I PSK 124/23

SN
I PSK 124/23
POSTANOWIENIE
Dnia 27 sierpnia 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Halina Kiryło
w sprawie z powództwa J. R.
‎
przeciwko P. Spółce Akcyjnej Oddział B. w R.
‎
o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 27 sierpnia 2024 r.,
‎
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy
‎
i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim
‎
z dnia 23 marca 2023 r., sygn. akt V Pa 38/22,
1.  odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od P. Spółki Akcyjnej Oddziału B. w R. na rzecz J. R. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z 23 marca 2023 r. oddalił apelację pozwanego P. S.A. z siedzibą w B. Oddział - Elektrownia B. od wyroku Sądu Rejonowego w Bełchatowie z 12 lipca 2022 r., przywracającego powoda J. R. do pracy w pozwanej spółce.
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej strona pozwana, zaskarżając orzeczenie w całości, podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania: (-) art. 382 w związku z art. 327
1
§ 1 pkt 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na rozstrzygnięciu sprawy przez Sąd Okręgowy wyłącznie na podstawie części materiału dowodowego; (-) art. 378 § 1 k.p.c., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nierozpoznaniu przez Sąd drugiej instancji wszystkich zarzutów apelacji oraz nierozpoznaniu sprawy w granicach apelacji i odwołaniu się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów procesowych podniesionych przez pozwaną w innej, tożsamej do przedmiotowej sprawie o sygnaturze akt V Pa 47/22; (-) art. 367 § 3 k.p.c. w związku z art. 45 § 1 Konstytucji RP, co skutkowało nieważnością postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 4 k.p.c., polegające na rozpoznaniu sprawy przez Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, podczas gdy Sąd ten był zobowiązany do rozpoznania sprawy w postępowaniu apelacyjnym zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 367 § 3 k.p.c., tj. w składzie trzech sędziów, co stanowiło naruszenie zasady zagwarantowanej w Konstytucji RP do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, przez co uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżąca wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na rażące naruszenie przepisów postępowania, w tym rozstrzygnięcie przez Sąd drugiej instancji wyłącznie na podstawie części materiału dowodowego oraz nierozpoznanie wszystkich zarzutów apelacji w zakresie, w jakim pozwana zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa procesowego przez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego oraz brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Ponadto skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na nieważność postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 4 k.p.c., będącą konsekwencją rozpoznania przez Sąd drugiej instancji sprawy w postępowaniu odwoławczym w składzie jednego sędziego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Nie przysługuje od każdego orzeczenia sądu drugiej instancji, które nie satysfakcjonuje strony skarżącej. Wnosi się ją do Sądu Najwyższego od prawomocnego wyroku poza tokiem instancji. Jej przyjęcie do merytorycznego rozpoznania musi być uzasadnione istotnym interesem publicznym, w szczególności potrzebą dokonania wykładni przepisów, które jeszcze nie doczekały się sądowej interpretacji albo wywołują wątpliwości interpretacyjne, rozstrzygnięciem istotnych zagadnień prawnych, zwłaszcza o charakterze precedensowym, dotychczas nierozważanych przez Sąd Najwyższy, wreszcie wyeliminowaniem orzeczeń oczywiście i rażąco wadliwych. Wniesienie skargi kasacyjnej doznaje istotnych ograniczeń, pozwalających Sądowi Najwyższemu na wstępną selekcję spraw, które będą merytorycznie rozpoznane (tzw. przedsąd). Ustawodawca uznaje za doniosłe zadania Sądu Najwyższego związane z doskonaleniem wykładni prawa i jego stosowania, ujednolicaniem orzecznictwa, rozwojem jurysprudencji, a także zadania polegające na eliminacji w dostępnych granicach orzeczeń niegodnych ochrony ze względu na oczywiste naruszenie prawa lub wydanie ich w warunkach nieważności. Wymagania konstrukcyjne skargi określa art. 398
4
§ 1 i 2 k.p.c., nakładając na skarżącego obowiązek zawarcia w skardze wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania oraz jego uzasadnienia.
Zgodnie z art. 398
9
§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398
4
§ 2 k.p.c.) powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 398
9
§ 1 k.p.c., a jego uzasadnienie (sporządzone odrębnie od uzasadnienia podstaw kasacyjnych) powinno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Stąd podstawą skargi kasacyjnej nie może być zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (co wynika jednoznacznie z art. 398
3
§ 3 k.p.c.).
Sąd Najwyższy w ramach tzw. przedsądu bada tylko powołane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie, zaś cel wymagania przewidzianego w art. 398
4
§ 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie i wykazanie przez skarżącego istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym.
Pełnomocnik skarżącej podnosi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na uchybienia Sądu Apelacyjnego w zakresie zastosowania przepisów postępowania.
Należy przypomnieć, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej ma miejsce tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań – w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie. Skarżący, który powołuje się na tę przesłankę, powinien wykazać oczywistą zasadność skargi przejawiającą się kwalifikowanym charakterem naruszenia przepisów prawa. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania przesłanką jej oczywistej zasadności wymaga wykazania przez skarżącego niewątpliwej, widocznej na pierwszy rzut oka, bez konieczności dokonywania pogłębionej analizy, sprzeczności wykładni lub zastosowania prawa materialnego lub procesowego z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Jednakże oparcie przesłanki przedsądu, o której mowa w art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c., na zarzutach naruszenia jedynie przepisów prawa procesowego nie pozwala stwierdzić, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Kasacyjne zarzuty naruszenia przepisów postępowania mogą być uznane za skuteczne tylko wtedy, gdy uchybienie tym przepisom mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 398
3
§ 1 pkt 2 k.p.c.). Wpływ na wynik sprawy ocenia się natomiast przez odniesienie konkretnego rozstrzygnięcia do podstawy materialnoprawnej wyroku.
Zasadniczą przeszkodą do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (z powodu podnoszonej przez stronę skarżącą jej oczywistej zasadności) jest zatem brak oparcia skargi na zarzutach naruszenia prawa materialnego. Podkreślenia wymaga, że w przypadku rozstrzygnięcia sporu wyrokiem, dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia sądu pierwszorzędne znaczenie ma prawo materialne, gdyż to ono wyznacza ramy postępowania, w szczególności określa, jakie postępowanie dowodowe jest konieczne do dostatecznego wyjaśnienia spornych okoliczności, a wcześniej – czy przedmiotem dowodu są fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania – ani w ramach podstaw kasacyjnych – pełnomocnik pozwanej nie zarzuca naruszenia prawa materialnego stanowiącego podstawy prawne zaskarżonego wyroku (np. art. 52 k.p.). Ma to istotne znaczenie przy dokonywaniu oceny przesłanki przedsądu z art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c. Prawo materialne stanowi punkt odniesienia dla procesowej podstawy kasacji. Nie każde naruszenie przepisów prawa procesowego decyduje o zasadności skargi kasacyjnej, lecz tylko takie uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 398
3
§ 1 pkt 2 k.p.c.). O wyniku sprawy decyduje zaś prawo materialne. Prawo materialne jest kluczowe dla oceny zasadności postępowania dowodowego. Brak odesłania we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania do prawa materialnego nie pozwala na rozstrzygnięcie, że uchybienie przepisom art. 382 bądź art. 378 § 1 k.p.c. miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu Najwyższego, nie można w niniejszej sprawie mówić o nieważności postępowania sugerowanej przez stronę skarżącą.
W
uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (
OSNP 2023 nr 10, poz. 104)
, której nadano moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy uznał, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs
1
ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Istotne jest jednak, że według Sądu Najwyższego przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia i wiąże się z oceną skutków orzeczeń wydanych od dnia 26 kwietnia 2023 r. w składach jednoosobowych, gdy w świetle Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 45 Konstytucji RP właściwy był skład kolegialny. Uznanie wszystkich orzeczeń wydanych do dnia 26 kwietnia 2023 r. w składzie, o którym mowa w art. 15zzs
1
ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej, za dotknięte nieważnością z uwagi na naruszenie prawa strony do sądu wskutek wydania orzeczenia przez sąd orzekający w składzie jednoosobowym, zostało ocenione przez Sąd Najwyższy za niepożądane ze społecznego punktu widzenia. Zmuszałoby bowiem wielu obywateli do ponoszenia kosztów i trudów ponownego rozpoznawania spraw lub powtarzania postępowań już zakończonych niezależnie od tego, czy z perspektywy prawa materialnego rozstrzygnięcie było rzeczywiście wadliwe. Ponadto możliwość wzruszania orzeczeń tylko z powodu dotychczasowego
respektowania regulacji art. 15zzs
1
ust. 1 pkt 4 ustawy
covidowej - bez uwzględnienia kontekstu konstytucyjnego - nadszarpnęłaby również wizerunek sądów. Z tych względów, w pełni akceptując argumentację zawartą chociażby w uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2014 r., BSA I-4110-4/13 (OSNC 2014 nr 5, poz. 49), Sąd Najwyższy uznał, że ochrona dobra i interesów obywateli, jako najwyższa wartość konstytucyjna (art. 1 Konstytucji RP), a także powaga władzy sądowniczej i jej znaczenie w działalności państwa, nakazuje znieść wsteczne skutki wykładni, która legła u podłoża tej uchwały. Tak więc nie można uznać, że w sprawie występuje sugerowana przez stronę skarżącą przesłanka nieważności postępowania, gdyż zaskarżony skargą kasacyjną wyrok zapadł przed dniem 26 kwietnia 2023 r.
(dokładnie zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego został wydany w dniu
23 marca 2023 r.).
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
9
§ 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 398
21
k.p.c.
[SOP]
[ms]
‎