I PKN 482/97

Wyrok z dnia 19 stycznia 1998 r. I PKN 482/97 1. Sprawa o zawarcie przyrzeczonej umowy o pracę (art. 389 i 390 KC w związku z art. 300 KP) jest sprawą z zakresu prawa pracy (art. 476 § 1 pkt 1 KPC) i nie może być uznana za spór dotyczący ustanowienia nowych warun- ków pracy i płacy w rozumieniu art. 262 § 2 pkt 1 KP, co prowadziłoby do braku roszczenia materialnoprawnego, a nie do braku drogi sądowej. 2. Oświadczenie woli pracodawcy zobowiązującego się do zawarcia umowy o pracę musi być skierowane do drugiej strony i zawierać istotne pos- tanowienia umowy przyrzeczonej oraz termin jej zawarcia. W ramach wykładni oświadczenia woli (art. 65 KC w związku z art. 300 KP) nie można uzupełniać tego oświadczenia o elementy, których ono nie zawierało. Zatrudnienie w okre- sie wypowiedzenia pracownika odwołanego ze stanowiska przy innej odpo- wiedniej pracy za jego zgodą (art. 71 KP) nie stanowi zawarcia umowy przed- wstępnej, zobowiązującej pracodawcę do zatrudniania pracownika przy powie- rzonej pracy po upływie okresu wypowiedzenia. Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 1998 r. sprawy z po- wództwa Anny P. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy Uzdrowiskowej w M. o zawar- cie umowy przyrzeczonej i odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 10 lipca 1997 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Nowym Sączu z dnia 30 kwietnia 1997 r. [...] - 2 - U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 10 lipca 1997 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 30 kwietnia 1997 r. [...], w ten sposób, że nakazał pozwanemu Urzędowi Miasta i Gminy w M. nawiązanie z powódką Anną P. stosunku pracy na czas nieokreślony na stanowisku podinspektora, za wynagrodzeniem wynikającym ze stawek osobistego zaszeregowania przewidzianych dla tego stanowiska, a także zasądził od pozwane- go na rzecz powódki kwotę 2557,50 zł z ustawowymi odsetkami od 29 kwietnia 1996 r. Orzekając reformatoryjnie Sąd Wojewódzki uznał, że oświadczenie Burmistrza Adama M., złożone podczas sesji Rady Miasta i Gminy w M. w dniu 27 listopada 1995 r. o rozwiązaniu stosunku pracy z powódką tylko na stanowisku sekretarza urzędu oraz o pozostawieniu jej w pracy w Urzędzie, a także jego późniejsze postę- powanie w stosunku do powódki „należy ocenić w świetle zasad współżycia spo- łecznego, zasad logiki oraz zdrowego rozsądku”, które „nakazują potraktowanie przedmiotowego oświadczenia jako umowy przedwstępnej, ze wszystkimi wynikają- cymi z tego faktu konsekwencjami”. Sąd ten przyjął, że nastąpiło oznaczenie mini- mum treści umowy przyrzeczonej, tj. rodzaju przyszłej pracy, miejsca jej wykonywa- nia, terminu rozpoczęcia oraz wynagrodzenia za pracę. Rodzaj i miejsce pracy określił sam Burmistrz, powierzając powódce w okresie wypowiedzenia nowy zakres czynności, który został przez nią przyjęty i podpisany, co stanowiło oświadczenie woli o nawiązaniu nowego stosunku pracy złożone w sposób dorozumiany. Jako bez znaczenia Sąd Wojewódzki określił fakt, że Burmistrz nie zaznaczył, iż powierzony zakres czynności ma dotyczyć pracy wykonywanej po okresie wypowiedzenia. Co do warunków zatrudnienia, w tym wynagrodzenia za pracę, Sąd drugiej instancji podzielił pogląd powódki, że dokładne sprecyzowanie warunków przyszłego zatrudnienia w dniu 27 listopada 1995 r. było zbędne, ponie- waż kwestie te wynikają wprost z przepisów prawa i są sprecyzowane w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (jednolity tekst: Dz. U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1996 r. zmienia- jącym rozporządzenie w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz. U. Nr 96, poz. 444). Termin zawarcia umowy przyrzeczonej był oczywisty i upłynął w - 3 - okresie trzech miesięcy obowiązującego powódkę okresu wypowiedzenia, a pozwa- ny powinien wykonać umowę przyrzeczoną nawet w ostatnim dniu tego okresu. Ta- kie wykonanie przyrzeczonego zobowiązania jest zgodne z judykaturą, która do- puszcza elastyczność w sposobie oznaczenia terminu zawarcia umowy przyrzeczo- nej, jeżeli można określić go bez żadnych trudności. W kasacji pozwanego podniesiono zarzuty: 1) nieważności postępowania (art. 379 pkt 1 i 5 KPC) z powodu niedopusz- czalności drogi sądowej w sporach o ustalenie nowych warunków pracy i płacy (art. 262 § 2 pkt 1 KP), a także wskutek pozbawienia z powodu powodzi, pozwanego i jego przedstawiciela w swojej siedzibie w Muszynie możliwości komunikacji z sie- dzibą Sądu Wojewódzkiego w Krakowie w dniu rozprawy apelacyjnej, 2) naruszenia prawa materialnego, a w szczególności: - art. 1, 3 i 62 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez dokonanie odmiennej oceny materiału dowodowego w sprawie, co naruszyło niezawisłość Sądu pierwszej instancji, - przepisów art. 66, 72, 389 i 390 KC oraz art. 22, 25 § 1, 29, 57, 71, 77 2 § 3, 78 § 2, 81 § 1 i 300 KP - przez przyjęcie, że oświadczenie Burmistrza, które miał złożyć 27 listopada 1995 r., stanowiło umowę przedwstępną zawierającą wszystkie elementy umowy przyrzeczonej określające nowy stosunek pracy oraz że przyjęty przez po- wódkę w okresie wypowiedzenia zakres czynności miał obowiązywać również po upływie tego okresu, a nadto bezzasadne zasądzenie w sprawie kwoty pieniężnej, mimo niedochodzenia przez powódkę przywrócenia do pracy, 3/ naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 393 1 pkt 2 KPC) - przez przyjęcie, że stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy dawał podstawę do wydania wyroku reformatoryjnego (art. 316 i 382 KPC), a także naruszenie art. 328 § 2 KPC przez niepodanie w uza- sadnieniu wyroku dowodów, na których oparł się Sąd Wojewódzki, który nadto nie wskazał podstawy prawnej zasądzenia na rzecz powódki odszkodowania w pkt 2 zaskarżonego wyroku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. - 4 - Rozpoznając kasację w granicach jej podstaw, w pierwszej kolejności należało rozważyć zarzuty dotyczące nieważności postępowania, które okazały się chybione. Roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej i odszkodowanie, mające swoje mate- rialnoprawne umocowanie w treści art. 389 i 390 KC w związku z art. 300 KP kwalifi- kuje się jako sprawa cywilna z zakresu prawa pracy (art. 1 i 476 § 1 pkt 1 KPC), któ- rej rozpoznanie podlega właściwości sądu pracy (art. 262 § 1 KP). Dlatego bezpods- tawne było kwalifikowanie tej sprawy jako sporu o ustanowienie nowych warunków pracy i płacy w rozumieniu art. 262 § 2 pkt 1 KP, wobec odmiennej natury material- noprawnej i procesowej rozpoznanego roszczenia. Zresztą brak właściwości sądu pracy według regulacji art. 262 § 2 pkt 1 KP również nie powoduje niedopuszczalno- ści drogi sądowej w takich sprawach, a jedynie prowadzi do oddalenia powództwa o ukształtowanie nowej treści istniejącego stosunku pracy, wobec braku roszczenia materialnoprawnego w takim zakresie. Bezzasadny był również zarzut nieważności postępowania wyprowadzany z powinności Sądu drugiej instancji zawieszenia z urzędu postępowania apelacyjnego z powodu przerwania komunikacji pomiędzy siedzibą pozwanego a siedzibą Sądu Wojewódzkiego w Krakowie, co miało pozbawić stronę pozwaną możności obrony jej praw. Tymczasem sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt 3 KPC zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w miejscowości pozbawionej wskutek nadzwyczajnych wydarzeń wszelkich sposobów komunikacji z siedzibą sądu, co nie odnosiło się do przypadku ograniczonego przerwania komuni- kacji autobusowej wskutek nieprzejezdności dróg. Merytorycznie kasacja jest uzasadniona z powodu naruszenia przez Sąd dru- giej instancji art. 66 i 72 KC oraz art. 389 i 390 KC w związku z art. 300 KP. Orzeka- jąc w tej sprawie reformatoryjnie Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie wystąpiło naruszenie istotnych przepisów postępowania art. (316 i 382 KPC), które uprawniały Sąd drugiej instancji do orzekania według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamk- nięcia rozprawy apelacyjnej na podstawie materiału dowodowego zebranego w pos- tępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, a miało miejsce jedynie naruszenie zasygnalizowanych przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię. W takim wypadku występowało związanie stanem faktycznym stano- wiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku (art. 393 15 KPC). W rozpoznawanej - 5 - sprawie sądy obu instancji zgodnie przyjęły, że Burmistrz Miasta i Gminy w M., sta- wiając na nadzwyczajnej sesji Rady Miasta i Gminy Uzdrowiskowej w M. w dniu 27 listopada 1995 r. wniosek o odwołanie powódki ze stanowiska sekretarza Urzędu Miasta i Gminy, oświadczył, że chodzi o odwołanie tylko z tego stanowiska, a nie z pracy w Urzędzie, co zostało odnotowane w protokole. Oświadczenie Burmistrza o pozostawieniu powódki w pracy w Urzędzie na innym stanowisku zostało również złożone po sesji Rady Miasta i Gminy na spotkaniu z pracownikami, z tym że nie określił on nowego stanowiska pracy, przewidywanego czasu zatrudnienia oraz wy- nagrodzenia za pracę. Następnie w czasie osobistej rozmowy z Burmistrzem w dniu 30 listopada 1995 r. powódka wyraziła zgodę na wykonywanie pracy w okresie wy- powiedzenia, a następnie udała się na urlop wypoczynkowy. W okresie korzystania z urlopu Burmistrz zlecił inspektorowi do spraw kadrowych przygotowanie zakresu czynności na stanowisku podinspektora, nie zaznaczając, że zakres ten będzie obowiązywał tylko w okresie odwołania powódki. Powódka podpisała w dniu 19 grudnia 1995 r. zakres czynności podinspektora w referacie Mienia Komunalnego i Gospodarki Przestrzennej. W dniu 30 grudnia 1995 r. powódka otrzymała pismo od- wołujące ją ze stanowiska sekretarza Urzędu, informujące o rozwiązaniu tego sto- sunku pracy z zachowaniem okresu wypowiedzenia na podstawie art. 70 § 2 KP. Powódka dopiero w dniu 23 lutego 1996 r. zwróciła się z zapytaniem do Burmistrza o dalsze zatrudnienie po upływie okresu wypowiedzenia, który poinformował ją, że nie będzie dalej zatrudniona. Po tym dniu powódka przebywała nieprzerwanie do 23 sierpnia 1996 r. na zwolnieniu lekarskim, a następnie korzystała z zasiłku dla bezro- botnych. Na tle takich ustaleń brak było podstaw prawnych do przyjęcia, że oświadcze- nie Burmistrza złożone podczas sesji Rady Miasta i Gminy Uzdrowiskowej w M. w dniu 27 listopada 1995 r. zawierało istotne elementy kreujące - w rozumieniu dyspo- zycji art. 389 KC w związku z art. 300 KP - umowę przedwstępną dotyczącą przyrze- czenia zawarcia umowy o pracę z powódką na innym stanowisku w urzędzie. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że przedmiotowe oświadczenie Burmistrza, które zresztą nie było skierowane do powódki (co uzasadniało kasacyjny zarzut naruszenia art. 66 KC w związku z art. 300 KP), nie zawierało istotnych pos- tanowień umowy przedwstępnej ani terminu, w ciągu którego miała być ona zawarta, - 6 - co przekreślało twierdzenie o zobowiązaniu się pozwanego do zawarcia takiej umowy, przez co brak było podstaw prawnych określonych w art. 389 i 390 KC w związku z art. 300 KP do uwzględnienia zaskarżonym wyrokiem roszczeń powódki. Wobec braku tych materialnoprawnych przesłanek, warunkujących rozważanie za- sadności roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej i odszkodowanie, za bezza- sadne należało uznać wywody prawne Sądu drugiej instancji, który ocenił przed- miotowe oświadczenie Burmistrza oraz jego późniejsze postępowanie w stosunku do powódki „ w świetle zasad współżycia społecznego, zasad logiki oraz zdrowego roz- sądku”. Tymczasem tylko oświadczenie woli zawierające konieczne materialno- prawne elementy kreujące określony stosunek prawny może być tłumaczone według reguł określonych w art. 65 KC w związku z art. 300 KP. Wykładnia oświadczenia woli może zmierzać jedynie do ustalenia jego właściwej treści, a nie do wykazywania okoliczności nie odpowiadających tej treści lub wcale nią nie objętych, w szczegól- ności w drodze wykładni niedopuszczalne jest uzupełnienie oświadczenie woli o elementy materialnoprawne, których złożone oświadczenie nie zawierało. W sprawie należało zwrócić uwagę, że już w pozwie powódka wnosiła o za- warcie przyrzeczonej umowy o pracę z równoczesnym ustaleniem warunków zawar- tej umowy o pracę, przez które rozumiała „1) stanowisko odpowiadające posiadanym kwalifikacjom wyuczonym i nabytym w ciągu 30 lat pracy na różnych stanowiskach zajmowanych w Urzędzie, 2) wynagrodzenie ... porównywalne do wynagrodzenia innych pracowników z takimi samymi lub podobnymi kwalifikacjami i stażem pracy”, wywodząc dochodzone uprawnienie z publicznego przyrzeczenia Burmistrza zawar- cia umowy na czas nie określony, którego pozwany nie dotrzymał, gdyż „nie zapro- ponował w okresie wypowiedzenia ani po jego zakończeniu nowych warunków pracy i płacy” [...] Jedynie w zeznaniach złożonych na rozprawie z 23 kwietnia 1997 r., utrzymywała, że w ustnej rozmowie, przy której nie były obecne inne osoby (co w trafnej ocenie Sądu pierwszej instancji nie znalazło potwierdzenia w materiale dowo- dowym sprawy), Burmistrz proponował jej stanowisko do spraw zamówień publicz- nych z określonym wynagrodzeniem za pracę [...]. Precyzowane na rozprawie z 2 lipca 1996 r. żądania powódki obejmowały jej zatrudnienie na czas nie określony „na innym stanowisku niż sekretarza Gminy za wynagrodzeniem dotychczas otrzymywa- nym” [...]. Z powyższego jednoznacznie wynika, że strony nie uzgodniły w umowie - 7 - przedwstępnej koniecznych elementów umowy przyrzeczonej. Brak takich elemen- tów wynikał z treści zaskarżonego wyroku, w którym istotnie Sąd Wojewódzki nie sprecyzował, jakie konkretnie stanowisko miało być elementem przyrzeczonej umowy o pracę. Wbrew sugestiom tego Sądu nie mogło to być stanowisko objęte zakresem czynności podinspektora w referacie Mienia Komunalnego i Gospodarki Przestrzennej, powierzonym powódce w okresie odwołania, ponieważ wyraźnie w akcie odwołania ze stanowiska sekretarza Urzędu Miasta i Gminy powierzono po- wódce „wykonywanie obowiązków stanowiska pracy” do spraw zarządu mieniem komunalnym, jedynie w okresie wypowiedzenia. Dlatego tylko do tego okresu można było odnosić przyjęcie przez powódkę do wiadomości i przestrzegania w dniu 19 grudnia 1995 r. zakresu czynności na stanowisku podinspektora w Referacie Mienia Komunalnego i Gospodarki Przestrzennej [...]. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy zmienił na podstawie art. 393 15 KPC zaskarżony wyrok i oddalił apelację powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji - uznając, że zatrudnienie w okresie wypowiedzenia pracownika odwołanego ze stanowiska za jego zgodą przy innej odpowiedniej pracy (art. 71 KP), nie stanowi zawarcia umowy przedwstępnej zobowiązującej pracodawcę do zatrudniania pra- cownika przy powierzonej pracy po upływie okresu odwołania ( a contrario art. 389 i 390 KC w związku z art. 300 KP). ========================================