I PZP 23/94

Uchwała z dnia 13 maja 1994 r.I PZP 23/94   
 
 
Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Józef Iwulski 
(sprawozdawca), Janusz Łętowski, 
 
 
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z 
powództwa Krystyny L. przeciwko Sądowi Wojewódzkiemu w K. i Sądowi Rejono-
wemu w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 13 maja 1994 
r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ub-
ezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 9 marca 1994 r. [...] do 
rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c., 
 
 
"Czy spadkobiercom zmarłego pracownika przysługuje ekwiwalent pieniężny 
za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy przysługujący mu w roku kalendarzowym, 
w którym nastąpiło wygaśnięcie stosunku pracy wskutek jego śmierci ?" 
  
 
p o d j ą ł   następującą uchwałę: 
 
 
Ekwiwalent pieniężny za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy należny 
pracownikowi w roku kalendarzowym, w którym nastąpiło wygaśnięcie sto-
sunku pracy wskutek śmierci pracownika, przysługuje w równych częściach 
jego małżonkowi i innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane 
do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu 
emerytalnym pracowników i ich rodzin. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach przed-
stawił rozpoznawane zagadnienie prawne w sprawie z powództwa Krystyny L. o 
ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, w związku ze śmiercią męża powódki, 
który nabył prawo do urlopu wypoczynkowego za 1992 r., lecz go nie wykorzystał. 
Sąd Wojewódzki podniósł, że pod rządem ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o pra-
cowniczych urlopach wypoczynkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 85) Sąd Najwyższy 
przyjął w wyroku z dnia 22 grudnia 1970 r., I PR 520/70 (OSNCP 1971 z. 7-8 poz. 
140), że art. 19 tej ustawy stanowi samoistne źródło uprawnień następców prawnych 
zmarłego pracownika do ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany urlop. Równ-
ież według wyjaśnień Ministerstwa Pracy (Sł. Prac. 1978 nr 5 s. 28) w razie śmierci 

 
2
pracownika, rodzinie zmarłego przysługuje ekwiwalent za nie wykorzystany przez 
niego urlop zaległy i bieżący. Jednakże, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wątpliwości 
powstają w związku z osobistym charakterem prawa do urlopu wypoczynkowego, z 
czego wynika iż nie może ono wchodzić w skład masy spadkowej po wygaśnięciu 
stosunku pracy wskutek śmierci pracownika. Zatem do spadku po zmarłym pra-
cowniku wchodzić może jedynie roszczenie o ekwiwalent pieniężny za urlop, jeśli 
przysługiwało ono w chwili śmierci. 
 
Prokurator na rozprawie przed Sadem Najwyższym wnosił o udzielenie 
twierdzącej odpowiedzi na postawione pytanie. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył co następuje: 
 
 
Zgodnie z art. 171 § 1 kodeksu pracy w razie niewykorzystania przysłu-
gującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia sto-
sunku pracy przysługuje ekwiwalent pieniężny. Przepis ten stanowi odpowiednik art. 
19 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynko-
wych (Dz. U. Nr 12, poz. 85). W tej sytuacji należy podtrzymać pogląd wyrażony w 
uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1970 r., I PR 520/70 
(OSNCP 1971 z. 7-8 poz. 140), że stanowi on samoistne źródło uprawnienia do 
ekwiwalentu pieniężnego, gdyż przewiduje wypłacenie w razie niewykorzystania 
przysługującego urlopu z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, choć 
ustawodawca nie wskazał w tym przepisie adresata, któremu ekwiwalent pieniężny 
przysługuje. Oczywistym jest, że normalnie uprawnionym do ekwiwalentu jest były 
pracownik, z którym stosunek pracy uległ rozwiązaniu lub wygaśnięciu. Wątpliwości 
powstają w sytuacji, gdy pracownik nabył prawo do urlopu w danym roku a 
następnie wskutek śmierci nie wykorzystał go. Przede wszystkim należy stwierdzić, 
że przepis art. 171 § 1 k.p. ma zastosowania także w tej sytuacji, gdyż śmierć pra-
cownika powoduje wygaśnięcie stosunku pracy. Regułą prawa spadkowego jest 
bowiem, że prawa i obowiązki zmarłego nie należące do spadku wygasają. Dotyczy 
to w szczególności praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego (art. 922 
§ 2 kodeksu cywilnego), a do takich należy sytuacja prawna wynikająca z łączącego 
pracownika z pracodawcą stosunku pracy. W wyniku śmierci pracownika następuje 
więc wygaśnięcie stosunku pracy, gdyż sam byt tego stosunku związany jest ściśle z 
jego osobą i nie podlega dziedziczeniu. Pogląd ten (mimo braku wyraźnego przepisu 
w prawie pracy - por. art. 63-67 k.p.) nie budził dotychczas wątpliwości w doktrynie i 
orzecznictwie (por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1985 r., III PZP 
27/85 (OSNCP 1986 z. 3 poz. 27, OSPiKA 1986 z. 7-8 poz. 167 z gl. J. Logi). Nie 
dotyczy to jednakże wynikających ze stosunku pracy praw i obowiązków 

 
3
majątkowych nie związanych ściśle z osobą zmarłego pracownika, które są dziedzi-
czone na ogólnych zasadach prawa spadkowego (art. 922 § 1 k.c. - por. np. cyt. 
wyżej uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1985 r., uchwałę z dnia 23 
października 1980 r., IV PZP 5/80 - OSNCP 1981 z. 4 poz. 55, uchwałę z dnia 6 
stycznia 1989 r., IV PR 356/88 - Sł. Prac. 1989 nr 6 s. 47 czy wyrok z dnia 28 stycz-
nia 1975 r., I PR 187/74 - OSNCP 1975 z. 9 poz. 141). 
 
Słusznie Sąd Wojewódzki podnosi wątpliwości sprowadzające się do pytania, 
czy dziedziczeniu podlega prawo do ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany 
urlop. W tym zakresie w doktrynie i orzecznictwie przeważa pogląd, że prawo do 
ekwiwalentu przysługuje spadkobiercom (por. cyt. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 
22 grudnia 1970 r. czy wyjaśnienia zawarte w pismach Departamentu Prawa Pracy z 
28 listopada 1975 r. PP-500-293/75 i z 24 maja 1975 r. PP-503-313/75 cyt. za "Ko-
deks pracy-Przepisy wykonawcze i związkowe-Wyjaśnienia i orzecznictwo" Warsza-
wa 1979 s. 573). Nie został on jednak szczegółowo uzasadniony i nie może być 
podzielony. W tym zakresie prawidłowe wywody zawiera uchwała Sądu Najwyższe-
go z dnia 2 sierpnia 1967 r., III PZP 32/67 (OSNCP 1968 z. 2 poz. 17, OSP 1968 z. 
3 poz. 55), według której spadkobiercom zmarłego pracownika nie należy się ekwi-
walent pieniężny za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy pracownika, z którym do 
chwili śmierci umowa o pracę nie była rozwiązana i który nie wykorzystał przyznane-
go mu urlopu tylko z tej przyczyny, że zmarł. Słusznie w jej uzasadnieniu Sąd 
Najwyższy wyjaśnił, że dla oceny z jakim prawem spadkobiercy mamy do czynienia, 
a w związku z tym, czy prawo weszło do spadku i w dalszej konsekwencji mogło 
przejść w drodze dziedziczenia na spadkobierców, jedynie miarodajną jest chwila 
śmierci spadkodawcy. Na spadkobierców bowiem przechodzą prawa i zobowiązania 
zmarłego w tej samej postaci w jakiej miał je spadkodawca w chwili śmierci. Pra-
cownikowi, któremu przyznano urlop wypoczynkowy, służy w chwili zgonu tylko 
uprawnienie ściśle osobiste do wykorzystania urlopu w naturze, natomiast nie ma on 
w tym momencie żadnego roszczenia majątkowego do pracodawcy. 
 
Należy więc uznać, że do spadku nie wchodzi uprawnienie do urlopu w 
naturze jako ściśle związane z osobą zmarłego pracownika. Do spadku nie może 
także wchodzić prawo do ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany urlop, gdyż 
prawo takie nie przysługiwało zmarłemu pracownikowi w chwili śmierci, czyli nie 
mogło wchodzić w skład spadku. Mamy więc do czynienia z sytuacją, w której z 
jednej strony na spadkobierców nie przechodzi ani prawo do urlopu ani prawo do 
ekwiwalentu, a z drugiej strony art. 171 § 1 k.p. stanowi wyraźnie źródło prawa do 
ekwiwalentu w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy wskutek śmierci pracownika 
(obowiązek zakładu pracy jego wypłacenia), nie wskazując osoby uprawnionej, którą 
nie może być oczywiście zmarły pracownik. 

 
4
 
Mamy więc do czynienia z luką w prawie, którą należy wypełnić w drodze 
analogii. Możliwe jest sięgnięcie w tym przypadku do reguł prawa spadkowego i uz-
nania, że prawo do ekwiwalentu, w tej szczególnej sytuacji, przysługuje spadko-
biercom. Nie wydaje się to jednak słuszne. W tym zakresie można wskazać przede 
wszystkim na wynikające z art. 935 § 3 k.c. dziedziczenie ustawowe Skarbu Państ-
wa, w razie braku małżonka spadkodawcy i krewnych powołanych do dziedziczenia 
z ustawy. Wątpliwości co do zastosowania w drodze analogii reguł prawa spad-
kowego w omawianym przypadku, wzbudza także możliwość uzyskania tego prawa 
przez spadkobiercę testamentowego. Należy więc raczej poszukiwać analogii w 
przepisach prawa pracy przewidujących powstanie określonych praw majątkowych w 
razie śmierci pracownika. Przypadek taki przewidują w szczególności przepisy ko-
deksu pracy dotyczące prawa do odprawy pośmiertnej. Zgodnie z art. 93 k.p. w razie 
śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy małżonkowi i innym członkom 
rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl prze-
pisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin 
przysługuje od zakładu pracy, w częściach równych, odprawa pośmiertna. 
 
Zastosowanie, w drodze analogii, do ekwiwalentu pieniężnego za nie wykor-
zystany urlop, zasady wyrażonej w kodeksie pracy odnośnie odprawy pośmiertnej, 
prowadzi do udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, jak w 
sentencji uchwały. 
========================================