I PKN 557/97

Wyrok z dnia 19 marca 1998 r. 
I PKN 557/97 
 
Za szkodę wyrządzoną pracodawcy wskutek samowolnego pobrania 
przez pracownika zaliczki na zabezpieczenie przyszłych roszczeń o zapłatę 
wynagrodzenia, pracownik odpowiada na podstawie art. 122 KP. 
 
 
Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, 
Zbigniew Myszka (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 1998 r. sprawy z powództwa 
Spółdzielni Inwalidów „P.” w P. przeciwko Piotrowi T. o zapłatę, na skutek kasacji 
pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 
w Warszawie z dnia 12 czerwca 1997 r. [...] 
 
 
1. z m i e n i ł   zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację pozwanego co 
do kwoty 921,57 zł (dziewięćset dwadzieścia jeden złotych i 57/100) oraz poprze-
dzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w 
Warszawie z dnia 3 grudnia 1996 r. [...], w części zasądzającej tę kwotę, w ten spo-
sób, że oddalił powództwo w tym przedmiocie, 
 
2. o d d a l i ł   kasację w pozostałym zakresie. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił 
apelację pozwanego Piotra T. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez-
pieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 3 grudnia 1996 r. [...] oraz sprostował 
oczywistą omyłkę w pkt 1 tego wyroku. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i 
konstatacje prawne Sądu pierwszej instancji - uznając za zasadne roszczenia powo-
dowej Spółdzielni Inwalidów „P.” w P. związane ze spółdzielczym stosunkiem pracy 
pozwanego, byłego Prezesa Zarządu strony powodowej. Zasądzone przez Sąd 
pierwszej instancji roszczenia w łącznej kwocie 10.862,87 zł (po sprostowaniu) 

 
2
obejmowały: zwrot zaliczki w kwocie 9000 zł, bezprawnie pobranej przez pozwanego 
na poczet jego przyszłego wynagrodzenia już po odwołaniu go z funkcji Prezesa i 
wypowiedzeniu mu stosunku pracy; zwrot kwoty 921,57 zł wydatkowej bez uzgod-
nienia z Radą Nadzorczą powodowej Spółdzielni jako zaliczki na poczet udziału poz-
wanego w szkoleniu zagranicznym; zwrot kwoty 719,80 zł, stanowiącej wartość za-
kupionej na rzecz pracodawcy drukarki „Panasonic”, z której pozwany nie rozliczył 
się; zwrot kwoty 221,50 zł stanowiącej koszt naprawy prywatnego samochodu poz-
wanego. 
W kasacji pozwanego podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego 
przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 124 KP i § 6 Statutu po-
wodowej Spółdzielni. Zdaniem skarżącego, polemizującego z ustaleniami faktycz-
nymi Sądu Apelacyjnego, Sąd ten zastosował art. 124 KP „bez sprecyzowania pods-
tawy zastosowania, w tym wskazania, czy istniała pomiędzy stronami umowa o od-
powiedzialności materialnej, ewentualnie klauzula o jej obowiązywaniu, jak również 
nie istnienia przesłanek z art. 124 § 3 KP” oraz nie wykazał przesłanek odpowie-
dzialności materialnej pracownika za szkodę wyrządzoną w mieniu pracodawcy. 
Równocześnie skarżący określił jako „rażące nieporozumienie, nawet nie oczywistą 
omyłkę” powołanie § 6 Statutu Spółdzielni, jako podstawy prawnej uznania zasadno-
ści roszczeń strony powodowej w zakresie zwrotu wydatkowanej zaliczki na poczet 
zagranicznego szkolenia oraz kosztów naprawy prywatnego samochodu pozwanego. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
 
Kasacja jest uzasadniona jedynie w przedmiocie bezpodstawnego zobowią-
zania pozwanego do zwrotu kwoty 921,57 zł z tytułu równowartości zaliczkowej 
wpłaty na pokrycie kosztów jego udziału w zagranicznej sesji gospodarczej. Decyzja 
podjęta w tej kwestii należała bowiem do zakresu kierowania bieżącą działalnością 
powodowej Spółdzielni, co pozostawało w gestii pozwanego - jako Prezesa Zarządu 
- zgodnie z postanowieniami § 57 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i § 63 Statutu pozwanej. W tych 
ramach mieściły się działania skierowane na poszukiwanie nowych kontaktów lub 
partnerów handlowych podczas organizowanej pod patronatem Krajowej Izby Gos-
podarczo-Rehabilitacyjnej zagranicznej sesji gospodarczej. Nadto zasadnie wskaza-
no, że po odwołaniu pozwanego ze stanowiska Prezesa istniała możliwość delego-
wania na sesję innego pracownika, która nie została wykorzystana przez Spółdziel-

 
3
nię. Oczywiście w zakresie kwalifikacji prawnej zasadności tego żądania nie miały 
zastosowania dyspozycje błędnie powołanego postanowienia § 6 Statutu powodowej 
Spółdzielni, którego treść nie pozostaje w jakimkolwiek związku prawnym lub 
semantycznym ze sporną kwotą stanowiącą zaliczkę na udział pozwanego w zagra-
nicznej sesji gospodarczej. Zaciąganie zobowiązań pieniężnych w imieniu Spół-
dzielni, powyżej których Zarząd powinien uzyskać uprzednią zgodę Rady Nadzorczej 
pozwanej i bez określenia limitu kwotowego takich zobowiązań wynika bowiem z 
postanowienia § 51 pkt 6 Statutu pozwanej, ale nie mogło to być zasadnie i racjo-
nalnie odnoszone do spornej czynności z zakresu kierowania bieżącą działalnością 
gospodarczą pozwanej w tym sensie, że podjęcie każdej czynności, związanej z 
wydatkowaniem jakiejkolwiek kwoty wymagałoby zgody Rady Nadzorczej. Takie 
pojmowanie sprawy przekreśliłoby przecież ustawowe i statutowe uprawnienie Za-
rządu do kierowania bieżącą działalnością gospodarczą Spółdzielni, która z natury 
rzeczy i na ogół ma podłoże lub powiązanie finansowe, co wymagałoby zwoływania 
Rady Nadzorczej Spółdzielni dla podejmowania wszelkich bieżących i zwykłych ope-
ratywno-finansowych czynności Zarządu. Odrzucając taką wykładnię w tym zakresie 
Sąd Najwyższy wyrokował w tej części reformatoryjnie na podstawie art. 39315 KPC. 
Pozostałe zarzuty kasacji są bezpodstawne. Wstępnie należało podkreślić, że 
w skardze kasacyjnej sformułowane zostały wyłącznie zarzuty naruszenia prawa 
materialnego, co powoduje, że spod kontroli kasacyjnej uchylają się ustalenia fak-
tyczne przyjęte za podstawę wydania zaskarżonego wyroku przez Sąd Apelacyjny. 
W takiej sytuacji dla oceny kasacji miarodajny jest stan faktyczny przyjęty za pods-
tawę wydania zaskarżonego orzeczenia. Z dokonanych ustaleń faktycznych tego 
Sądu wynikało, iż pozwany - już po odwołaniu go z funkcji Prezesa oraz po wypo-
wiedzeniu mu stosunku pracy - brał udział w podjęciu uchwały (którą należy uznać za 
wadliwą) przez odwołany Zarząd powodowej Spółdzielni. Na podstawie tej uchwały 
odwołany zarząd bezpodstawnie (bezprawnie) przyznał odwołanym członkom tego 
gremium zaliczki na poczet przyszłych wynagrodzeń i to z kwoty przeznaczonej na 
inny cel (wpłaty na rachunek bankowy powodowej Spółdzielni). Takie działanie było 
również sprzeczne z dyspozycją art. 46 § 1 pkt 8 Prawa spółdzielczego i 
postanowieniem § 51 pkt 11 Statutu Spółdzielni, kreujących wyłączną kompetencję 
Rady Nadzorczej do podejmowania uchwał w sprawach czynności prawnych 
dokonywanych między spółdzielnią a członkiem zarządu. Do takich czynności w 
sferze prawa pracy należało przyznanie pozwanemu przez nieuprawnione gremium i 

 
4
zrealizowanie „wypłaty” zaliczkowego wynagrodzenia za pracę, które było nadto 
świadczeniem nienależnym w dacie podjęcia tych nieuprawnionych działań przez 
odwołany zarząd, skoro - według ustaleń Sądu drugiej instancji - należne do dnia 
rozwiązania stosunku pracy wynagrodzenie za pracę zostało pozwanemu wypłacone. 
W takich okolicznościach nie mogło być kwestii, że na pozwanym ciążył obowiązek 
zwrotu bezprawnie przyznanej i samowolnie pobranej kwoty zaliczki na za-
bezpieczenie jego ewentualnych przyszłych roszczeń o zapłatę wynagrodzenia. Od-
powiedzialność taka wynikała z umyślnego wyrządzenia szkody pracodawcy i po-
winna być kwalifikowana według reguł art. 122 KP, a nie z art. 124 KP, tak jak przyjął 
(za Sądem pierwszej instancji) Sąd Apelacyjny, ponieważ ta norma zakłada legalne 
powierzenie pracownikowi mienia z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. W 
konsekwencji tych rozważań nie może być zatem wątpliwości, że zaskarżony wyrok 
w tej części odpowiada prawu. Taka sama była natura prawna i konsekwencje 
pokrycia kosztów naprawy prywatnego samochodu osobowego przez pozwanego, 
który w tym celu samowolnie i bezprawnie wydatkował środki finansowe powodowej 
Spółdzielni, przez co z winy umyślnej wyrządził szkodę i był zobowiązany do jej na-
prawienia w pełnej wysokości (art. 122 KP). 
W końcu, według wiążących ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego, pozwa-
ny -pomimo wezwań pracodawcy - nie zwrócił drukarki „Panasonic”, którą pobrał w 
dniu 19 listopada 1995 r. W tym zakresie obowiązek zwrotu powierzonego mienia 
wynikał z treści art. 124 § 1 pkt 2 KP, który kreował odpowiedzialność pozwanego 
pracownika za szkodę wynikającą z nierozliczenia się z powierzonego mu mienia 
(drukarki, której nie zwrócił). Wbrew twierdzeniom kasacji odpowiedzialność z art. 
124 KP opiera się na zasadzie domniemania winy pracownika, a ponadto nie zawsze 
wymaga zawarcia umowy o odpowiedzialności materialnej. W przypadku poz-
wanego, jego odpowiedzialność wynikała z niezwrócenia pracodawcy pobranej (za-
kupionej) przezeń drukarki. Samo umorzenie postępowania karnego w tym zakresie 
z powodu niewykrycia sprawców, nie ekskulpowało pozwanego, który nie rozliczył się 
z powierzonego mu mienia mimo żądania pracodawcy. 
Mając powyższe na uwadze, we wskazanych wyżej zakresach kasacja podle-
gała oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC. 
========================================