I PRN 73/96
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia Zofii H. przeciwko Zakładom Górniczo-Hutniczym "B." o zasądzenie kwoty 555,00 zł stanowiącej różnicę między należnym a faktycznie otrzymanym ekwiwalentem za deputat węglowy w latach 1992-1994. Powódka, będąca na rencie inwalidzkiej, powoływała się na układ zbiorowy pracy dla przemysłu hutniczego, który przyznawał jej prawo do pieniężnego ekwiwalentu za 2 tony węgla rocznie. Zakłady argumentowały trudną sytuacją ekonomiczną i wskazywały na porozumienia o wprowadzeniu zakładowego systemu wynagradzania, które miały rzekomo ograniczać te uprawnienia. Sądy obu instancji oddaliły powództwo, uznając argumenty pracodawcy. Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, podnosząc, że kompetencje stron porozumienia zakładowego nie obejmowały odstąpienia od świadczeń emerytów wynikających z wcześniejszych układów zbiorowych, a ekwiwalent powinien być powiązany z rynkową ceną węgla. Sąd Najwyższy, podzielając argumentację rewizji, uchylił zaskarżone wyroki. Podkreślono, że charakter prawny ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy jest powiązany z rynkową ceną węgla i nie podlega waloryzacji w trybie art. 358¹ § 3 KC. Ponadto, ustawa z 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania dotyczyła wyłącznie pracowników, a nie uprawnień emerytów wynikających z układów zbiorowych. Nowy stan prawny, który mógłby wpłynąć na tę kwestię, pojawił się dopiero w ustawie z 1994 r. Sąd Najwyższy uchylił wyroki i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z uwagi na brak koniecznych ustaleń co do wysokości roszczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu kompetencji porozumień zakładowych w stosunku do układów zbiorowych pracy, ochrona praw emerytów i rencistów, charakter prawny ekwiwalentu za deputat węglowy.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej z lat 90. XX wieku, związanej z transformacją ustrojową i zmianami w prawie pracy oraz układach zbiorowych. Interpretacja przepisów dotyczących deputatów może być odmienna w obecnym stanie prawnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy porozumienie o wprowadzeniu zakładowego systemu wynagradzania może ograniczać lub uchylać uprawnienia emerytów i rencistów do deputatu węglowego lub jego ekwiwalentu, wynikające z wcześniej zawartych układów zbiorowych pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kompetencje stron porozumienia o wprowadzeniu zakładowego systemu wynagradzania nie obejmowały odstąpienia od świadczeń deputatowych lub ich pieniężnych ekwiwalentów przysługujących zakładowym emerytom i rencistom na mocy wcześniej zawartych układów zbiorowych pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że ustawa z 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania dotyczyła wyłącznie pracowników, a nie uprawnień emerytów wynikających z układów zbiorowych. Nowy stan prawny, który mógłby to zmienić, pojawił się dopiero w ustawie z 1994 r.
Czy ekwiwalent pieniężny za deputat węglowy podlega waloryzacji w trybie art. 358¹ § 3 KC, czy też posiada własny mechanizm gwarantujący jego realną wartość?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ekwiwalent pieniężny za określoną ilość węgla jest uprawnieniem mającym własny, samoczynny mechanizm utrzymywania realnej wartości świadczenia i dlatego nie podlega waloryzacji w trybie art. 358¹ § 3 KC.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na wcześniejsze orzecznictwo, stwierdzając, że ekwiwalent pieniężny ma być powiązany z rynkową ceną węgla z momentu wymagalności świadczenia, co zapewnia utrzymanie jego realnej wartości.
Czy trudna sytuacja ekonomiczna pracodawcy może stanowić podstawę do ograniczenia lub odmowy wypłaty świadczeń deputatowych emerytom i rencistom?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, trudna sytuacja ekonomiczna pracodawcy nie legitymizuje redukcji deputatowych uprawnień emerytów i rencistów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że świadczenia deputatowe dla emerytów i rencistów stanowią ważny element ich zabezpieczenia społecznego, a ich zaspokojenie nie może być uzależnione od kondycji finansowej pracodawcy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Zofia H. | osoba_fizyczna | powódka |
| Zakłady Górniczo-Hutnicze "B." | spółka | pozwany |
| Minister Sprawiedliwości | organ_państwowy | skarżący (rewizja nadzwyczajna) |
| Piotr Wiśniewski | inne | prokurator |
Przepisy (7)
Główne
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw art. 10
Stworzyła nowy stan prawny dotyczący uwzględniania wartości świadczeń przysługujących byłym pracownikom - emerytom i rencistom w podstawie wymiaru emerytur i rent, chyba że świadczenia te zostały zachowane.
Pomocnicze
k.c. art. 358¹ § § 3
Kodeks cywilny
Przepis ten nie ma zastosowania do waloryzacji ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy, gdyż świadczenie to posiada własny mechanizm utrzymania realnej wartości.
k.p. art. 300
Kodeks pracy
Umożliwia stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego w sprawach ze stosunku pracy.
Ustawa o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania art. 19
Dotyczyła ustalania zasad wynagradzania pracowników i zezwalała na odstąpienie od stosowania lub ograniczenie deputatów i innych świadczeń w naturze oraz ich pieniężnych ekwiwalentów, ale tylko w odniesieniu do pracowników.
k.p.c. art. 417 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do wniesienia rewizji nadzwyczajnej.
k.p.c. art. 421 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej.
k.p.c. art. 422 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzeczenia Sądu Najwyższego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Porozumienia zakładowe nie mogły ograniczać uprawnień emerytów wynikających z układów zbiorowych pracy. • Ekwiwalent pieniężny za deputat węglowy powinien być powiązany z rynkową ceną węgla i nie podlega waloryzacji w trybie art. 358¹ § 3 KC. • Trudna sytuacja ekonomiczna pracodawcy nie jest podstawą do ograniczania świadczeń emerytów i rencistów.
Odrzucone argumenty
Trudna sytuacja ekonomiczna zakładów uzasadniała ograniczenie wypłaty ekwiwalentu. • Porozumienia zakładowe mogły modyfikować uprawnienia emerytów do deputatu. • Wniesienie rewizji nadzwyczajnej nastąpiło po terminie.
Godne uwagi sformułowania
Kompetencja stron porozumienia o wprowadzeniu zakładowego systemu wynagradzania nie obejmowała odstąpienia w całości bądź w części od świadczeń deputatowych lub ich pieniężnych ekwiwalentów przysługujących zakładowym emerytom i rencistom na mocy wcześniej zawartych układów zbiorowych pracy. • Ekwiwalent pieniężny za określoną ilość węgla jest uprawnieniem mającym własny, samoczynny mechanizm utrzymywania realnej wartości świadczenia i dlatego taki ekwiwalent nie podlega waloryzacji w trybie art. 358¹ § 3 KC. • Świadczenia deputatowe nie są zresztą udzielane osobom trzecim, tylko zakładowym emerytom i rencistom, którzy swoją pracą tworzyli w przeszłości jego majątek i dla których deputat lub jego pieniężny ekwiwalent stanowią ważny element społecznego zabezpieczenia w okresie niezdolności do pracy wskutek starości lub inwalidztwa.
Skład orzekający
Józef Iwulski
przewodniczący
Andrzej Kijowski
sprawozdawca
Walerian Sanetra
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu kompetencji porozumień zakładowych w stosunku do układów zbiorowych pracy, ochrona praw emerytów i rencistów, charakter prawny ekwiwalentu za deputat węglowy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej z lat 90. XX wieku, związanej z transformacją ustrojową i zmianami w prawie pracy oraz układach zbiorowych. Interpretacja przepisów dotyczących deputatów może być odmienna w obecnym stanie prawnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje konflikt między prawami pracowników (emerytów/rencistów) a trudną sytuacją ekonomiczną przedsiębiorstwa, a także ewolucję prawa pracy w okresie transformacji. Jest to przykład, jak Sąd Najwyższy chroni prawa słabszych stron stosunku pracy.
“Czy firma może odmówić emerytowi ekwiwalentu za deputat węglowy? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 555 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.