I PKN 657/00

Wyrok z dnia 23 listopada 2001 r. 
I PKN 657/00 
 
Odmowa ponownego zatrudnienia pracownika (art. 48 § 1 KP) nie jest 
równoznaczna z wygaśnięciem stosunku pracy. 
 
 
Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra-
wozdawca), Andrzej Wasilewski. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2001 r. sprawy z po-
wództwa Bożeny F. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowemu „C.” - 
Krystyna K. i Eugeniusz K. w J.L. o zobowiązanie pracodawców do udzielenia urlopu 
wychowawczego, na skutek kasacji pozwanej Krystyny K. od wyroku Sądu Okręgo-
wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu z dnia 20 marca 2000 
r. [...] 
 
 
o d d a l i ł   kasację. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu wyro-
kiem z dnia 29 marca 2000 r. odrzucił apelację pozwanego Eugeniusza K. oraz od-
dalił apelację pozwanej Krystyny K. do wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Ja-
nowie Lubelskim z dnia 30 grudnia 1999 r., zobowiązującego pozwanych prowadzą-
cych Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „C.” w J.L. do złożenia oświadczenia 
woli o udzieleniu powódce Bożenie F. urlopu wychowawczego w okresie od dnia 1 
grudnia 1999 r. do dnia 30 listopada 2002 r. W sprawie tej ustalono, że powódka była 
zatrudniona u pozwanych od dnia 1 grudnia 1997 r. na stanowisku szwaczki. Od dnia 
10 stycznia 1999 r. do dnia 1 maja 1999 r. powódka korzystała z urlopu macierzyń-
skiego, po którym zamierzała korzystać z urlopu wychowawczego, jednakże praco-
dawca zwolnił ja dyscyplinarnie z pracy z dniem 5 maja 1999 r. Następnie po przy-
wróceniu powódki do pracy wyrokiem Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim z dnia 
30 czerwca 1999 r., pismem z dnia 14 października 1999 r., powódka zwróciła się do 

 
2
pozwanych o udzielenie jej urlopu wychowawczego, jednakże spotkała się z odmo-
wą, gdyż pozwani twierdzili, że łączący strony stosunek pracy wygasł z dniem 6 paź-
dziernika 1999 r. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 września 1999 r. oddalił apela-
cję pozwanych od wyroku Sądu Pracy z dnia 30 czerwca 1999 r., który przywrócił 
powódkę do pracy na poprzednich warunkach i zasądził na jej rzecz wynagrodzenie 
za okres pozostawania bez pracy w kwocie 650 zł, a ponadto oddalił jako przed-
wczesne roszczenie o udzielenie jej urlopu wychowawczego. Pełnomocnik pozwa-
nych wniósł zapowiedź kasacji tego wyroku Sądu Okręgowego, której jednak nie 
wywiódł w terminie, który upłynął w dniu 27 listopada 1999 r. Odpowiadając na wnio-
sek powódki z dnia 14 października 1999 r. o udzielenie jej urlopu wychowawczego 
na okres trzech lat, pozwani pismem z dnia 21 października poinformowali ją, że 
wniosek ten nie może być rozpoznany, gdyż stosunek pracy wygasł z dniem 6 paź-
dziernika 1999 r. Powódka w okresie od 4 maja 1999 r. do 30 października 1999 r. 
przebywała na nieprzerwanym zwolnieniu lekarskim. Pierwsze zwolnienie ( z maja 
1999 r.) powódka przesłała na adres pozwanych, którzy zwrócili je, twierdząc, że 
powódka nie jest ich pracownikiem, w konsekwencji to i następne zaświadczenia o 
niezdolności do pracy powódka przesyłała do organu ubezpieczeń społecznych.  
Na podstawie takich ustaleń Sąd pierwszej instancji przyjął, iż wyrok przywra-
cający powódkę do pracy u pozwanych uprawomocnił się w dniu 28 listopada 1999 r. 
W tym samym dniu powódka złożyła w Sądzie Pracy pozew o udzielenie jej urlopu 
wychowawczego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, 7-dniowy termin do zgłoszenia 
gotowości niezwłocznego podjęcia pracy z art. 48 § 1 KP biegnie od daty uprawo-
mocnienia się wyroku przywracającego do pracy, a pracodawca nie ma prawa od-
mowy zatrudnienia, jeżeli uchybienie tego terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych 
od pracownika. Termin ten upływał powódce w dniu 4 grudnia 1999 r. Ponadto, w 
ocenie tego Sądu, pozwani doskonale zdawali sobie sprawę z zamiaru skorzystania 
przez powódkę z urlopu wychowawczego, która występowała o ten urlop już w maju 
1999 r., a ich działania w postaci odmowy udzielenia jej tego urlopu były nielegalne.  
Rozpoznając apelację pozwanej Krystyny K., Sąd drugiej instancji wskazał, że 
wyrok Sądu drugiej instancji o przywróceniu pracownika do pracy (bądź oddalający 
apelację pracodawcy od takiego wyroku Sądu pierwszej instancji) podlega natych-
miastowemu wykonaniu (art. 388 § 1 KPC). W rozpoznawanej sprawie oznaczało to, 
że 7-dniowy termin zgłoszenia przez powódkę gotowości do pracy, o którym mowa w 
art. 48 § 1 KP, biegł od daty wydania wyroku Sądu drugiej instancji. Odmienne sta-

 
3
nowisko od zajętego przez Sąd Rejonowy, który uznał, że termin ten biegnie od daty 
uprawomocnienia się wyroku sądu drugiej instancji, nie powodowało jednak wadliwo-
ści wyroku tego Sądu. Sąd Okręgowy uznał, że zgłoszenie gotowości niezwłocznego 
podjęcia pracy w terminie określonym w art. 48 § 1 KP nie wymaga szczególnej 
formy, a zatem może nastąpić przez każde zachowanie się pracownika, które obja-
wia taką wolę wobec pracodawcy (art. 60 KC w związku z art. 300 KP). Powódka 
niezmiennie przejawiała wolę skorzystania z uprawnień do urlopu wychowawczego, 
a także zamiar odzyskania zatrudnienia w wyniku orzeczenia przywracającego ją do 
pracy oraz uzyskania prawa do przysługującego jej urlopu. Tych zamiarów nie mógł 
zniweczyć fakt korzystania ze zwolnienia lekarskiego w okresie od 4 maja do 31 
października 1999 r., skoro przez stan gotowości do pracy rozumie się nie tylko fak-
tyczną, ale także prawną gotowość przystąpienia pracownika do pracy. Oznacza to, 
że pracownik, który w dacie upływu 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 48 § 
1 KP, jest niezdolny do pracy wskutek choroby, albo nie może jej wykonywać z po-
wodu innych usprawiedliwionych przyczyn, może w inny sposób przejawić wolę kon-
tynuowania stosunku pracy. Powódka przejawiła taką wolę, natomiast trzykrotna od-
mowa udzielenia jej urlopu wychowawczego była nielegalna. 
W kasacji pozwanej Krystyny K., jej pełnomocnik podniósł zarzut naruszenia 
przepisów prawa materialnego - art. 48 i 63 KP - przez przyjęcie „dopuszczalności” 
złożenia przez pozwaną oświadczenia udzielającego powódce Bożenie F. urlopu wy-
chowawczego od dnia 1 grudnia 1999 r. w sytuacji, gdy zakład pracy „w związku z 
zaistniałymi przesłankami wynikającymi z art. 48 k.p. skutecznie zawiadomił powód-
kę o wygaśnięciu stosunku pracy z dniem 6 października 1999 r., która w związku z 
zaistnieniem tego stanu nie skorzystała ponownie z uprawnień wynikających z art. 56 
i n. k.p.”, a także zarzut naruszenia art. 378 § 1 KPC - przez nieustosunkowanie się 
do zarzutu apelacji o wygaśnięciu stosunku pracy wobec nieprzeprowadzenia kon-
troli apelacyjnej w zakresie tego zarzutu. Na tych podstawach skarżąca domagała się 
uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do po-
nownego rozpoznania. W ocenie autora kasacji zaskarżony wyrok „nie jest wykona-
lny”, skoro powódka po stwierdzonym wygaśnięciu stosunku pracy z dniem 6 paź-
dziernika 1999 r. nie wystąpiła z roszczeniem o przywrócenie do pracy, dlatego 
przedwczesne było orzekanie o prawie powódki do urlopu wychowawczego. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
4
 
Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-
sacji, które wytyczają wskazane w niej podstawy i uzasadnienie zarzutów kasacji. W 
pierwszej kolejności Sąd Najwyższy uznał za bezzasadny zarzut naruszenia przepisu 
art. 378 § 1 KPC, który stanowi, iż sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w grani-
cach wniosków apelacji, nie wspominając o kasacyjnych zarzutach i ich uzasadnie-
niu. Tymczasem przepisy prawa procesowego nakazują odróżnianie wniosków ape-
lacji, którymi są wniosek o uchylenie lub zmianę wyroku w całości lub w określonej 
części, od zarzutów apelacji i ich uzasadnienia, skoro takie składniki apelacji wyraź-
nie wyodrębnia art. 368 KPC. Natomiast skarżący bezzasadnie używa tych pojęć 
zamiennie, domagając się bezpodstawnie kasacyjnej kontroli nieustosunkowania się 
Sądu drugiej instancji do „zarzutu apelacji” o wygaśnięciu stosunku pracy.  
Ponadto twierdzenie skarżącego o wygaśnięciu stosunku pracy na podstawie 
art. 48 KP związku z art. 63 KP jest oczywiście bezzasadne, albowiem w razie niedo-
chowania 7-dniowego terminu zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia pracy z 
przyczyn dotyczących pracownika przywróconego do pracy, nie następuje wygaśnię-
cie stosunku pracy w trybie art. 63 KP, ale pracodawca może skorzystać z prawa do 
odmowy ponownego zatrudnienia pracownika na podstawie art. 48 §1 KP. Skorzy-
stanie przez pracodawcę z takiego prawa nie prowadzi zatem do wygaśnięcia sto-
sunku pracy, ale do usprawiedliwionej odmowy ponownego zatrudnienia pracownika 
na podstawie podlegającego wykonaniu w trybie art. 388 § 1 KPC wyroku sądu dru-
giej instancji. Prowadzi to do wniosku, że zależne od pracownika (zawinione) uchy-
bienie 7-dniowemu terminowi zgłoszenia gotowości do pracy, który biegnie od przy-
wrócenia pracownika do pracy na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu pierw-
szej instancji bądź na podstawie natychmiast wykonalnego wyroku sądu drugiej in-
stancji (art. 48 § 1 KP w związku z art. 388 § 1 KPC), umożliwia pracodawcy odmo-
wę ponownego zatrudnienia pracownika, tj. odmowę reaktywowania stosunku pracy. 
Takie zachowanie się pracodawcy nie stanowi natomiast o wygaśnięciu stosunku 
pracy, albowiem żaden z przepisów Kodeksu pracy nie określa takiego przypadku 
jako wygaśnięcia umowy o pracę w rozumieniu art. 63 KP. Równocześnie pracownik 
może podważać decyzję pracodawcy o odmowie ponownego zatrudnienia w ramach 
roszczeń z reaktywowanego stosunku pracy - wykazując, że przekroczenie terminu z 
art. 48 § 1 KP nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Oznacza to przede 
wszystkim, iż materialnoprawne podłoże oceny zachowań się stron stosunku pracy 

 
5
stanowią zawsze dyspozycje art. 48 § 1 KP, a nie - jak bezpodstawnie twierdził skar-
żący w kasacji - przepisy art. 63 KP oraz art. 56 i następnych KP w związku z art. 67 
KP, stosowane do roszczeń z tytułu naruszenia przepisów o wygaśnięciu umowy o 
pracę w przypadkach określonych w Kodeksie pracy lub w przepisach szczególnych 
(art. 63 KP).  
Ponadto brak w kasacji skutecznych zarzutów naruszenia przepisów prawa 
procesowego prowadził do związania Sądu Najwyższego ustaleniami zawartymi w 
zaskarżonym wyroku (por. wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97, OSNAPiUS 
1997 nr 22, poz. 436), dotyczącymi w szczególności przyjęcia, że zachowania po-
wódki, która od kwietnia 1999 r. konsekwentnie zmierzała do uzyskania prawa do 
urlopu wychowawczego, mogły świadczyć o jej gotowości niezwłocznego podjęcia 
pracy w ramach reaktywowanego stosunku pracy w celu skorzystania z przysługują-
cych jej uprawnień urlopowych, a działania pozwanego pracodawcy były nakierowa-
ne wyłącznie na odmowę udzielenia jej urlopu wychowawczego poprzez bezprawne 
rozwiązanie z nią stosunku pracy w trybie art. 52 KP, a następnie bezprawną odmo-
wę ponownego jej zatrudnienia. W uzasadnieniu kasacji skarżący nie podważył ta-
kich miarodajnych ustaleń, poprzestając na twierdzeniu o „dowolności” ustalenia 
stanu gotowości podjęcia pracy przez powódkę i to wyłącznie w kontekście oczywi-
ście bezpodstawnego twierdzenia o wygaśnięciu jej stosunku pracy na podstawie art. 
48 i 63 KP.  
Stanowisko Sądu drugiej instancji należy wszakże uzupełnić wskazaniem, że 
niezdolność do pracy wskutek choroby powódki stanowiła usprawiedliwienie braku 
faktycznej gotowości podjęcia pracy także dlatego, że korzystanie ze zwolnienia le-
karskiego od pracy zwalnia z obowiązku jej świadczenia. Należało też precyzyjnie 
ocenić dzień 14 października 1999 r., w którym powódka zwróciła się z kolejnym 
wnioskiem o udzielenie jej urlopu wychowawczego. Pozwany pracodawca odpowie-
dział na ten wniosek negatywnie w dniu 21 października 1999 r., bezpodstawnie 
utrzymując, że stosunek pracy z powódką wygasł w dniu 6 października 1999 r., tj. w 
siódmym dniu terminu, o którym mowa w art. 48 § 1 KP. Tymczasem, jak wyżej wy-
kazano, nie ma podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy w trybie art. 48 
§ 1 KP, niezależnie od tego, iż w dniu 6 października 1999 r. stosunek pracy z po-
wódką jeszcze nie istniał (nie reaktywował się), a przeto nie mógł wygasnąć. Tym-
czasem powódka, występując w dniu 14 października 1999 r. z kolejnym wnioskiem 
o udzielenie jej urlopu wychowawczego, zgłosiła tym samym gotowość podjęcia 

 
6
pracy na podstawie natychmiast wykonalnego orzeczenia Sądu drugiej instancji z 
dnia 29 września 1999 r. (art. 388 § 1 KPC), tyle że uczyniła to z uchybieniem 7 
dniowego terminu z art. 48 § 1 KP, przy czym nastąpiło to z przyczyn od niej nieza-
leżnych, skoro w okresie od 4 maja do 30 października 1999 r. przebywała na nie-
przerwanym zwolnieniu lekarskim, a pozwany pracodawca odmawiał przyjmowania 
od niej zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy. Istniały zatem przesłanki do 
przyjęcia, że stosunek pracy powódki reaktywował się, gdyż spóźnione zgłoszenie 
gotowości podjęcia pracy nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych w dniu 14 paź-
dziernika 1999 r, a zatem przysługiwało jej prawo do urlopu wychowawczego z reak-
tywowanego w tej dacie stosunku pracy.  
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 
39312 KPC. 
========================================