kwota 129,90 zł została wyegzekwowana z majątku skarżącego w 2019 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.
Zdaniem Sądu, mając powyższe na uwadze, organy słusznie przyjęły, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka nieściągalności dochodzonego obowiązku, zaś skarżący jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, szczególnie że koszty te zostały już wyegzekwowane.
Drugą z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych jest sytuacja, gdy
za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FSK 2111/08, pojęcie interesu publicznego należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, iż tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza taki, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny (por. Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, wyd. PWN, Warszawa 1968 r., s. 880). Określenie to zatem wymaga dodatkowo wykazania, iż ustalenie istnienia tej przesłanki musi mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa. Z drugiej zaś strony określenie "gospodarcze uzasadnienie" nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności udzielenia ulgi. Wystąpienie przesłanki gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do sytuacji finansowej wierzyciela, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków.
W rozpatrywanej sprawie organy administracji wyjaśniły pojęcie ważnego interesu publicznego w kontekście sytuacji skarżącego i słusznie doszły do wniosku, że nie została spełniona przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art.64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. W ocenie Sądu organy prawidłowo też uznały, że sprawa nie ma charakteru wyjątkowego, czy też nadzwyczajnego z uwagi na okoliczności, w jakich doszło do powstania kosztów postępowania egzekucyjnego.
Głównym argumentem skarżącego wskazującym na zaistnienie ważnego interesu publicznego jako przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych jest to, że zaległości w spłacie składek na ubezpieczenie społeczne powstały bez winy skarżącego, z uwagi na nierzetelność kontrahentów spółki cywilnej, której był współudziałowcem.
Z taką argumentacją Sąd się nie zgadza. Wskazać przede wszystkim należy, że wysokość kosztów egzekucyjnych wynika wprost z przepisów u.p.e.a. i są one należne organowi egzekucyjnemu z tytułu prowadzonej egzekucji, nawet w sytuacji gdy nastąpiło umorzenie postępowania egzekucyjnego odnośnie należności z tytułu składek czy odsetek za zwłokę. Fakt, iż skarżący miał problemy z wyegzekwowaniem należności od swoich kontrahentów nie może świadczyć o istnieniu ważnego interesu publicznego, bowiem skarżący powinien zdawać sobie sprawę z ryzyka jakie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednocześnie ponownie należy przypomnieć, że przedmiotem niniejszej sprawy nie było umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego egzekwowania nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, lecz jedynie kosztów tegoż postępowania w kwocie 129,90 zł.
W związku z zarzutami skargi naruszenia przepisów procesowych w zakresie niekompletnego zgromadzenia materiału dowodowego i jego błędnej oceny jako konieczne jawi się wskazanie, iż postępowanie o umorzenie określonej należności wszczynane jest na wniosek strony, co nakłada na nią szczególny obowiązek współdziałania z organem w gromadzeniu dowodów, które mają potwierdzać jej stanowisko. Z natury rzeczy to ona posiada wszelkie informacje i wiedzę o okolicznościach, mogących mieć znaczenie dla stwierdzenia wystąpienia danej przesłanki, na którą sama się powołuje. Dlatego w sprawach takich jak przedmiotowa, aczkolwiek mają w nich zastosowanie przepisy art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., aktywność dowodowa strony odgrywa szczególnie istotną rolę, co organ nadzoru słusznie zaakcentował. Czyni to niezasadnym zarzut strony o braku zgromadzenia przez organy z urzędu kompletnego materiału dowodowego i niewyczerpującym rozpatrzeniu tego, który został zebrany, ze skutkiem w postaci wadliwego ustalenia, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia. Jak bowiem wynika z akt sprawy będących podstawą orzekania przez Sąd, skarżący mimo wystosowania pisma przez organ I instancji, nie przedłożył aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, ani zeznania podatkowego za 2018 r. Wskazanie, aby organ rozstrzygając sprawę oparł się na nieaktualnych dokumentach z innego postępowania, zgromadzonych w 2016 r., nie może wskazywać na należytą współpracę z organem, w celu należytej oceny sytuacji, tak rodzinnej jak i majątkowej skarżącego.
W ocenie Sądu, na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzuty naruszenia art. 8, art. 9, art. 104 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Wbrew twierdzeniom skargi, nie można zarzucić organom, że naruszyły zasadę pogłębiania zaufania do obywateli czy należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach prawnych i faktycznych sprawy. Organ wyznaczył stronie siedmiodniowy termin do zapoznania się i wypowiedzenia w sprawie zebranego materiału dowodnego (postanowienie z [...] stycznia 2020 r.), zaś uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia wymogi przewidziane w art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Organ szczegółowo przedstawił podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia oraz przytoczył przepisy, które w sprawie miały zastosowanie. Odniósł się także do argumentacji i zarzutów zażalenia, w szczególności dotyczących przedawnienia, zarówno dochodzonych składek na ubezpieczenie społeczne jak i samych kosztów egzekucyjnych.
W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.).