I PSK 405/26
POSTANOWIENIE
Dnia 8 czerwca 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z powództwa T. M.
przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Zielonej Górze
o zapłatę,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 8 czerwca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego
w Zielonej Górze z dnia 27 czerwca 2025 r., sygn. akt IV Pa 47/25,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
H.P.
UZASADNIENIE
W wyroku z 27 czerwca 2025 r., sygn. akt IV Pa 47/25, Sąd Okręgowy – Sąd
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze – w sprawie z powództwa T. M.
przeciwko Skarbowi Państwa – Izbie Administracji Skarbowej w Zielonej Górze o
zapłatę – oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z 12 marca 2025 r., sygn. akt
IV P 8/25, w którym Sąd Rejonowy zasądził od Skarbu Państwa - Izby Administracji
Skarbowej w Zielonej Górze na rzecz strony powodowej kwotę 34 258 zł wraz z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku do dnia
zapłaty - tytułem odprawy, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo.
Powyższy wyrok Sądu Okręgowego strona pozwana zaskarżyła skargą
kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
I PSK 405/26
2
wskazano, że w sprawie ujawniła się potrzeba wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów – art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, przy czym rozbieżności wywołuje
zagadnienie „czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r., sygn.
akt III PZP 2/23 niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną
stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie
Celnej (i jego odpowiednika art. 252 ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o
Krajowej Administracji Skarbowej), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu
przedawnienia roszczenia…”, a także kwestia podmiotu uprawnionego do
nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia, przy czym: - według jednej linii
orzeczniczej, opartej na wykładni językowej art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej
(oraz stanowiącego jego odpowiednik art. 252 ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada
2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej), jest do tego uprawniony wyłącznie
kierownik jednostki organizacyjnej, w której służba była pełniona, - według linii
konkurencyjnej, uprawnienie to przysługuje również sądowi powszechnemu. Ten
problem prawny dostrzeżono, lecz nie rozstrzygnięto w nauce prawa (M. Wieczorek,
5. Przedawnienie roszczeń o uposażenie i innych należności pieniężnych (w:)
Zatrudnienie funkcjonariuszy publicznych na podstawie stosunku służbowego, red.
K. W. Baran, J. Dobkowski, W. Witoszko, Warszawa 2024).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna strony pozwanej nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w
sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania
I PSK 405/26
3
uzasadniony potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanki
przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Strona skarżąca – opierając wniosek o przyjęcie jej skargi do rozpoznania na
przyczynie przyjęcia skargi określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – powinna nie
tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym
polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z
podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest
opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych
ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli
zaś skarżący powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to
zobowiązany jest przytoczyć te orzeczenia Sądów, przy czym musi wykazać, że
występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo
wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji sprzeczna jest z
jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi
przy tym o różnice w wykładni przepisu prawa, a nie o dysonans w jego
zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także
wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu
na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 października
2012 r., III SK 15/12, LEX nr 1228636; 27 sierpnia 2021 r., III CSK 19/21, LEX nr
3400487), argumenty wskazujące na konieczność wypracowania reguł dotychczas
nieomówionych w orzecznictwie i doktrynie oraz by wyjaśnienie tej kwestii mogło
mieć bezpośrednie znaczenie dla rozwoju prawa - a w następstwie, aby doszło do
spełnienia wskazanego publicznego celu skargi kasacyjnej.
Uwzględniając
przedstawione
wyżej
założenia
interpretacyjne,
Sąd
Najwyższy stwierdza, że skarżący nie przedstawił potrzeby wykładni przepisów
prawnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Zasadność wykładni przepisów
prawnych występuje, jeżeli co do konkretnego przepisu prawnego brak jest
jednolitego orzecznictwa, zwłaszcza Sądu Najwyższego, albo też przyjęta i
dominująca wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna. Podnoszone we
I PSK 405/26
4
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wątpliwości dotyczące
możliwości nieuwzględnienia terminu przedawnienia wynikającego z art. 165 ust. 2
ustawy o Służbie Celnej (i jego odpowiednika art. 252 ust. 2 ustawy o Krajowej
Administracji Skarbowej) usprawiedliwionej wydaniem uchwały Sądu Najwyższego
z 6 lutego 2024 r. (III PZP 2/23, OSNP 2024, nr 7, poz. 69), a także podmiotu
uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia jest jednolicie
dekodowana w judykaturze.
W powołanej uchwale z 6 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy przesądził, że
funkcjonariuszowi służby celnej, który zgodnie z art. 165 ust. 3 ustawy z dnia 16
listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji
Skarbowej stał się funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej pełniącym służbę w
jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję,
o jakiej mowa w art. 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe warunki zatrudnienia
na podstawie umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust. 1 wyżej
wymienionej ustawy pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji
Skarbowej na podstawie umowy o pracę, przysługuje - w związku z zakończeniem
służby - prawo do odprawy pieniężnej (art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia
2009 r. o Służbie Celnej w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i
4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej). W
uzasadnieniu uchwały z 6 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że zawierając
umowę o pracę strony stosunku służbowego, jednocześnie przyjmują, iż ulega
zakończeniu
dotychczasowy
administracyjnoprawny
stosunek
służbowy
funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Nie jest to jednak „przekształcenie”, w
którym nowy stosunek pracy zastępuje poprzedni, czyli przykładowo jak w
odnowieniu z art. 506 k.c. (m.in. P. Drapała, Cywilne prawo - zobowiązania -
przelew wierzytelności - świadczenie w miejsce wykonania (cessio in solutum).
Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2008 r., I CSK 100/08,
OSP 2010, nr 3, s. 31), lecz sytuacja, w której poprzedni stosunek służby ulega
zakończeniu i strony zawierają nowy (odrębny) stosunek prawny (stosunek pracy).
Ta zmiana ma u podstaw ukształtowaną ustawą alternatywę, w której istnieje wybór
między przyjęciem propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę a
wygaśnięciem stosunku służbowego. Wybór zatrudnienia pracowniczego nie
I PSK 405/26
5
oznacza zatem, że stosunek służbowy nie kończy się. Ustanie w takiej sytuacji
stosunku służbowego, wynikające w istocie z uzgodnienia, że funkcjonariusz będzie
zatrudniony jako pracownik, uzasadnia stwierdzenie, że dochodzi do zwolnienia z
dotychczasowej służby. Według Sądu Najwyższego były funkcjonariusz celny ma
prawo do otrzymania świadectwa służby na podstawie art. 188 ust. 1 ustawy o
Krajowej Administracji Skarbowej w związku z art. 171 ust. 1 pkt 2 Przepisów
wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. Podstawa do
przyjęcia poglądu o przysługiwaniu odprawy w takiej sytuacji wynika z
prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawowych, uwzględniającej zasadę
równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne. Sąd
Najwyższy stanął zatem na stanowisku, zgodnie z którym, mimo że prawo do
odprawy nie wynika wprost z art. 170 ust. 1 Przepisów wprowadzających ustawę o
Krajowej Administracji Skarbowej, konieczne jest odstąpienie od jego wykładni
językowej na rzecz wykładni funkcjonalnej i systemowej. Taka możliwość wynika z
analizy orzeczeń Sądu Najwyższego, w których podkreśla się trafnie, że odejście
od wyników wykładni językowej jest uzasadnione wtedy, gdy prowadzi ona do
absurdu albo do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji, lub gdy
zachodzi sprzeczność jej wyników z podstawowymi założeniami systemu prawnego,
albo niemożność jej akceptacji ze względów moralnych, jak również społecznych
(uchwały Sądu Najwyższego z: 14 października 2004 r., III CZP 37/04, OSNC 2005
Nr 3, poz. 42; 20 lipca 2005 r., I KZP 18/05, OSNKW 2005 Nr 9, poz. 74; 23 maja
2012 r., OSNC 2012, Nr 10, poz. 118; 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, OSNP 2024 Nr
7, poz. 69; wyroki Sądu Najwyższego z: 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999
Nr 1, poz. 7; 21 lipca 2004 r., V CK 21/04, OSNC 2005 nr 7-8, poz. 137; 18 stycznia
2008 r., V CSK 351/07, OSNC 2009 Nr 3, poz. 44; 17 maja 2023 r., I PSKP 20/22,
OSNP 2024 Nr 1, poz. 3). W ocenie Sądu Najwyższego odprawa w służbach
mundurowych ma charakter gratyfikacji za wieloletnią służbę dla Rzeczypospolitej
Polskiej. Jest to dodatkowym uzasadnieniem dla jej wypłaty osobie, która w sposób
niezawiniony i wbrew swojej woli służbę tę kończy. W przypadku funkcjonariusza,
którego służba na skutek przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia na
stanowisku w ramach korpusu służby cywilnej uległa zakończeniu i który utracił
szereg uprawnień składających się na tzw. "prawo do munduru", konieczne jest
I PSK 405/26
6
zrekompensowanie
mu
dotychczasowych
szczególnych
warunków
służby
związanych z pracą w formacji mundurowej. Sąd Najwyższy wskazał, że art. 64 ust.
2 Konstytucji RP jest uznaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego podstawą
uzasadniającą przyznanie świadczenia funkcjonariuszom (uchwała siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP 2006 nr 15-
16, poz. 227). Sytuacja takiego funkcjonariusza nie może być gorsza od sytuacji
funkcjonariusza, którego stosunek służbowy wygasł wobec niezaproponowania lub
odrzucenia zatrudnienia w formie pracowniczej, podczas gdy obaj tracą swój status
funkcjonariusza oraz związane z nim uprawnienia. Sam fakt nawiązania stosunku
pracowniczego z Krajową Administracją Skarbową nie poprawia sytuacji byłego
funkcjonariusza na tyle, aby uznać, że wyłącza prawo do odprawy. Wskazać
bowiem należy, że jego sytuacja nie różni się zasadniczo od sytuacji
funkcjonariusza, który przed wygaśnięciem stosunku służbowego znalazł nową
pracę i nawiązał stosunek pracy bezpośrednio po wygaśnięciu stosunku
służbowego, a przecież w tym drugim przypadku przysługiwałaby mu odprawa na
podstawie art. 170 ust. 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej
Administracji Skarbowej.
Zgodnie
z art. 163
ust.
4
uchylonej ustawy
o Służbie
Celnej
funkcjonariuszowi służby stałej zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem
lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, przysługuje odprawa na zasadach i w
wysokości określonych w ust. 1-3 tego artykułu. Przepis ten odnosi się
bezpośrednio do zniesienia lub reorganizacji jednostki organizacyjnej, nie zaś do
likwidacji i przekształcenia całej Służby, nie budzi jednak wątpliwości Sądu
Najwyższego, że w takiej sytuacji, jak będąca podstawą dla rozpatrywanego
zagadnienia prawnego, do funkcjonariusza per analogiam znajdzie odpowiednie
zastosowanie art. 170 ust. 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej
Administracji Skarbowej, który przyznaje świadczenia należne w związku ze
zniesieniem lub reorganizacją jednostki w rozumieniu ustawy o Służbie Celnej.
Wynika to ze wskazanego powyżej faktu tożsamości sytuacji funkcjonariusza,
którego stosunek służbowy wygasł z uwagi na nieprzyjęcie zaproponowanych
warunków, jak również z uwagi na ich przyjęcie i nawiązanie w miejsce wygasłego
stosunku służbowego, stosunku pracy. Tym samym funkcjonariuszowi należna jest
I PSK 405/26
7
odprawa na podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej (postanowienie Sądu
Najwyższego z 25 września 2024 r., III PSK 46/24, LEX nr 3777582).
W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił zatem powody,
dla których nie można zaakceptować stanowiska skarżącego (to, że powódce nie
należy się odprawa pieniężna - przekształceniowa), a tym samym wyznaczył
standard interpretacyjny, który obecnie nie znajduje uzasadniania dla odmiennej
wykładni niż ta zaprezentowana w uchwale. Kwestia wpływu powyższej uchwały na
terminy wymagalności roszczeń o odprawę doczekała się interpretacji Sądu
Najwyższego, zgodnie z którą przyjmuje się, że podjęcie przez Sąd Najwyższy
uchwały z 6 lutego 2024 r. (III PZP 2/23, OSNP 2024, nr 7, poz. 69) miało jedynie to
znaczenie, że wyjaśniło wątpliwości dotyczące prawa do odprawy pieniężnej dla
pracownika zatrudnionego w Krajowej Administracji Skarbowej będącego wcześniej
funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej. Niemniej jednak Sąd Najwyższy w
uchwale tej podzielił jedynie poglądy i argumentację wyrażone m.in. w wyroku z 17
maja 2023 r. (I PSKP 20/22, OSNP 2024, Nr 1, poz. 3). Uchwała w sprawie III PZP
2/23 nie kreowała zatem nowego stanu prawnego, a odnosiła się do
skonkretyzowanej kwestii prawnej. Nie można więc przyjmować, że dopiero od
podjęcia uchwały III PZP 2/23 w dniu 6 lutego 2024 r. roszczenia "ucywilnionych"
funkcjonariuszy o odprawę stawały się wymagalne.
Zagadnienie związane z terminami przedawnienia szczegółowo wyjaśnił Sąd
Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 września 2025 r., III PSK 131/25,
(niepublikowanym) wskazując, że w sprawach o zasądzenie odprawy z tytułu
zwolnienia ze służby zastosowanie znajdują przepisy szczególne w rozumieniu art.
118 k.c. Zgodnie z art. 165 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, który stanowił, iż
roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności
pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie
stało się wymagalne. Identyczne z tym przepisem brzmienie ma art. 252 ust. 1
obowiązującej ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej; także Kodeks pracy
(choć powyższe przepisy stanowią lex specialis w stosunku do rozwiązań
przyjętych na gruncie art. 291–295 k.p.; R. Bucholski (w:) Ustawa o Krajowej
Administracji Skarbowej. Komentarz, red. A. Melezini, K. Teszner, Warszawa 2024,
art. 252), przewiduje 3-letni okres przedawnienia, stanowiąc w art. 291 § 1 k.p., że
I PSK 405/26
8
roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w
którym roszczenie stało się wymagalne. Należy zatem uznać, że roszczenie
„ucywilnionego” funkcjonariusza o odprawę ulega przedawnieniu z upływem 3 lat
od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
Generalnie - za początek biegu terminu przedawnienia należy uznać dzień,
w którym uprawniony mógł żądać spełnienia świadczenia (zob. też wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2021 r., III OSK 2895/21, LEX nr
3197691). W odniesieniu do wielu świadczeń pracowniczych termin ich spełnienia
wynika wprost z przepisów prawa pracy - Kodeksu pracy, układu zbiorowego pracy
bądź regulaminu wynagrodzenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego
2026 r., I PSK 155/26, LEX nr 4032350). W takim przypadku termin ten jest
jednocześnie dniem wymagalności roszczenia. Natomiast jeżeli termin spełnienia
świadczenia nie został w powyższy sposób określony ani nie wynika z właściwości
zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu
dłużnika do jego wykonania (art. 455 k.c. w związku z art. 300 k.p.; A. Kidyba (w:)
Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, Gdańsk
2025, art. 473). W wielu przypadkach sprecyzowanie terminu wymagalności
roszczenia nastąpiło dzięki orzecznictwu Sądu Najwyższego, na przykład w
odniesieniu do takich kwestii jak wymagalność roszczenia o udzielenie urlopu
wypoczynkowego i o ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy (A.
Kosut (w:) K.W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz. Tom II. Art. 94-3045,
Warszawa 2025, komentarz do art. 291, pkt 5). W kontekście odprawy emerytalnej
zgodnie i trafnie wskazuje się, że terminem wymagalności roszczenia o taką
odprawę jest dzień ustania zatrudnienia (postanowienia Sądu Najwyższego z: 23
lipca 2025 r., III PSK 69/25, LEX nr 3941149; 27 stycznia 2026 r., I PSK 92/26, LEX
nr 4016800). Nie ma powodu, aby uwag sformułowanych na bazie przepisów prawa
pracy nie stosować także do zatrudnienia służbowego, zwłaszcza wobec
zasadniczej tożsamości brzmienia tych przepisów. W konsekwencji roszczenie o
odprawę przysługujące funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w
związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, stało się
wymagalne w dniu zwolnienia ze służby (postanowienia Sądu Najwyższego z: 23
lipca 2025 r., III PSK 69/25, LEX nr 3941149; 2 grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX
I PSK 405/26
9
nr 3954300; 25 listopada 2025 r., II PSK 48/25, LEX nr 3996514; 4 lutego 2026 r., I
PSK 155/26, LEX nr 4032350; 27 stycznia 2026 r., I PSK 92/26, LEX nr
4016800;14 kwietnia 2026 r., I PSK 108/26, LEX nr 4084890).
Odnośnie do przerwania biegu przedawnienia należy wskazać, że zgodnie z
art. 252 ust. 3 pkt 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (art. 165 § 3 pkt 1
ustawy o Służbie Cywilnej) bieg przedawnienia roszczenia z tytułu prawa do
uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych przerywa każda
czynność przed kierownikiem jednostki organizacyjnej, podjęta bezpośrednio w
celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia. Ustawa nie
dookreśla formy tej czynności, która jednak musi zostać podjęta w celu
„bezpośredniego” dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia.
W kontekście podniesionych argumentów pozwanego o nieuwzględnieniu
zarzutu przedawnienia przez sąd orzekający należy zauważyć, że racjonalny
ustawodawca celowo i rozważnie wprowadza do aktu prawnego klauzulę generalną,
jednocześnie sposobem regulacji wyznacza kierunek i pole jej zastosowań (P.
Borszowski, Określenia nieostre i klauzule generalne w prawie podatkowym,
Warszawa 2017, s. 97; A. Piaskowy, Klauzule generalne w projekcie nowego
kodeksu cywilnego, Transformacje prawa prywatnego 2012, nr 3, s. 58).
Usytuowanie klauzuli w części ogólnej kodeksu pracy – w jego art. 8 przesądzać
powinno o obszarze jej zastosowania. Zarówno artykuł 5 k.c. (art. 8 k.p.), jako
przepis o charakterze wyjątkowym, którego zastosowanie prowadzi do ograniczenia
praw, musi być wykładany ściśle oraz stosowany ostrożnie i w wyjątkowych
wypadkach (wyroki Sądu Najwyższego z: 9 listopada 2016 r., II CSK 93/16, LEX nr
2182276; 21 marca 2017 r., I CSK 447/15, LEX nr 2294412; postanowienie Sądu
Najwyższego z 10 marca 2026 r., I CSK 4026/24, LEX nr 4032999), a zatem
uwzględnienie zarzutu przedawnienia może być uznane za naruszające art. 5 k.c.
tylko w sytuacjach wyjątkowych i jeśli przekroczenie terminu przedawnienia jest
niewielkie (wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2023 r., II CSKP 1020/22, LEX nr
3553390). Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa,
rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po
stronie poszkodowanego oraz podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody.
Podkreśla się, że istotnymi z tego punktu widzenia mogą być m.in. takie
I PSK 405/26
10
okoliczności, jak charakter dochodzonego roszczenia, wpływ zachowania dłużnika
na upływ okresu przedawnienia lub charakter uszczerbku doznanego przez
poszkodowanego (wyrok Sądu Najwyższego z 21 maja 2014 r., II CSK 441/13, LEX
nr 1504552; P. Nazaruk (red.) (w:) Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany,
Gdańsk 2024, art. 5). Przyjęcie, że w danej sprawie ze względu na całokształt
okoliczności, skorzystanie przez zobowiązanego z zarzutu przedawnienia stanowi
nadużycie prawa podmiotowego, ma charakter uznaniowy, a zatem jest przejawem
dyskrecjonalnej władzy sądu orzekającego (postanowienia Sądu Najwyższego z: 2
grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX nr 3954300; z 23 lipca 2025 r., III PSK 69/25,
LEX nr 3941149). Ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art.
8 k.p., mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w
ramach postępowania kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku
szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia prawa (postanowienie Sądu
Najwyższego z 11 grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327). Poglądy te są
zgodne z podstawowym założeniem, że stosowanie art. 8 k.p. zawsze prowadzi do
osłabienia zasady pewności prawa, co może być dopuszczalne jedynie wyjątkowo i
w szczególnie uzasadnionych przypadkach (wyrok Sądu Najwyższego z 28 marca
2017 r., II PK 17/16, LEX nr 2281253). Tych ostatnich elementów nie wykazano w
analizowanym wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W sytuacji, gdy podnoszone przez stronę pozwaną wątpliwości na tle
wykładni powołanego przepisu zostały wyjaśnione w orzecznictwie Sądu
Najwyższego, autor skargi kasacyjnej nie wskazał przekonujących argumentów za
zmianą dotychczasowej linii orzecznictwa, a zapadły w sprawie wyrok jest zgodny z
poglądami wyrażanymi w judykaturze, nie zachodzi wskazana przez skarżącego
przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określona w art. 3989 § 1 pkt
2 k.p.c.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.
3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
[a.ł]
I PSK 405/26
11Pełny tekst orzeczenia
I PSK 405/26
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.