Pełny tekst orzeczenia I SA/Bd 713/21

I SA/Bd 713/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-01-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Jarosław Szulc /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 485/22 - Wyrok NSA z 2024-05-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 116
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz S. S. kwotę 997 (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. decyzją z dnia [...] maja 2021 r. orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej S. S. (Skarżący) jako członka zarządu S. Sp. z o. o. z siedzibą w Ś. solidarnie z tą Spółką, za jej zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie [...]zł. Powyższe orzeczenie zostało doręczone pełnoletniemu domownikowi – J. S. w dniu [...] maja 2021 r., co wynika z potwierdzenia odbioru.
Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ podał, że w dniu [...] lutego 2015 r. aktem notarialnym Repertorium A numer [...] sporządzonym w Kancelarii Notarialnej w C. przy ul. [...] przed notariuszem D. R. została zawiązana przez Skarżącego oraz M. S. S. z o.o. pod nazwą S. z siedzibą w Ś.. S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B., XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2015 r. sygnatura akt [...] została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: [...]. Przedmiotem przeważającej działalności Spółki wg zgłoszonego PKD była naprawa i konserwacja i instalowanie maszyn i urządzeń. Kapitał zakładowy Spółki wynosił [...] zł i dzielił się na 100 udziałów o wartości nominalnej [...] zł każdy. Kapitał zakładowy został w całości objęty przez wspólników w następujący sposób:
M. S. objął 50 udziałów o wartości [...] zł każdy, o łącznej wartości [...] zł,
S. P. S. objął 50 udziałów o wartości [...] zł każdy, o łącznej wartości [...] zł.
Do reprezentowania Spółki powołano zarząd, w skład którego weszli od dnia wpisu M. S. – Prezes Zarządu oraz Skarżący – członek zarządu. Członkowie zarządu reprezentują Spółkę jednoosobowo także gdy zarząd jest wieloosobowy. Z dniem [...] stycznia 2017 r. Spółka została wykreślona z rejestru podatników podatku od towarów i usług na podstawie art. 96 ust. 9 ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2017 r. poz. 1221, ze zm.).
Decyzją z dnia [...] października 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. uchylił numer identyfikacji podatkowej (NIP) [...] nadany: S. SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, z powodu posługiwania się fałszywymi lub fikcyjnymi danymi adresowymi:
siedziby: P. 4, Ś., [...] Ś.
miejsca prowadzenia działalności gospodarczej:
a) [...] 4 m. 1, Ś., [...] Ś.,
do czasu zmiany wyżej wymienionych danych adresowych w odpowiednim rejestrze lub ewidencji, tj. ustania przesłanek uzasadniających uchylenie NIP skutkującego wygaśnięciem niniejszej decyzji i przywróceniem NIP w Centralnym Rejestrze Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników (CRP KEP).
Zgodnie z pismem Sądu Rejonowego w B. XV Wydział Gospodarczy z dnia [...] lutego 2021 r. do dnia [...] lutego 2021 r. nie zarejestrowano w tamtejszym Wydziale wniosku o upadłość ani o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego wobec S. Sp. z o. o. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. pismem z dnia [...] lutego 2021 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego w B., XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego o przesłanie prawomocnego postanowienia Sądu z dnia [...] listopada 2020 r. w sprawie rozwiązania S. Sp. z o. o. bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. W odpowiedzi na powyższe Sąd Rejonowy w B., XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, pismem z dnia [...] lutego 2021 r. poinformował, że postanowienie Sądu z dnia [...] listopada 2020 r. nie jest jeszcze prawomocne. P. z dnia [...] czerwca 2021 r. organ pierwszej instancji ponownie zwrócił się do Sądu Rejonowego w B., XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z prośbą o przesłanie prawomocnego postanowienia Sądu z dnia [...] listopada 2020 r. w sprawie rozwiązania S. Sp. z o.o. bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Sąd Rejonowy w B., XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. przesłał do organu podatkowego odpis postanowienia Sądu z dnia [...] listopada 2020 r. o rozwiązaniu Spółki S. Spółka z o.o. z siedzibą w Ś. zarejestrowaną w Krajowym Rejestrze Sądowym pod nr [...] bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, które zgodnie z zamieszczoną na nim pieczęcią stało się prawomocne z dniem [...] marca 2021 r. (potwierdzenie prawomocności postanowienia Sąd dokonał w dniu [...] czerwca 2021 r.). Zgodnie z informacją odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru przedsiębiorców (stan na dzień [...] sierpnia 2021 r.) w dniu [...] lipca 2021 r. Spółka została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego (wpis nieprawomocny).
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że przeniesienie odpowiedzialności na członka zarządu po wykreśleniu z właściwego rejestru osoby prawnej jest dopuszczalne.
Sprawowaną przez Skarżącego funkcję członka zarządu w powołanym okresie, potwierdzają również dokumenty, które opatrzył własnoręcznym podpisem: zgłoszenie identyfikacyjne w zakresie danych uzupełniających NIP-8 złożone w siedzibie Urzędu Skarbowego w Ś. w dniu [...] czerwca 2015 r., protokół o stanie majątkowym zobowiązanego spisany przez poborcę skarbowego w dniu [...] marca 2018 r. oraz Wykaz majątku sporządzony przez Pana w dniu [...] kwietnia 2018 r. przedłożony na posiedzeniu jawnym, które odbyło się w Sądzie Rejonowym w Ś. I Wydział Cywilny rozpoznającym sprawę z wniosku Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. w dniu [...] kwietnia 2018 r. sygn. akt [...]. Zestawienie ww. dokumentów potwierdza, że Skarżący pełnił obowiązki członka Zarządu Spółki w czasie, kiedy powstały zaległości Spółki stanowiące podstawę niniejszego rozstrzygnięcia w sprawie.
Organ podał, że Spółka z o. o. S. złożyła w dniu [...] marca 2017 r. deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7K:
za III kwartał 2016 r. deklarując kwotę podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości [...] zł,
za IV kwartał 2016 r. deklarując kwotę podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości [...] zł.
Organ podał, że Spółka powinna była uiścić należny podatek VAT za III kwartał 2016 r. do dnia [...] października 2016 r., a za IV kwartał 2016 r. do dnia [...] stycznia 2017 r., zaś po upływie tego terminu nieuiszczona kwota podatku stawała się zaległością podatkową, stosownie do art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej. W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że wynikające z deklaracji VAT-7K zobowiązania za przedmiotowe kwartały 2016 r. nie zostały przez Spółkę zapłacone.
Pełnienie przez Skarżącego funkcji członka zarządu potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy podpisane przez Skarżącego: zgłoszenie identyfikacyjne w zakresie danych uzupełniających NIP-8 złożone w siedzibie Urzędu Skarbowego w Ś. w dniu [...] czerwca 2015 r., protokół o stanie majątkowym zobowiązanego spisany przez poborcę skarbowego w dniu [...] marca 2018 r. oraz Wykaz majątku sporządzony przez Skarżącego w dniu [...] kwietnia 2018 r., nie zachodzą wątpliwości, co do spełnienia przesłanki określonej w art. 116 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z którą odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 tej ustawy powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.
Skoro ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący pełnił obowiązki członka zarządu w czasie, kiedy upływał termin płatności podatków, to w ocenie organu brak jest podstaw do uznania, że nie ponosi on odpowiedzialności za powstałe zaległości podatkowe. Jednocześnie organ zaznaczył, że odsetki za zwłokę na dzień wydania decyzji orzekającej o jego odpowiedzialności wynoszą łącznie [...] zł i nie wystąpiły przerwy w ich naliczaniu.
Organ uznał, iż pierwsza z przesłanek pozytywnych, która zobowiązuje organ podatkowy do wykazania, że podatnik (Spółka) posiada zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych, które powstały w czasie pełnienia przez Skarżącego obowiązków członka zarządu, zgodnie z przedstawionym powyżej materiałem dowodowym została spełniona.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w sprawie ziściła się również kolejna pozytywna przesłanka orzeczenia odpowiedzialności Skarżącego za przedmiotowe zaległości podatkowe, tj. bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki S.. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś., działając jako organ egzekucyjny dochodził wyżej wymienionych należności na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] maja 2017 r. W ramach postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ustalił, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem wskazanym jako siedziba, tj. ul. [...], [...] Ś. (relacje poborcy skarbowego z dnia: [...] maja 2017 r., [...] maja 2017 r., [...] lipca 2017 r.). Dnia [...] stycznia 2018 r. wierzyciel wystąpił z wnioskiem do Sądu Rejonowego w Ś. o wyjawienie majątku zobowiązanego. Na posiedzeniu jawnym, które odbyło się w dniu [...] marca 2018 r. Skarżący oświadczył, że: prezes Spółki przebywa w [...], nie posiada wiedzy z jakiego tytułu powstały zaległości, od 2016 r. nie pracuje w Spółce, w której wykonywał wyłącznie prace fizyczne oraz że Spółka posiada tylko laptop, który jest w posiadaniu prezesa Spółki. W trakcie kolejnego posiedzenia przed Sądem Rejonowym w Ś., które odbyło się dnia [...] kwietnia 2018 r. Skarżący przedłożył wykaz majątku z dnia [...] kwietnia 2018 r., w którym oświadczył, że nie ma wiedzy na temat sytuacji majątkowej Spółki, nieruchomości, środków finansowych, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz ruchomości Spółki. W dniu [...] marca 2018 r. wystosowano zapytanie o rachunki bankowe do systemu O. . W odpowiedzi uzyskano informację, iż Spółka nie posiada rachunków bankowych w żadnym z banków. Ponadto w dniu [...] marca 2018 r. poborca skarbowy spisał ze Skarżącym protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, w którym oświadczył on, iż Spółka: nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada ruchomości (laptop zabrał prezes Spółki), nieruchomości, pojazdów ani innych praw majątkowych, a prezes Spółki M. S. przybywa w A. . Mając na uwadze przekazaną przez Skarżącego informację, że Spółka świadczyła usługi wyłącznie dla firmy S. R. Sp. z o. o. z siedzibą w G. K. [...], [...] Ś., wystosowano zajęcie wierzytelności z tytułu świadczonych usług, wykonywanych robót, sprzedaży towarów do ww. kontrahenta i uzyskano informację, iż firmy zakończyły współpracę w 2016 r., a ostatnie zobowiązanie wobec Spółki zostało uregulowane przez firmę S. R. sp. z o. o. w październiku oraz listopadzie 2016 r. W wyniku prowadzonych czynności egzekucyjnych powstały koszty postępowania egzekucyjnego do tytułu wykonawczego z dnia [...] maja 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł, które organ egzekucyjny umorzył postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. Z uwagi na to, że Spółka nie posiadała żadnego majątku w postaci praw majątkowych, ruchomości czy też nieruchomości, z których można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję, a także mając na uwadze, iż pod wskazanym adresem siedziby Spółka nie mieści się i nie prowadzi działalności, egzekucja okazała się bezskuteczna. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone wobec Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością S.. Ponadto organ ustalił na podstawie B. D. K. Wieczystych oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, że brak jest pojazdów i nieruchomości należących do Spółki. Dyrektor podkreślił, że przedmiotowe zaległości podatkowe Spółki nie były jedynymi, do których Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne. Z materiału dowodowego w sprawie wynika, że Spółka posiadała zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za I kwartał 2016 r. w wysokości [...] zł oraz II kwartał 2016 r. w wysokości [...] zł. Posiadane przez Spółkę zaległości w ww. tytułu zostały uregulowane w drodze egzekucji administracyjnej, odpowiednio za I kwartał 2016 r. w dniu [...] czerwca 2016 r., a za II kwartał 2016 r. w dniach [...] czerwca 2016 r., [...] listopada 2016 r. i [...] listopada 2016 r. Organ dodał, że Sąd Rejonowy w B., XIII Wydział Gospodarczy KRS postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. rozwiązał Spółkę bez przeprowadzenia likwidacji.
W świetle powyższego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej potwierdził stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji w przedmiocie bezskuteczności egzekucji prowadzonej z majątku Spółki, której wykazanie jest warunkiem wstępnym procedowania w zakresie orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług, stosownie do treści powołanego przepisu art. 116 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.
W dalszej części uzasadnienia organ wskazał na "negatywne" przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności z art. 116 ustawy Ordynacja podatkowa, które – jeśli zostaną skutecznie wykazane przez członka zarządu, przeciwko któremu skierowane zostało postępowanie – uwalniają go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.
Okolicznością determinującą odstąpienie od orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki byłby fakt złożenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. W orzecznictwie sądowym został wyrażony pogląd, że wykładni pojęcia "właściwego czasu" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości osoby prawnej należy dokonywać z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 ze m.). Zatem, rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przeanalizował zebrany materiał dowodowy pod kątem ustalenia, czy zaistniała w sprawie przesłanka do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Zdaniem Dyrektora dowody zgromadzone w sprawie są wystarczające do uznania, że w okresie pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu wystąpiły podstawy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki z powodu zaprzestania regulowania przez nią wymagalnych publicznoprawnych zobowiązań pieniężnych. Spółka od początku 2016 r. borykała się z problemami finansowym, a przede wszystkim z terminowym regulowaniem należności podatkowych. Spółka nie regulowała dobrowolnie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2016 r. Zaległości z tytułu podatku VAT za ww. okresy rozliczeniowe zostały uregulowane w toku egzekucji administracyjnej. Zgodnie z listą zaległości wraz z odsetkami obliczonymi na dzień [...] maja 2021 r. Spółka nie wywiązała się z obowiązku zapłaty należności z tytułu podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2016 r. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością S. z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2016 r. Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. organ egzekucyjny umorzył koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...]zł powstałe w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego. Pomimo ustawowego obowiązku, Spółka nie złożyła w Krajowym Rejestrze Sądowym żadnego sprawozdania finansowego (wg stanu na dzień [...] maja 2021 r. oraz [...] czerwca 2021 r.). Jak wyżej wskazano, ostatnią deklarację dla potrzeb podatku od towarów i usług VAT-7K Spółka S. złożyła za IV kwartał 2016 r. Spółka zadeklarowała obrót z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2015 r. w łącznej kwocie [...]zł, a za 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł. W jedynym złożonym zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) CIT-8 za 2015 r. wykazała stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Za następne okresy rozliczeniowe Spółka nie złożyła zeznań podatkowych CIT-8, pomimo kierowanych do niej wezwań przez organ pierwszej instancji. Mając na względzie art. 11 ust. 1a ustawy Prawo upadłościowe Spółka utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych w wyniku nieuregulowania względem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za III kwartał 2016 r. (termin płatności upłynął w dniu [...] października 2016 r.) oraz za IV kwartał 2016 r. (termin płatności upłynął w dniu [...] stycznia 2017 r.).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w opinii Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, Skarżący jako członek Zarządu powinien rozważyć, nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, tj. do dnia [...] lutego 2017 r., zgłoszenie w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, bowiem opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekroczyło trzy miesiące.
Jak wynika z przeprowadzonego przez organ postępowania Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, który by wykazał, iż w czasie gdy pełnił obowiązki członka zarządu został zgłoszony wniosek o upadłość lub wniosek o wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Brak jest także w Krajowym Rejestrze Sądowym informacji o złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Sądu Rejonowego w B. XV Wydział Gospodarczy z dnia [...] lutego 2021 r. wynika, że do dnia [...] lutego 2021 r. nie zarejestrowano w tamtejszym Wydziale wniosku o upadłość ani o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego wobec Spółki.
W opinii Dyrektora Izby Administracji Skarbowej opisana niewypłacalność Spółki stanowiła podstawę do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a Skarżacy nie wykazał wystąpienia przesłanki przewidzianej w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Ordynacja podatkowa. Z tych samych przyczyn organ uznał, że nie zaistniały przesłanki pozwalające na uznanie, że uchybienie ciążącym na Skarżącym obowiązkom w zakresie zgłoszenia wniosku o upadłość we właściwym czasie, nastąpiło bez jego winy, bowiem w okresie, w którym pełnił funkcję członka zarządu miał realny (a przynajmniej powinien mieć) wpływ na funkcjonowanie tej Spółki. Nieistotna dla sprawy pozostaje okoliczność, że obejmując funkcję członka zarządu Skarżący nie miał wiedzy o stanie finansowym Spółki, zaś zapoznanie się z tym stanem byłoby żmudne i czasochłonne. Podnoszona przez Skarżącego argumentacja, iż zajmował się wykonywaniem wyłącznie prac fizycznych w Spółce oraz że nie miał wpływu na funkcjonowanie Spółki, nie posiadał wiedzy o sytuacji finansowo-materialnej Spółki, a tym samym nie posiadał wiedzy o konieczności złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, nie ma również kontaktu z prezesem Spółki, w ocenie organu nie zwalnia Skarżącego z odpowiedzialności za sprawy Spółki. Obowiązek posiadania elementarnej wiedzy o najważniejszych sprawach spółki, do których z całą pewnością należy jej kondycja finansowa, stan zadłużenia i trudności płatnicze wynika z ustanowionego w art. 208 § 2 Kodeksu spółek handlowych prawa i obowiązku prowadzenia spraw spółki przez każdego członka zarządu.
Zdaniem organu w sprawie nie zaistniała również przesłanka uniemożliwiająca orzekanie o odpowiedzialności osoby trzeciej, a mianowicie wskazanie przez członka zarządu mienia Spółki pozwalającego na zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowej. Zatem, nie została spełniona negatywna przesłanka w postaci zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, umożliwiająca zwolnienie Skarżącego z odpowiedzialności podatkowej za zaległości Spółki, stosownie do art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Ordynacja podatkowa. Skarżący nie przedłożył żadnego dowodu potwierdzającego istnienie rzeczywistego mienia Spółki.
Reasumując, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika bezspornie, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 116 ustawy Ordynacja podatkowa. Okoliczności sprawy potwierdzają zasadność orzeczenia o solidarnej z podatnikiem odpowiedzialności Skarżącego jako członka Zarządu pełniącego funkcję w okresie kiedy upływał termin płatności zobowiązania w podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2016 r. za ww. zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. Egzekucja z majątku dłużnika okazała się bezskuteczna. Ponadto, w sprawie nie wystąpiły przesłanki uwalniające Skarżącego od tej odpowiedzialności, określone w przepisie art. 116 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, tj. wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki nie został złożony, nie wskazał mienia Spółki. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej organ pierwszej instancji działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa, zgromadził obszerny materiał dowodowy, a następnie dokonał jego wszechstronnej oceny, zapewnił Skarżącemu czynny udział w każdym stadium postępowania. Konkluzja w zakresie ustaleń faktycznych, wywiedziona przez organ pierwszej instancji, znajduje pełne odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który we wzajemnym powiązaniu treści poszczególnych dowodów pozwala na przyjęcie tych ustaleń w sposób jednoznaczny, zgodnych z logiką i doświadczeniem życiowym.
W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie:
1) art. 116 ust. 1 pkt b) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.) przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie i przyjęcie, że faktyczna niemożność sprawowania funkcji członka zarządu, brak dostępu do ksiąg rachunkowych, dokumentacji podatkowej Spółki, brak kontaktu z prezesem S. Sp. z o. o. nie stanowi przesłanki egzoneracyjnej skutkującej uwolnieniem od odpowiedzialności solidarnej członków zarządu Spółki za zaległości podatkowe Spółki, podczas gdy powyższe okoliczności stanowią przesłankę negatywną w rozumieniu art. 116 § 1 ust. 1 pkt b,
2) art. 8 w zw. z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na
lakonicznym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, co świadczy o prowadzeniu
postępowania w sposób niebudzący zaufania uczestnika postępowania do władzy publicznej, a także braku wyjaśnienia przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,
3) art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. w sytuacji, gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania,
4) art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego przez wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego mające znaczenie dla sprawy.
Ponadto zarzucono błędne przyjęcie, że okoliczności faktyczne podnoszone przez Skarżącego dotyczące zaistnienia przesłanki egzoneracyjnej, przyczyn niezgłoszenia wniosku o upadłość, faktycznej niemożności sprawowania funkcji członka zarządu, sytuacji finansowej Spółki, braku kontaktu z prezesem spółki S. Sp. z o. o. nie
spełniają kryteriów przyznania im waloru dowodowego świadczącego o wystąpieniu przesłanki egzoneracyjnej. Powyższe w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych i przyjęcia za podstawę decyzji, że Skarżący nie przedstawił okoliczności przemawiających za zwolnieniem go od odpowiedzialności solidarnej członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd administracyjny rozpatrując skargę na decyzję nie jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2021r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (k. 46 akt sądowych). Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.
Skarga okazała się zasadna.
Organ orzekł o odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu spółki, na podstawie art. 116 § 1 O.p. Przepis ten zawiera zarówno pozytywne, jak i negatywne (egzoneracyjne) przesłanki przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu spółek kapitałowych.
Niemniej jednak, oprócz literalnego brzmienia art. 116 O.p., w niniejszej sprawie przywołać należy także uchwałę NSA z 9 marca 2009 r. (sygn. akt I FPS 4/08; opublikowana w: CBOSA), w której stwierdzono, że art. 116 § 1 o.p. nakłada na organ podatkowy obowiązek prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko NSA, że postępowanie mające za przedmiot odpowiedzialność podatkową członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jako osób trzecich, nie może być prowadzone tylko przeciwko osobie wybranej przez organy podatkowe, lecz winno być prowadzone przeciwko wszystkim osobom, które w okolicznościach faktycznych danej sprawy odpowiedzialność taką mogą ponosić.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ani też z decyzji pierwszej instancji nie wynika, aby organy podatkowe podjęły jakiekolwiek czynności zmierzające do wydania decyzji o odpowiedzialności drugiego członka zarządu spółki – prezesa M. S.. W szczególności w obu decyzjach nie wspomniano o tym, aby w stosunku do drugiego członka zarządu wydano decyzję o odpowiedzialności lub choćby wszczęto postępowanie w sprawie odpowiedzialności, w którym byłaby możliwość ustalenia, czy w stosunku do drugiego członka zarządu zachodzą przesłanki odpowiedzialności. Z akt sprawy wynika, że drugi członek zarządu pełnił funkcję równolegle do Skarżącego, a zatem, że pełnił funkcję w momencie upływu terminu płatności zobowiązań podatkowych, które przerodziły się w dochodzone zaległości. Także i on – przynajmniej potencjalnie – ponosi więc odpowiedzialność na podstawie art. 116 o.p.
W tej sytuacji należy stwierdzić, że organy podatkowe nie wykazały tego, iż dopełniły obowiązku, o którym mowa w zacytowanej wyżej uchwale I FPS 4/08. Sąd nie stwierdza kategorycznie, że doszło do naruszenia prawa materialnego w postaci art. 116 § 1 O.p. poprzez niepodjęcie decyzji o odpowiedzialności wobec drugiego członka zarządu. Nie można bowiem wykluczyć, że organy podatkowe takie działania podjęły wobec drugiego członka zarządu, lecz tylko całkowicie pominęły tę kwestię w zgromadzonym materiale dowodowym i w konsekwencji również w zaskarżonej decyzji. Jednak Sąd stwierdza, że doszło do istotnego uchybienia procesowego, które musiało zaowocować uchyleniem zaskarżonej decyzji.
To, że organy w swoich rozstrzygnięciach pominęły całkowitym milczeniem kwestię odpowiedzialności drugiego członka zarządu, a w aktach administracyjnych sprawy brak jest materiału, który pozwalałby rzucić światło na to, czy wobec drugiego członka zarządu podjęto jakiekolwiek kroki zmierzające do orzeczenia o odpowiedzialności – zdaniem Sądu stanowi naruszenie art. 187 § 1 O.p., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak bowiem wynika z powołanej wyżej uchwały NSA, "Przepis art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) nakłada obowiązek na organ podatkowy do prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność." Pogląd wyrażony w cytowanej uchwale I FPS 4/08 wiąże na zasadzie art. 269 § 1 P.p.s.a. Gdyby zatem okazało się, że wobec drugiego członka zarządu w ogóle nie podjęto działań zmierzających do orzeczenia o jego odpowiedzialności – wówczas wydanie decyzji o odpowiedzialności Skarżącego jest niedopuszczalne.
Rozpoznając ponownie sprawę organy zbadają i wypowiedzą się jednoznacznie w decyzji co do tego, czy drugiego członka zarządu również obciążono odpowiedzialnością za zaległości spółki, a jeśli nie – to ewentualnie dlaczego. Organy wezmą pod uwagę wytyczne płynące z uchwały I FPS 4/08.
Nie uszło uwagi Sądu to, iż Skarżący twierdzi, że drugi członek zarządu przebywa prawdopodobnie za granicą. Organy powinny jednak mimo to podjąć i udokumentować starania zmierzające do wydania decyzji o jego odpowiedzialności – a dowodów na takie starania w aktach sprawy brak. Organ nie wypowiedział się co do tego, czy podjął próbę kontaktu z drugim członkiem zarządu i w żaden sposób nie skomentował podawanej przez Skarżącego informacji, że drugi członek zarządu przebywa za granicą.
Oprócz wskazanego wyżej uchybienia, które stanowiło zasadniczą przesłankę uchylenia decyzji, Sąd dostrzega też innego rodzaju uchybienie procesowe. Wskazana niżej kwestia może co prawda stracić na znaczeniu w sytuacji, gdyby przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ okazało się, że wydanie decyzji wobec Skarżącego jest niedopuszczalne z powodu niespełnienia wymogu wynikającego z uchwały I FPS 4/08. Niemniej jednak Sąd pragnie zasygnalizować, że postępowanie dowodowe dotychczas przeprowadzone przez Organ jest również dotknięte wadą w zakresie analizy występowania negatywnej przesłanki odpowiedzialności Skarżącego.
Otóż należy co do zasady zgodzić się ze stanowiskiem organu, że dla odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki nie ma znaczenia ani kwestia podziału zadań między członkami zarządu, ani też niezajmowanie się przez jednego członka zarządu sprawami spółki. Sąd również jest zdania, że osoba podejmująca się piastowania funkcji członka zarządu powinna zdawać sobie sprawę, że charakter prawny tej funkcji oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności zarządzających, ale także odpowiedzialność za sprawy spółki.
Niemniej jednak, w praktyce mogą wystąpić takie sytuacje, że członek zarządu spółki, mimo pełnienia - formalnie - tej funkcji, obiektywnie nie ma żadnych możliwości kierowania jej sprawami.
Skarżący konsekwentnie w toku postępowania podnosił, że wbrew swojej woli był odsunięty od prowadzenia spółki oraz że wbrew swojej woli był przez drugiego członka zarządu (prezesa) pozbawiony dostępu do jakiejkolwiek dokumentacji.
Skarżący składał wnioski dowodowe zmierzające do wykazania tych okoliczności. Zdaniem Sądu organ bezpodstawnie z góry odmówił podnoszonym okolicznościom jakiegokolwiek znaczenia prawnego, a w konsekwencji zbyt pochopnie oddalił wnioski dowodowe. Co do zasady należy podzielić pogląd, że wystąpienie przesłanek egzoneracyjnych powinien wykazać członek zarządu – jeśli jednak składa on wnioski dowodowe aby przesłuchać go jako stronę oraz aby zwrócić się do organów ścigania o udostępnienie materiałów z postępowania karnego toczącego się wobec drugiego członka zarządu, to zdaniem Sądu należy to ocenić właśnie jako próbę wykazania przesłanek uwalniających od odpowiedzialności. Zdaniem Sądu organ nie powinien działać tak jak gdyby milcząco założył, że żadne okoliczności nie mogą uwolnić Skarżącego od odpowiedzialności w sytuacji, gdy pełnił funkcję w dacie upływu terminu płatności zobowiązań podatkowych Spółki.
W postanowieniu z [...] sierpnia 2021 r. (k. 146-147) o odmowie przeprowadzenia żądanych przez Skarżącego dowodów organ stwierdził m.in., że prowadzenie postępowania karnego przeciwko prezesowi zarządu M. S. nie przesądza kwestii istotnej dla niniejszego postępowania i nie ma wpływu na wynik postępowania o odpowiedzialności Skarżącego. Z takim stwierdzeniem zdaniem Sądu można się zgodzić o tyle, że wynik postępowania karnego prowadzonego przeciwko prezesowi o działanie na szkodę spółki istotnie nie wpływa na odpowiedzialność Skarżącego. Jednak nie chodzi tu bynajmniej o "wynik" postępowania karnego. Zdaniem Sądu nie można lekceważyć tego, że w postępowaniu karnym mogło dojść do zgromadzenia materiału dowodowego istotnego z punktu widzenia sprawy odpowiedzialności Skarżącego, zwłaszcza w kontekście ewentualnego wystąpienia przesłanek uwalniających go od odpowiedzialności albo wręcz tego, czy Skarżący miał możliwość "pełnienia obowiązków", jak tego wymaga art. 116 § 2 O.p.
Naruszony został zatem w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 188 O.p., który stanowi, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba, że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem.
Organ podatkowy przyznaje, że sprawa karna prowadzona jest przez komendę Powiatową P. w Ś. i toczy się przeciwko M. S. – a nie tylko "w sprawie". Takie sformułowanie użyte przez organ ("przeciwko") sugeruje, że prezesowi zarządu przedstawiono zarzuty, co z kolei musi oznaczać, że organy ścigania miały z nim bezpośredni kontakt. Dla organu podatkowego prowadzącego niniejsze postępowanie cenny może być co najmniej materiał z przesłuchania prezesa, jak też możliwość pozyskania od organów ścigania danych umożliwiających kontakt z nim. Dla Sądu jest niezrozumiałym, dlaczego organ podatkowy w ogóle nie rozważał zasadności przesłuchania prezesa M. S., skoro Skarżący twierdzi, że ta osoba odsuwała go od prowadzenia spraw spółki i uniemożliwiała dostęp do dokumentacji.
Organ odnotował to, że Skarżący podpisał tylko jeden dokument – zgłoszenie identyfikacyjne NIP- [...] złożone [...] czerwca 2015 r. (k. 12-13). Po raz drugi przejawił aktywność dopiero po kilku latach, [...] marca 2018 r. i [...] kwietnia 2018 r., gdy Sąd Rejonowy w Ś. wezwał go do wyjawienia majątku Spółki (k.102 i 103). Przed sądem zeznał wówczas (k. 103), że wykonywał w spółce tylko pracę fizyczną, nigdy nie wyjął z kasy spółki żadnych pieniędzy, a sprawami spółki zajmował się prezes. Warto ustalić, czy brak aktywności Skarżącego w spółce był wynikiem świadomej i dobrowolnej decyzji, czy też ta bierność była wymuszona – jak twierdzi Skarżący.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 listopada 2005 r., sygn. akt I FSK 257/05, że odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 2 O.p., nie może ponosić osoba, która ani faktycznie nie pełniła obowiązków członka zarządu Spółki, ani też nie miała możliwości pełnienia takich obowiązków w okresie, w którym powstały zaległości spółki. Ponownie rozpoznając sprawę organ ten pogląd uwzględni nie tylko w kontekście negatywnych przesłanek odpowiedzialności Skarżącego, lecz także w kontekście normatywnego zwrotu użytego w art. 116 § 2 O.p., który stanowi o "pełnieniu obowiązków" przez członka zarządu. Organ rozważy, czy Skarżący faktycznie miał możliwość "pełnić obowiązki", czy – jak twierdzi - został tej możliwości pozbawiony przez prezesa.
W powołanym wyroku z 18 listopada 2005 r., sygn. akt I FSK 257/05, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji błędnie zinterpretował art. 116 § 2 O.p. utożsamiając pojęcie "pełnienie obowiązków" z treścią wpisu do rejestru handlowego i odrzucając możliwość uwzględnienia przy dokonywaniu jego wykładni okoliczności faktycznych, dotyczących możliwości rzeczywistego oddziaływania na sprawy Spółki przez osobę tylko formalnie figurującą w rejestrze jako członek zarządu. Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że odpowiedzialność osoby trzeciej, o której mowa w art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, nie może być skierowana wobec takiej osoby, która ani faktycznie nie pełniła obowiązków członka zarządu Spółki, ani też nie miała możliwości pełnienia takich obowiązków w okresie, w którym powstały zaległości spółki. NSA stwierdził, że "Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia zarówno wykładnia literalna (w przepisie jest mowa "o pełnieniu obowiązków", a więc o ich wykonywaniu, działaniu aktywnym, o określonym stanie faktycznym, a nie formalnym wynikającym jedynie z wpisu do rejestru), jak i celowościowa. Negatywne konsekwencje związane z przeniesieniem odpowiedzialności z podatnika na osobę trzecią nie mogą dotyczyć w przypadku członków zarządów spółek osób, które nie miały w istocie żadnego wpływu na bieg spraw spółki w czasie powstania zaległości (...)".
Organy podatkowe interpretując art. 116 O.p. nie powinny utożsamiać pojęcia "pełnienie obowiązków" z samym tylko faktem formalnego powołania Skarżącego do zarządu spółki i nie powinny odrzucać możliwości uwzględnienia przy jego wykładni okoliczności faktycznych, dotyczących możliwości rzeczywistego wpływania w tym czasie przez skarżącego na sprawy spółki. Sąd podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, że posłużenie się w art. 116 § 2 O.p. określeniem "pełnienie obowiązków" wskazuje, że chodzi tu o rzeczywiste (czynne, faktyczne) ich wykonywanie, a nie tylko piastowanie (bierne) funkcji, z którą te obowiązki są związane (por. wyrok SN z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt II UK 47/06, wyrok WSA z dnia 3 marca 2004 r., sygn. akt III SA 2889/02, wyrok NSA z 18 listopada 2005 r., sygn. akt I FSK 257/05; wyrok WSA w Krakowie z 10.09.2008, sygn. akt I SA/Kr 59/07).
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podatkowy weźmie pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Sądu.
Wobec stwierdzonych uchybień proceduralnych, zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi byłoby w zaistniałej sytuacji przedwczesne.
O kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.