I PKN 484/98Stosunek pracy a umowa zlecenie dodatek za nadgodziny
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 1998 r. rozpatrywał sprawę z powództwa Andrzeja G. i Ryszarda K. przeciwko Domom Towarowym „V.” w W. - Zakładowi w S. o ustalenie istnienia stosunku pracy. Sądy obu instancji ustaliły, że powodowie byli zatrudnieni na podstawie umów o pracę, mimo że formalnie były to umowy zlecenia. Kluczowymi argumentami przemawiającymi za stosunkiem pracy były: ośmiogodzinny normowany dzień pracy, obowiązek podpisywania list obecności, regularne wypłacanie wynagrodzenia, a przede wszystkim wypłacanie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Sąd Najwyższy oddalił kasację strony pozwanej, która zarzucała naruszenie prawa materialnego (art. 734 i 738 KC oraz art. 22 § 11 KP) i podnosiła kwestię nieistnienia podmiotu prawnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że o zakwalifikowaniu umowy decyduje sposób jej wykonywania, a nie nazwa. Wskazał, że wypłacanie dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych jest elementem jednoznacznie wskazującym na stosunek pracy, gdyż tylko w ramach umowy o pracę pracownik otrzymuje takie wynagrodzenie na podstawie przepisów Kodeksu pracy, a nie odpowiada za rezultat pracy. Sąd uznał również, że Domy Handlowe „V.” w W. - Zakład S. były pracodawcą w rozumieniu art. 3 KP, nawet jeśli nie posiadały osobowości prawnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że sposób wykonywania pracy, a zwłaszcza wypłacanie dodatku za godziny nadliczbowe, przesądza o istnieniu stosunku pracy, nawet jeśli umowa została nazwana umową zlecenia. Potwierdzenie, że podmiot bez osobowości prawnej może być pracodawcą.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego i faktycznego z okresu sprzed nowelizacji Kodeksu pracy w 1996 r., choć zasady interpretacji pozostają aktualne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wypłacanie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych jest wystarczającym dowodem na istnienie stosunku pracy, nawet jeśli strony zawarły umowę nazwaną umową zlecenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wypłacanie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych jest kluczowym elementem świadczącym o istnieniu stosunku pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sposób wykonywania pracy, a w szczególności wypłacanie wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, jednoznacznie wskazuje na podporządkowanie pracownika pracodawcy, co jest cechą charakterystyczną umowy o pracę, odróżniającą ją od umowy zlecenia.
Czy jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może być pracodawcą w rozumieniu Kodeksu pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jednostka organizacyjna, która zatrudnia pracowników, jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 KP, nawet jeśli nie posiada osobowości prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy Kodeksu pracy nie wymagają od pracodawcy posiadania osobowości prawnej, a fakt zatrudniania pracowników przez daną jednostkę organizacyjną czyni ją pracodawcą.
Czy nazwa umowy (np. umowa zlecenie) decyduje o jej charakterze prawnym, czy też decyduje sposób jej wykonywania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
O zakwalifikowaniu umowy decyduje sposób jej wykonywania, a nie nazwa nadana przez strony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym o zakwalifikowaniu umowy jako umowy o pracę decydują cechy charakterystyczne dla tego stosunku prawnego, ujawniające się w sposobie jego realizacji, a nie samo nazewnictwo umowy.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Andrzej G. | osoba_fizyczna | powód |
| Ryszard K. | osoba_fizyczna | powód |
| Domom Towarowym „V.” w W. - Zakładowi w S. | inne | pozwany |
Przepisy (5)
Główne
KP art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, z kolei pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Nie ma znaczenia dla oceny kwalifikacji umowy, jaki rodzaj działalności prowadzi pracodawca. Istotnym elementem odróżniającym stosunek pracy od umowy zlecenia jest podporządkowanie pracownika pracodawcy przy świadczeniu pracy.
KP art. 3
Kodeks pracy
Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, która zatrudnia pracowników.
Pomocnicze
k.c. art. 734
Kodeks cywilny
Zarzut naruszenia bezprzedmiotowy, gdyż strona pozwana nie twierdziła, że zleciła powodom dokonanie czynności prawnych lub zezwalała na powierzenie wykonania zlecenia osobom trzecim.
k.c. art. 738
Kodeks cywilny
Zarzut naruszenia bezprzedmiotowy, gdyż strona pozwana nie twierdziła, że zleciła powodom dokonanie czynności prawnych lub zezwalała na powierzenie wykonania zlecenia osobom trzecim.
KPC art. 39312
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzeczenia Sądu Najwyższego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wypłacanie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych świadczy o stosunku pracy. • Podporządkowanie pracownika pracodawcy w zakresie sposobu, miejsca i czasu wykonywania pracy, przestrzeganie regulaminu pracy i dyscypliny pracy. • Jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może być pracodawcą.
Odrzucone argumenty
Umowy były umowami zlecenia, a nie umowami o pracę. • Zaskarżone orzeczenie zostało wydane wobec nieistniejącego podmiotu prawa. • Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 734 i 738 KC oraz art. 22 § 11 KP.
Godne uwagi sformułowania
Wypłacanie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przemawia za tym, że strony łączy stosunek pracy. • O zakwalifikowaniu umowy o świadczenie usług, jako umowy o pracę, decyduje nie nazwa umowy, ale sposób jej wykonywania. • Już tylko ten ostatni element wystarczająco przekonuje o łączącym strony stosunku pracy, bo tylko umowa o pracę jest umową podporządkowania pracownika pracodawcy i pracownik nie odpowiada za rezultat pracy, a w sytuacji, gdy istnieje potrzeba wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych, otrzymuje za to odrębne wynagrodzenie na podstawie przepisów Kodeksu pracy.
Skład orzekający
Teresa Flemming-Kulesza
przewodniczący
Jerzy Kwaśniewski
sędzia SN
Maria Mańkowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że sposób wykonywania pracy, a zwłaszcza wypłacanie dodatku za godziny nadliczbowe, przesądza o istnieniu stosunku pracy, nawet jeśli umowa została nazwana umową zlecenia. Potwierdzenie, że podmiot bez osobowości prawnej może być pracodawcą."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego i faktycznego z okresu sprzed nowelizacji Kodeksu pracy w 1996 r., choć zasady interpretacji pozostają aktualne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa jest interesująca, ponieważ dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową o pracę a umową zlecenia, a sąd wskazuje na kluczowe, często pomijane dowody, takie jak dodatek za nadgodziny.
“Umowa zlecenie czy umowa o pracę? Sąd Najwyższy: dodatek za nadgodziny rozstrzyga sprawę!”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.