I PKN 568/98

Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła sporu o charakter zatrudnienia opiekunek domowych przez Polski Komitet Pomocy Społecznej (PKPS). Początkowo opiekunki były zatrudnione na podstawie umów o pracę, jednak z powodu trudności finansowych PKPS, umowy te zostały wypowiedziane, a następnie zawarto z nimi umowy zlecenia. Powódki, reprezentowane przez Inspektora Pracy, domagały się ustalenia istnienia stosunku pracy, argumentując, że mimo formalnej zmiany umowy, faktyczny charakter pracy, zakres obowiązków i sposób organizacji pozostały takie same jak w przypadku umowy o pracę, w tym podleganie kierownictwu terenowych organizatorek. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy przychylił się do tego stanowiska, uznając umowy zlecenia za pozorne. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie zmienił ten wyrok, oddalając powództwo. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, również oddalił ją, podkreślając, że kluczowe dla odróżnienia umowy o pracę od umowy zlecenia jest istnienie podporządkowania pracodawcy oraz osobisty charakter świadczenia pracy. Sąd Najwyższy wskazał, że w umowach zlecenia zawartych z opiekunkami dopuszczono możliwość substytucji (powierzenia wykonania pracy innej osobie za zgodą zleceniodawcy), co odróżniało je od umów o pracę. Ponadto, organizacja pracy w ramach umów zlecenia, gdzie główną rolę w ustalaniu czasu pracy odgrywała podopieczna, a nie pracodawca, również wskazywała na brak ścisłego podporządkowania. Sąd Najwyższy podkreślił, że choć faktyczna realizacja umowy jest ważna, to nie można ignorować postanowień umownych, takich jak możliwość substytucji, które nie miały pozornego charakteru.

Zagadnienia prawne (3)

Skład orzekający