I PKN 6/97

Wyrok z dnia 13 lutego 1997 r. 
I PKN 6/97 
 
 
1. Upływ trzymiesięcznego okresu nieobecności w pracy z powodu tymczasowego 
aresztowania skutkuje wygaśnięcie stosunku pracy z powołania (art. 66 § 1 w zw. z art. 
69 KP) 
 
2. Okres trzech miesięcy trwania tymczasowego aresztu w rozumieniu art. 66 § 1 
KP należy liczyć od dnia zatrzymania (art. 224 KPK). 
 
 
Przewodniczący SSN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Kazimierz 
Jaśkowski, Maria Mańkowska. 
 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 19967 r. sprawy z powództwa 
Henryka R. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. - I Inspektorowi w B. o 
dopuszczenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 7 listopada 1996 r. [...] 
 
 
o d d a l i ł  kasację i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 10 zł 
(dziesięć złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego 
 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
Powód Henryk R. wniósł o nakazanie pozwanemu I Inspektoratowi PZU SA w B. 
dopuszczenia go do pracy. Powód wywiódł, że Dyrektor Oddziału PZU SA stwierdził 
wygaśnięcie jego stosunku pracy, podczas gdy nie był on pracodawcą powoda. 
 
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białymstoku potraktował powództwo jako zmierzające 
do przywrócenia do pracy i wyrokiem z dnia 25 kwietnia 1996 r. [...], oddalił je. Sąd 
Rejonowy ustalił, że powodowi w grudniu 1991 r. powierzono stanowisko dyrektora I 
Inspektoratu PZU SA w B. W dniu 4 stycznia 1993 r. powód został zatrzymany, a następnie 
aresztowany. Tymczasowe aresztowanie trwało do dnia 9 kwietnia 1993 r. W dniu 4 kwietnia 
1993 r. pozwany pracodawca sporządził świadectwo pracy, w którym stwierdził, że stosunek 
pracy wygasł z tym dniem na podstawie art. 66 § 1 KP. Świadectwo to doręczono powodowi 
w dniu 14 kwietnia 1993 r., a zostało ono podpisane przez dyrektora Oddziału PZU SA w B. 
Sąd Rejonowy uznał, że stwierdzenie wygaśnięcia stosunku pracy było zgodne z art. 66 § 1 
KP i powodowi może służyć roszczenie z art. 66 § 2 KP, jeżeli zostaną spełnione przesłanki 
tego przepisu. 
 
W rewizji od tego wyroku powód podkreślił, że nie domaga się przywrócenia do 
pracy, lecz uważa, iż stosunek pracy trwa nadal i domaga się dopuszczenia do pracy. 
Twierdził, że postanowienie o przedłużeniu czasu trwania jego aresztowania do dnia 4 lipca 
1993 r. zostało uchylone i opuścił areszt w dniu 9 kwietnia 1993 r. 
 
Wyrokiem z dnia 7 listopada 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w Białymstoku oddalił rewizję powoda. Sąd Wojewódzki stwierdził, że powód 
w okresie od dnia 4 stycznia 1993 r. do dnia 9 kwietnia 1993 r. był nieobecny w pracy ze 
względu na tymczasowe aresztowanie. Podniósł, że pracodawca zawiadomił powoda o 
wygaśnięciu stosunku pracy przez doręczenie świadectwa pracy. Powód mógł dochodzić 
roszczenia o przywrócenie do pracy lub o odszkodowanie zgodnie z art. 67 KP. Zdaniem 
Sądu Wojewódzkiego nie jest zasadne roszczenie o ustalenie trwania stosunku pracy na 
podstawie art. 189 KPC, jeżeli pracownikowi przysługuje roszczenie o świadczenie, w tym 
przypadku o przywrócenie do pracy. Za słuszny uznał Sąd Wojewódzki zarzut, że skoro 

umowa o pracę wygasła w dniu 4 kwietnia 1993 r. to wniesienie powództwa w dniu 29 lutego 
1996 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu z art. 264 KP. 
 
Kasację od tego wyroku wniósł powód, który zarzucił naruszenie prawa materialnego, 
tj. art. 66 § 1 KP oraz prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 i 224 § 1 KPC. Powód wniósł o 
uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 
Powód w szczególności wywiódł, że był zatrudniony na podstawie powołania, a więc 
powinny mieć do niego zastosowanie przepisy art. 69 i 70 KP. Zdaniem powoda okres 
tymczasowego aresztowania upłynął w dniu 26 marca 1993 r., a postanowienie o 
przedłużeniu aresztu zostało uchylone i jego nieobecność w pracy po tym dniu była 
usprawiedliwiona. 
 
Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępowania 
kasacyjnego, zarzucając, iż Sądy prawidłowo ustaliły, że powód był nieobecny w pracy ze 
względu na tymczasowe aresztowanie w okresie od 4 stycznia 1993 r. do 9 kwietnia 1993 r. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
 
Sądy prawidłowo na podstawie dokumentów ustaliły, że powód został zatrzymany w 
dniu 4 stycznia 1993 r. [...] Postanowieniem z dnia 26 marca 1993 r., [...], Sąd Wojewódzki w 
Białymstoku przedłużył areszt do dnia 4 lipca 1993 r. [...] Postanowienie to zostało uchylone 
w dniu 9 kwietnia 1993 r. przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku [...] i w tym dniu powód 
został zwolniony z aresztu [...]. Nie może więc być mowy o naruszeniu przepisów 
postępowania dotyczących ustaleń faktycznych, a w szczególności wskazanych w kasacji art. 
233 § 1 i 224 § 1 KPC. 
 
Zgodnie z przepisem art. 66 § 1 KP umowa o pracę wygasa z upływem 3 miesięcy 
nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania, chyba że 
pracodawca rozwiązał wcześniej bez wypowiedzenia umowę o pracę z winy pracownika. 
Nieobecność pracownika spowodowana 3-miesięcznym pobytem w areszcie jest więc 
nieobecnością usprawiedliwioną, prowadzącą jednak do wygaśnięcia stosunku pracy. Skutek 
ten następuje z mocy prawa, nie jest więc konieczne składanie przez pracodawcę w tym 
zakresie oświadczenia woli. Okres tymczasowego aresztowania zgodnie z art. 224 Kodeksu 
postępowania karnego należy liczyć od dnia zatrzymania. Zasadę tę należy stosować przy 
obliczaniu upływu okresu tymczasowego aresztowania z art. 66 § 1 KP. 
 
W sprawie nie zostało jednoznacznie wyjaśnione i ocenione kto był pracodawcą 
powoda - Inspektorat PZU czy Oddział PZU. Nie zostało także jednoznacznie stwierdzone 
czy powód był pracownikiem zatrudnionym na podstawie powołania. Okoliczności te nie 
mają jednak znaczenia w sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 69 KP jeżeli przepisy 
dotyczące stosunku pracy z powołania nie stanowią inaczej, do tego stosunku pracy stosuje 
się przepisy dotyczące umowy o pracę na czas nie określony. Dotyczy to także przepisów 
regulujących wygaśnięcie umowy o pracę, a więc przepisu art. 66 § 1 KP. Niezależnie więc 
od tego czy powód rzeczywiście był zatrudniony na podstawie powołania, okres 
trzymiesięcznej nieobecności powoda w pracy ze względu na tymczasowe aresztowanie 
spowodował wygaśnięcie jego stosunku pracy i powód został jedynie zawiadomiony o tym 
skutku, który nastąpił z mocy prawa. Kwestia kto podpisał pismo zawiadamiające o tym 
wygaśnięciu (kto był pracodawcą powoda) jest bez znaczenia. 
 
Zgodnie z art. 67 KP w razie naruszenia przez pracodawcę przepisów dotyczących 
wygaśnięcia stosunku pracy, pracownikowi przysługuje powództwo do sądu pracy o 
przywrócenie do pracy lub o odszkodowanie. Nawet więc gdy pracodawca niesłusznie 
(niezgodnie z prawem) stwierdzi wygaśnięcie stosunku pracy, skutek ten następuje i 
pracownik może dochodzić tylko wskazanych roszczeń. Powództwo o ustalenie trwania 
stosunku pracy jest w takim przypadku bezzasadne choćby z tej przyczyny, że nie jest 

możliwe uznanie nieważności (nieistnienia) wygaśnięcia stosunku pracy. Słusznie więc Sądy 
obu instancji rozważały możliwość potraktowania pozwu jako zmierzającego do 
przywrócenia do pracy (art. 4771 § 1 KPC). Słusznie też stwierdziły, że takie roszczenie 
zostało wniesione ze znacznym przekroczeniem terminu określonego w art. 264 § 2 KP i bez 
żadnych przyczyn usprawiedliwiających takie przekroczenie. Zarzucone naruszenie prawa 
materialnego, tj. przepisów art. 66 § 1, 69 i 70 KP, nie wystąpiło więc. 
 
Prowadzi to do oddalenia kasacji na podstawie art. 39312 KPC w brzmieniu nadanym 
przez ustawę z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, 
rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu 
układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189). O kosztach 
postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 KPC w związku z art. 39319 i 
391 KPC oraz § 18 ust. 3 w związku z § 17 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w 
postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz.U. Nr 48, poz. 220 ze zm.). 
========================================