Pełny tekst orzeczenia I SA/BK 195/22

I SA/Bk 195/22 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2022-09-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski /sprawozdawca/
Justyna Siemieniako
Małgorzata Anna Dziemianowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Koszty postępowania
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64 § 1 pkt 6, art. 64 § 3-5, art. 64 § 9 pkt 5, art. 64c § 4, art. 110c § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 września 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Burmistrza S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę
Uzasadnienie
I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. (dalej powoływany jako organ I instancji, NUS) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku M. D. (dalej jako "zobowiązany"), na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], wystawionych przez Burmistrza S. (dalej także jako: "wierzyciel", "skarżący").
2. Postanowieniami z [...] czerwca 2021 r. o numerach: [...], [...] NUS umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
3. Następnie organ I instancji wydał postanowienie z [...] czerwca 2021 r. nr [...] i obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 52.920,54 zł.
4. Wierzyciel złożył zażalenie na ww. rozstrzygnięcie w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w zakresie naliczenia opłat egzekucyjnych za dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym, zajęcia innych wierzytelności, zajęcia nieruchomości i zajęcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W wyniku jego rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. (dalej powoływany jako organ odwoławczy, DIAS) postanowieniem z [...] września 2021 r. znak [...] uchylił postanowienie w zaskarżonej części i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
5. Zawiadomieniem z [...] września 2021 r. Nr [...] organ I instancji poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Pismem z [...] października 2021 r. wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na powyższe NUS wydał postanowienie z [...] października 2021 r. Nr [...] i obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 51 716,42 zł.
6. Pismem z [...] października 2021 r. na powyższe rozstrzygnięcie wierzyciel złożył zażalenie, po rozpatrzeniu którego DIAS postanowieniem z [...] listopada 2021 r. znak [...] uchylił postanowienie w zaskarżonej części i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
7. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy NUS postanowieniem z [...] stycznia 2022 r. znak [...] obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 46 275,76 zł.
8. Po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela, DIAS w B. postanowieniem z [...] kwietnia 2022 r., nr [...], utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w trakcie egzekucji prowadzonej na podstawie ww. tytułów wykonawczych jest następstwem umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego postanowieniami z [...] czerwca 2021 r., które nie podlegają ocenie w niniejszym postępowaniu. Stwierdził, że skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego w tej sytuacji było to, że koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego, a w konsekwencji – zgodnie z art. 64c § 4 ustawy z dnia 16 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej jako u.p.e.a.) – obciążają wierzyciela. Dodał, że po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie ma już możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w celu wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny podjął szereg czynności. Zajął wierzytelności należne zobowiązanemu, rachunki bankowe oraz nieruchomość zobowiązanego. Zajęcie nieruchomości był ostatnim zastosowanym środkiem egzekucyjnym. DIAS zauważył, że naliczenie opłat za wcześniej podjęte czynności nie może być oderwane od opłaty za zajęcie nieruchomości. Stosownie bowiem do art. 64 § 5 u.p.e.a. opłata za zajęcie z nieruchomości z [...] maja 2018 r. stanowi różnicę pomiędzy opłatami za to zajęcie i zajęcie innych składników majątku zobowiązanego. Organ odwoławczy doszedł do wniosku, że nawet uznanie, iż w przedmiotowej sprawie nie powstała opłata za zajęcie wcześniej podjętych czynności, nie prowadziłoby do zmiany łącznej wysokości kosztów egzekucyjnych. W ocenie DIAS organowi egzekucyjnemu należy się de facto opłata za zajęcie nieruchomości, zawierająca również sumę opłat za wcześniejsze zajęcia wierzytelności. Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie na poczet ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny nie zajął składnika majątkowego zobowiązanego w postaci świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
DIAS stwierdził, że zgodnie z art. 64 § 9 pkt 5 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie nieruchomości powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w art. 110c § 2 u.p.e.a. Według ustaleń organów wezwanie do zapłaty z [...] maja 2018 r. nr [...] zobowiązany odebrał [...] maja 2018 r. Pismem z [...] lipca 2020 r. nr [...] organ egzekucyjny zaktualizował zajęcie. Powyższą informację zobowiązany otrzymał [...] lipca 2020 r.
9. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Burmistrz S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzucił naruszenie art. 64c § 4, § 6a pkt 2 w zw. z art. 64 § 4 u.p.e.a. poprzez:
a) błędną wykładnię i niezasadne ustalenie kosztów egzekucyjnych od zajęć świadczeń z ubezpieczenia społecznego pomimo, że realizacja była nieskuteczna, postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły, wskutek upadłości dłużnika nie doszło do sprzedaży nieruchomości, a co za tym idzie organ egzekucyjny nie powinien był ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 3 i art. 64c § 4 u.p.e.a.;
b) nieuwzględnienie obowiązku miarkowania kosztów postępowania egzekucyjnego dostosowania ich wysokości do nakładu pracy i czynności organu egzekucyjnego zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że żadna z czynności nie przyniosła zaspokojenia wierzyciela, ponieważ na zajmowanym rachunku bankowym nie było środków, zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie było realizowane, zajęcie innych wierzytelności nie przyniosło zaspokojenia wierzyciela, zaś sprzedaż licytacyjna nieruchomości ostatecznie nie doszła do skutku. Dodał również, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, a nie w każdej sytuacji, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. Podobnie wygląda sytuacja z innymi czynnościami egzekucyjnymi - w tym objętym niniejszym postępowaniem zajęciem nieruchomości, które mimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego od 2005 r. nie przyniosły rezultatu.
Zdaniem wierzyciela w art. 64c § 4 u.p.e.a. nie wskazano przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżniono także powodów faktycznych i prawnych. Skarżący podniósł, że w takiej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Według skarżącego, oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien był wziąć pod uwagę, czy w sprawie w ogóle wyegzekwowano jakąkolwiek należność. Tych okoliczności w ocenie skarżącego organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę, w związku z czym skarżący wyraził pogląd, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Skarżący podkreślił, że egzekucja tytułów wykonawczych była prowadzona od 2005 r., a zajęcie nieruchomości, mimo trwania przez wiele lat, nie doprowadziło do licytacji nieruchomości. Egzekucja nie przyniosła zatem wierzycielowi zaspokojenia, a spowodowała naliczenie bardzo wysokich opłat egzekucyjnych.
Wierzyciel powołał się też na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Wskazał na uzasadnienie ww. wyroku, z którego wynika, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Zdaniem wierzyciela, ww. stanowisko uzasadnia umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. z uwagi na istnienie ważnego interesu publicznego. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący podniósł, że organ winien był uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. W opinii skarżącego dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
10. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2022 poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
4. W pierwszej kolejności należy przyznać rację organom egzekucyjnym, że zastosowanie w niniejszej sprawie miały przepisy sprzed zmiany z 20 lutego 2021 r. Z art. 6 ustawy dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553, dalej jako: "ustawa zmieniająca") wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe, z pewnymi wyjątkami, które jednak nie miały w niniejszej sprawie istotnego znaczenia. Nie ma wątpliwości, że postępowania egzekucyjne na podstawie ww. tytułów wykonawczych zostały wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej. Dla porządku należy wskazać, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł. Jak zasadnie zauważył DIAS, w przedmiotowej sprawie żadna opłata za zajęcie nieruchomości naliczona oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego nie przekroczyła kwoty 40 000 zł.
5. Należy podzielić wskazanie organów, że miały one obowiązek obciążenia kosztami wierzyciela, zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., który wskazuje, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Fakt niemożności ściągnięcia kosztów egzekucyjnego od zobowiązanego wynika z postanowień NUS z [...] czerwca 2021 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Należy stwierdzić, że ustawodawca nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru w zakresie obciążenia (lub nie) wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 664/18, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
6. Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie w praktyce naliczono wyłącznie opłaty za zajęcie nieruchomości, z uwagi na treść art. 64 § 5 u.p.e.a. Zasadnie organ odwoławczy skonstatował, że organowi egzekucyjnemu należy się opłata za zajęcie nieruchomości, zawierająca również sumę opłat za wcześniejsze zajęcia wierzytelności. W związku z tym argumentacja skarżącego odnosząca się do innych zajęć egzekucyjnych, tj. zajęć rachunku bankowego, zajęć innych wierzytelności i zajęć świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest nieistotna z punktu widzenia oceny sprawy, a w praktyce znaczenie ma jedynie czy prawidłowo naliczone zostały koszty egzekucyjne za zajęcie nieruchomości.
7. W tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z art. 64 § 9 pkt 5 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie nieruchomości powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w art. 110c § 2. Organy wykazały, że wezwanie określone w art. 110c § 2 u.p.e.a. zostało doręczone zobowiązanemu [...] maja 2018 r. Zobowiązanego poinformowano również o aktualizacji zajęcia, doręczając mu pismo w tym przedmiocie [...] lipca 2020 r. Nie ma zatem wątpliwości, że powstał obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie nieruchomości, odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego.
8. Odnosząc się do argumentacji opartej na wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 należy stwierdzić, że w przypadku opłaty za zajęcie nieruchomości została określona maksymalna kwota 34.200 zł (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), a opłaty wyliczone odrębnie dla poszczególnych tytułów wykonawczych nie przekroczyły kwoty maksymalnej. W przywołanym wyroku TK zakwestionował wyłącznie brak określenia maksymalnych kwot opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.), nie podważając stosunkowego charakteru tych opłat jako określonego procentu od kwoty egzekwowanej należności. W ocenie sądu brak jest podstaw do miarkowania kosztów egzekucyjnych, obliczonych procentowo i nieprzekraczających kwoty maksymalnej, wynikającej wprost z przepisu ustawy. Taki sposób wyliczenia opłaty od zajęcia nieruchomości pozostaje w zgodzie z przywołanym wyrokiem TK. Nie budzi przy tym wątpliwości w orzecznictwie, że egzekucja z nieruchomości stanowi czynność egzekucyjną najbardziej pracochłonną i skomplikowaną. Ponadto naliczenie opłaty nie jest zależne od skuteczności zajęcia (rozumianej jako uzyskanie kwoty na rzecz wierzyciela). Należy zauważyć też, że ww. wyrok TK nie podważył art. 64 § 3 u.p.e.a., z którego wynika obliczanie opłat odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 4 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 1301/21).
9. Trudno też zarzucać organom, że pochopnie skierowały egzekucję do nieruchomości dłużnika. Upadłość dłużnika była zdarzeniem niezależnym od organów i tylko z tego względu egzekucja była nieskuteczna w tym sensie, że nie uzyskano zaspokojenia wierzytelności. DIAS zauważył w odpowiedzi na skargę, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. przeprowadził egzekucję z nieruchomości należącej do zobowiązanych E. i M. D. Po przeprowadzonej [...] listopada 2020 r. licytacji wydano postanowienie o udzieleniu przybicia na rzecz "P." Sp. j. Przed uprawomocnieniem się tego postanowienia ogłoszona została upadłość dłużniczki E. D. (postanowienie z [...] listopada 2020 r.).
10. W tym stanie rzeczy, uznając za chybione zarzuty skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa warunkujących uchylenie zaskarżonego postanowienia, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.