I PSK 99/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pozwanej spółki od wyroku Sądu Okręgowego, który zasądził od niej na rzecz powoda ryczałt za noclegi poza granicami kraju. Pozwana zarzucała naruszenie przepisów Kodeksu pracy i rozporządzeń dotyczących podróży służbowych, w szczególności w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 11/15, który uznał część przepisów za niekonstytucyjne. Skarżąca podnosiła, że przepisy te nie powinny być stosowane do kierowców w transporcie międzynarodowym, kwestionowała także możliwość zasądzania ryczałtu bez udokumentowania kosztów i podnosiła kwestię nierównego traktowania pracodawców. Sąd Najwyższy, analizując przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398^9 § 1 k.p.c.), uznał, że skarżąca nie wykazała istnienia istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie. Sąd odwołał się do utrwalonej linii orzeczniczej, w tym uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego III PZP 2/17, która dopuszcza ustalanie ryczałtu za nocleg przez pracodawców prywatnych na niższym poziomie niż w przepisach budżetowych, ale z uwzględnieniem godnych warunków noclegowych. Podkreślono, że nawet nocleg w kabinie pojazdu nie niweczy automatycznie zasadności żądania ryczałtu, a brak regulacji wewnętrznych po stronie pracodawcy skutkuje zastosowaniem art. 77^5 § 5 k.p. W ocenie Sądu Najwyższego, ustalenia faktyczne sądu drugiej instancji (brak regulacji wewnętrznych i niewypłacenie ryczałtu) wpisują się w tę linię orzeczniczą. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od pozwanej na rzecz powoda zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie linii orzeczniczej dotyczącej ryczałtów za noclegi dla kierowców w transporcie międzynarodowym po wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 11/15, w szczególności w zakresie stosowania art. 77^5 k.p. i możliwości ustalania ryczałtu przez pracodawców prywatnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku regulacji wewnętrznych u pracodawcy i nie stanowi zmiany ogólnych zasad dotyczących podróży służbowych.
Zagadnienia prawne (4)
Czy po wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 11/15 dopuszczalne jest stosowanie art. 77^5 § 2, 3 i 5 k.p. oraz rozporządzeń wykonawczych jako podstawy prawnej roszczenia kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym o ryczałty za noclegi, zwłaszcza w kontekście wadliwej konstrukcji przepisów i specyfiki zawodu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ale przepisy te nie są stosowane wprost, a zastosowanie znajduje art. 77^5 k.p. w odpowiednim zakresie, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na utrwaloną linię orzeczniczą, w tym uchwałę składu siedmiu sędziów III PZP 2/17, która wyjaśnia, że po wyroku TK stosuje się art. 77^5 k.p. do pracodawców prywatnych, dopuszczając ustalanie ryczałtu na niższym poziomie niż w przepisach budżetowych, ale z uwzględnieniem godnych warunków noclegowych. Nocleg w kabinie pojazdu nie niweczy automatycznie prawa do ryczałtu.
Czy po wyroku Trybunału Konstytucyjnego dopuszczalne jest zasądzanie ryczałtów za noclegi na rzecz kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, gdy pracownik faktycznie nie poniósł kosztów noclegu, a okoliczność ta nie była przedmiotem postępowania dowodowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ryczałt jest świadczeniem kompensacyjnym oderwanym od faktycznie poniesionych kosztów i nie wymaga udokumentowania, jeśli pracodawca nie uregulował zasad zwrotu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnia, że istota ryczałtu polega na tym, że jest on oderwany od rzeczywistego poniesienia kosztów i nie wymaga dokumentowania. Brak rachunku za nocleg oznacza, że pracownikowi przysługuje ryczałt, a nocleg w kabinie pojazdu nie jest traktowany jako zapewnienie bezpłatnego noclegu.
Czy dopuszczalne jest różnicowanie sytuacji pracodawców 'prywatnych' w zakresie wysokości ryczałtu za noclegi dla kierowców w transporcie międzynarodowym w zależności od tego, czy uregulowali zasady zwrotu kosztów w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, pracodawcy prywatni mają większą swobodę w kształtowaniu wysokości świadczeń, mogą ustalić ryczałt na niższym poziomie niż w przepisach budżetowych, ale muszą zapewnić godne warunki.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazuje, że pracodawcy prywatni mają większą swobodę w kształtowaniu należności z tytułu podróży służbowych niż pracodawcy sfery budżetowej. Mogą ustalić ryczałt na niższym poziomie, ale sąd ma prawo badać, czy przyjęty pułap daje kierowcy realną możliwość zaspokojenia potrzeb noclegowych.
Czy w sytuacji braku regulacji wewnętrznych dotyczących zwrotu kosztów noclegu, sąd może zasądzić ryczałty w wysokości poniżej stawek z rozporządzeń MPiPS, i jakie kryteria należy wtedy brać pod uwagę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może szacunkowo badać wysokość ryczałtu, uwzględniając indywidualne okoliczności, w tym zapewnione przez pracodawcę warunki noclegowe i wysokość diety.
Uzasadnienie
W przypadku braku regulacji wewnętrznych, sąd może skorzystać z art. 322 k.p.c. do szacunkowego ustalenia wysokości ryczałtu, biorąc pod uwagę takie czynniki jak warunki noclegu w kabinie pojazdu czy wysokość wypłacanej diety.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| C. D. | osoba_fizyczna | powód |
| A. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. | spółka | pozwana |
Przepisy (16)
Główne
k.p. art. 77^5 § § 2, 3 i 5
Kodeks pracy
Przepisy te, w związku z art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, były przedmiotem wyroku TK K 11/15. Po wyroku TK, art. 77^5 § 5 k.p. ma zastosowanie, gdy pracodawca nie uregulował zasad zwrotu należności.
k.p. art. 77^5 § § 3
Kodeks pracy
Określa, że pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów podróży służbowej, w tym noclegów. U pracodawców prywatnych koszty te mogą być swobodnie ukształtowane.
k.p. art. 77^5 § § 5
Kodeks pracy
W przypadku braku uregulowania lub uzgodnienia należności z tytułu podróży służbowej, pracownikowi przysługują świadczenia według przepisów wykonawczych.
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
rozporządzenie MPiPS z 2002 r. art. 9 § ust. 1, 2 i 4
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r.
Przepisy dotyczące ryczałtów za noclegi, zakwestionowane przez TK K 11/15 w zakresie dotyczącym kierowców w transporcie międzynarodowym.
rozporządzenie MPiPS z 2013 r. art. 16 § ust. 1, 2 i 4
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r.
Przepisy dotyczące ryczałtów za noclegi, zakwestionowane przez TK K 11/15 w zakresie dotyczącym kierowców w transporcie międzynarodowym.
Pomocnicze
k.p. art. 77^5 § § 1
Kodeks pracy
Powszechny przepis prawa pracy, do którego odwołuje się art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców.
k.p. art. 77^5 § § 4
Kodeks pracy
Dotyczy swobody kształtowania należności z tytułu podróży służbowych u pracodawców prywatnych.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Dotyczy rozkładu ciężaru dowodu, podniesiony w zarzutach skarżącej.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 322
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia sądowi szacunkowe ustalenie wysokości żądania, gdy ścisłe ustalenie jest niemożliwe lub nader utrudnione.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego.
u.c.p.k. art. 21a
Ustawa o czasie pracy kierowców
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie dotyczącym kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym (wyrok TK K 11/15).
u.c.p.k. art. 4
Ustawa o czasie pracy kierowców
Wspomniany w kontekście odesłań kaskadowych.
rozporządzenie PRM art. 157
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r.
Dotyczy zasad techniki prawodawczej, wspomniane w kontekście odesłań kaskadowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione przez skarżącą zagadnienia prawne nie stanowią istotnych zagadnień prawnych uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż wpisują się w utrwaloną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego. • Nocleg w kabinie pojazdu nie niweczy automatycznie zasadności żądania zasądzenia ryczałtów za nocleg. • Brak regulacji wewnętrznych po stronie pracodawcy skutkuje zastosowaniem art. 77^5 § 5 k.p., a pracownikowi przysługuje ryczałt.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym dotyczące wpływu wyroku TK K 11/15 na możliwość stosowania przepisów o ryczałtach. • Kwestionowanie możliwości zasądzania ryczałtu bez udokumentowania kosztów. • Podnoszenie kwestii nierównego traktowania pracodawców prywatnych.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. • Przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego na etapie przedsądu o zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o przesłankę z art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga wskazania za pomocą wywodu prawnego, na kanwie jakich norm (przepisów) zagadnienie powstało, jakie są możliwe interpretacje problemu i jakie jego rozstrzygnięcie proponuje skarżący. • Immanentną cechą podróży służbowych są wydatki po stronie pracownika, które ostatecznie powinien zrekompensować pracodawca. • Wypada dodać, że pojęcie zwrotu kosztów podróży obejmuje: diety, zwrot kosztów przejazdów i dojazdów, noclegów i innych wydatków, określonych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb. • Istota ryczałtu jako świadczenia kompensacyjnego przeznaczonego na pokrycie kosztów noclegu, polega na tym, iż świadczenie wypłacane w takiej formie z założenia oderwane jest od rzeczywistego poniesienia kosztów (bo się ich nie dokumentuje) i nie pokrywa w całości wszystkich wydatków z określonego tytułu. • Sam nocleg w kabinie pojazdu, nawet o podwyższonym standardzie, nie niweczy automatycznie zasadności żądania zasądzenia ryczałtów w związku z podróżą służbową, a może co najwyżej wpłynąć na jego wysokość.
Skład orzekający
Halina Kiryło
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie linii orzeczniczej dotyczącej ryczałtów za noclegi dla kierowców w transporcie międzynarodowym po wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 11/15, w szczególności w zakresie stosowania art. 77^5 k.p. i możliwości ustalania ryczałtu przez pracodawców prywatnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku regulacji wewnętrznych u pracodawcy i nie stanowi zmiany ogólnych zasad dotyczących podróży służbowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu ryczałtów za noclegi dla kierowców w transporcie międzynarodowym, który jest wynikiem skomplikowanej sytuacji prawnej po wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Orzeczenie Sądu Najwyższego wyjaśnia tę kwestię i stanowi ważne źródło informacji dla branży transportowej i prawników.
“Ryczałt za nocleg kierowcy w transporcie międzynarodowym: co po wyroku TK?”
Dane finansowe
ryczałt za noclegi: 4198,5 PLN
zwrot kosztów postępowania: 3180 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym: 1350 PLN
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.