I PKN 287/00

Wyrok z dnia 7 marca 2001 r. I PKN 287/00 Zasiłek dla bezrobotnych nie podlega zaliczeniu na poczet należnego pracownikowi na podstawie art. 81 § 1 KP wynagrodzenia na czas gotowości do pracy. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Józef Iwulski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2001 r. sprawy z powództwa Mariusza A. przeciwko Fabryce Maszyn Górniczych „P.” SA w P.T. o wynagrodzenie za gotowość do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 7 stycznia 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powód Mariusz A. wniósł o zasądzenie od pozwanej Fabryki Maszyn Górni- czych „P.” S.A. w P.T. wynagrodzenia za okres od 1 grudnia 1998 r. do 31 maja 1999 r. Powód wskazał, że Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi w uprzednio wydanym wyroku ustalił, iż strony od 1 lipca 1997 r. łączyła umowa o pracę na czas nie określony. Od dnia 1 czerwca 1999 r. pracodawca dopuścił powo- da do pracy, ale nie wypłacił mu wynagrodzenia za okres do 1 grudnia 1998 r. Strona pozwana uznała powództwo co do jednomiesięcznego wynagrodzenia i wniosła o jego oddalenie w pozostałym zakresie. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 9 sierp- nia 1999 r. [...] zasądził na rzecz powoda kwotę 1.075,20 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 czerwca 1999 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym za- kresie. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanej Fabryce od 14 lipca 1995 r. na stanowisku krajacza metali. Pozwana zawarła z nim cztery umowy o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy. Ostatnia z tych umów na 2 podstawie dwóch aneksów została przedłużona na oznaczone w nich okresy. Ostatni z tych aneksów przewidywał, że umowa o pracę ulegnie rozwiązaniu w dniu 30 listo- pada 1998 r. W trakcie zatrudnienia powód wystąpił z żądaniem ustalenia, iż z poz- waną łączy go umowa o pracę zawarta na czas nie określony. Sąd Rejonowy wyro- kiem z dnia 15 lutego 1999 r. [...] oddalił powództwo. Od tego orzeczenia powód zło- żył apelację, w wyniku której Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 20 maja 1999 r. zmienił zaskarżony wyrok i ustalił, że strony, poczynając od dnia 1 lipca 1997 r., łączy umowa o pracę na czas nie określony. W okresie od 1 grudnia 1998 r. do 31 maja 1999 r. powód nie pracował. Pobierał w tym czasie zasiłek dla bezrobotnych. Od dnia 1 czerwca 1999 r. powód wrócił do pracy i od razu otrzymał pismo o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem z przy- czyn ekonomicznych. Okres wypowiedzenia skrócono o 2 miesiące. W czerwcu 1999 r. powód był na urlopie wypoczynkowym. W związku z rozwiązaniem umowy o pracę i skróceniem okresu wypowiedzenia powód otrzymał odprawę w kwocie 1.075,22 zł oraz odszkodowanie w kwocie 2.150,44 zł. Sąd Rejonowy uznał, że powództwo za- sługuje na uwzględnienie tylko w części uznanej przez stronę pozwaną. W pozostałej części Sąd Rejonowy powództwo oddalił, gdyż podzielił stanowisko strony pozwanej co do zakresu w jakim pracownik, któremu ustalono istnienie zatrudnienia na czas nie określony, może żądać wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Przepis art. 251 KP nie określa, jak się powinna kształtować wysokość wynagrodzenia w okresie, gdy pracownik nie świadczy pracy, oczekując na rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie ustalenia trwania zatrudnienia. Zdaniem Sądu Rejonowego, gdy rozwią- zuje się umowa o pracę zawarta na czas określony w związku z upływem okresu na jaki była zawarta, a pracownik dochodzi ustalenia zatrudnienia na czas nie określony i nie świadczy pracy, to mamy do czynienia z sytuacją określoną w art. 81 § 1 KP. Tak jest również wówczas, gdy pracodawca wypowiada umowę o pracę, a czynność ta zostaje następnie uznana przez sąd za bezskuteczną lub niezgodną z prawem i pra- cownik zostaje przywrócony do pracy. Wówczas wynagrodzenie pracownika za okres powstawania bez pracy jest limitowane zgodnie z art. 47 KP. W ocenie Sądu Rejo- nowego właśnie ten przepis w drodze analogii należy zastosować w niniejszej spra- wie. Nie ma bowiem żadnych racji, dla których pracownicy, pozostający bez pracy wskutek przeszkód leżących po stronie pracodawcy i oczekujący na werdykt sądu odnośnie ich dalszego zatrudnienia mają być traktowani w odmienny sposób. 3 Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 7 stycznia 2000 r. [...] zmienił zaskarżony przez powoda wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że zasądził na jego rzecz kwotę 5.376 zł z odsetkami. Zda- niem Sądu drugiej instancji, wadliwość zaskarżonego orzeczenia polegała na błęd- nym zastosowaniu do ustalonego stanu faktycznego w drodze analogii art. 47 KP, podczas gdy powinien być zastosowany art. 81 § 1 KP. Powód pozostawał bowiem w stosunku pracy w okresie od dnia 1 grudnia 1998 r. do dnia 31 maja 1999 r. i nie świadczył pracy na skutek niezgodnych z prawem działań pracodawcy. Dlatego na podstawie art. 81 § 1 KP należy mu się od pozwanej wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania za cały ten okres, czyli za 6 miesięcy, gdyż w okre- sie tym pozostawał w gotowości do pracy. O pozostawaniu przez powoda w gotowo- ści do pracy świadczy niewątpliwie okoliczność, że w tym okresie powód nie wyko- nywał pracy na rzecz innego pracodawcy, lecz pobierał zasiłek dla bezrobotnych oraz konsekwentnie popierał powództwo o ustalenie trwania stosunku pracy. Zdaniem Sądu drugiej instancji uprawnienia pracownicze powoda zostały szczegółowo unor- mowane w art. 81 § 1 KP i nie ma przesłanek do stosowania w drodze analogii art. 47 KP. Nie występuje bowiem luka w prawie podlegająca usunięciu w drodze analo- gii. Wyrok ten zaskarżyła strona pozwana, która zarzuciła naruszenie prawa ma- terialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 81 § 1 KP oraz pominięcie art. 47 i art. 8 KP, a także naruszenie art. 31 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) i art. 17 w związku z art. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu kasacji strona pozwana wywiodła w szczególności, że powód w okresie od 1 grudnia 1998 r. do 31 maja 1999 r. był zarejestrowany jako bezrobotny i pobierał zasiłek. Nie istniał więc stan gotowości powoda do pracy. Zasiłek dla bezrobotnych jest przezna- czony na utrzymanie pracownika pozostającego bez pracy po ustaniu zatrudnienia i jest substytutem wynagrodzenia za pracę (uchwała z dnia 12 lutego 1992 r., I PZP 6/92). Powód nie uzewnętrznił względem pozwanego gotowości do pracy ani nie wy- kazał woli jej wykonywania. Pominięcie przez Sąd drugiej instancji art. 47 KP jest zdaniem pozwanej błędne. Zasądzenie wynagrodzenia na podstawie art. 81 § 1 KP jest przyznaniem podwójnego świadczenia z tytułu pozostawania bez pracy. Od wy- płaconego zasiłku Rejonowy Urząd Pracy odprowadził składki z tytułu ubezpieczenia 4 społecznego. Wobec treści art. 8 KP stan faktyczny jaki powstał na skutek wyroku Sądu drugiej instancji jest nadużyciem prawa. U pozwanej trwają zwolnienia grupowe i z pracy muszą odchodzić długoletni pracownicy. Wypłacenie wynagrodzenia za po- zostawanie w gotowości do pracy w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest sprzeczne także z zasadami współżycia społecznego i nie powinno korzystać z ochrony. Treść zaskarżonego wyroku nie pozwala pozwanej wypełnić obowiązków wynikających z art. 31 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz obo- wiązków płatnika składek na podstawie art. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń spo- łecznych wobec wszczęcia przez powoda egzekucji komorniczej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty kasacji zmierzają w istocie do swoistego zaliczenia (uwzględnienia) otrzymanego przez powoda zasiłku dla bezrobotnych na poczet wynagrodzenia za czas gotowości do pracy, bądź przez konstrukcję zastosowania w drodze analogii art. 47 KP, bądź przez zarzut nadużycia prawa (art. 8 KP). Kasacja powołuje się między innymi na uchwałę z dnia 12 lutego 1992 r., I PZP 6/92 (OSNCP 1992 r. z. 7-8, poz. 133), w której stwierdzono, że pracownicy samorządowej mianowanej, której stosu- nek pracy wygasł z dniem 31 grudnia 1990 r. z mocy art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124) i która stała się osobą bezrobotną, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy od daty ustania stosunku pracy, określone w art. 10 ust. 3 w związku z art. 33 ust. 2 tej ustawy albo za ten okres zasiłek dla bez- robotnych, jeżeli odpowiada warunkom, przewidzianym w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu (Dz.U. Nr 75, poz. 446). W uzasadnieniu tej uchwały rzeczywiście stwierdzono, że zasiłek dla bezrobotnych, wypłacany w celu złagodzenia skutków bezrobocia jest przeznaczony na utrzymanie pracownika, po- zostającego bez pracy po ustaniu zatrudnienia i jest w okresie pozostawania bez pracy substytutem wynagrodzenia za pracę. Cel zasiłkowego świadczenia jest ten sam, co wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy pracownika samorządo- wego mianowanego przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy. Strona pozwana nie dostrzega jednak, że w sprawie tej chodziło o świadczenia, które nie są wynagrodze- niem za pracę wykonaną, lecz świadczeniami Skarbu Państwa wypłacanymi z tego samego Funduszu Pracy, spełniającymi zadania ochrony socjalnej pracownika przed 5 ujemnymi dla niego skutkami pozostawania bez pracy po ustaniu stosunku pracy. Występowała w niej (została przyjęta przez Sąd Najwyższy) swoista tożsamość podmiotu zobowiązanego do spełnienia świadczeń. Tymczasem w niniejszej sprawie strona pozwana dąży w istocie do zaliczenia na poczet świadczenia należnego od niej świadczenia wypłaconego przez inny podmiot. Dla takiej sytuacji adekwatne jest inne orzeczenie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 12 lutego 1993 r., I PRN 2/93 (OSP 1994 r. z. 2, poz. 36 z aprobującą glosą Z. Salwy), po szczegółowej analizie możliwości zaliczania jednych świadczeń na poczet innych, stwierdzono, że zasiłek dla bezrobotnych wypłacony na podstawie ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (Dz.U. Nr 106, poz. 457 ze zm.) nie podlega zaliczeniu na poczet wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, o jakim mowa w art. 57 § 2 KP, ani świadczenia tego nie wyłącza. Pogląd ten Sąd Najwyższy w składzie rozpo- znającym niniejszą sprawę podziela i odnosi odpowiednio do wynagrodzenia z art. 81 § 1 KP i dlatego uznaje za niesłuszne argumenty zmierzające do ograniczenia wyna- grodzenia za czas gotowości do pracy poprzez konstrukcję nadużycia prawa czy za- stosowanie w drodze analogii art. 47 KP. Jak słusznie stwierdził Sąd drugiej instancji, w przypadku doznania przeszkód w świadczeniu pracy z przyczyn dotyczących pra- codawcy pracownikowi przysługuje wynagrodzenia na podstawie art. 81 § 1 KP, który to przepis reguluje w całości taką sytuację i nie występuje luka w prawie, która mo- głaby być wypełniona przez zastosowanie w drodze analogii art. 47 KP. Taka wykład- nia jest powszechnie przyjęta i utrwalona w orzecznictwie. W szczególności w wyro- ku z dnia 4 października 1994 r., I PRN 72/94 (OSNAPiUS 1995 r. nr 4, poz. 47) Sąd Najwyższy stwierdził, że w przypadku błędnego uznania przez pracodawcę, że sto- sunek pracy rozwiązał się z upływem czasu, na jaki umowa była zawarta (art. 30 § 1 pkt 4 KP) pracownik ma roszczenie o dopuszczenie do pracy (art. 22 § 1 KP) i o wy- nagrodzenie za czas gotowości do jej wykonywania (art. 81 § 1 KP), a w wyroku z dnia 17 maja 1995 r., I PRN 12/95 (OSNAPiUS 1995 r. nr 21, poz. 262), że prawo do takiego wynagrodzenia nie jest ograniczone czasowo. Sąd drugiej instancji prawidło- wo uznał także, że powód był gotów do świadczenia pracy, skoro zarejestrował się jako bezrobotny (wynika to choćby z definicji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) oraz przez cały czas procesu o ustalenie trwania stosunku pracy (w istocie zmierzającego do nakazania dopuszczenia do pracy) przejawiał gotowość podjęcia zatrudnienia. Niezasadne są więc zarzuty naru- 6 szenia art. 81 § 1 KP, art. 47 KP i art. 8 KP. Natomiast zarzut naruszenia art. 31 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych i art. 17 w związku z art. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo- łecznych jest nieadekwatny do przedmiotu rozstrzygnięcia. Sąd drugiej instancji nie orzekał bowiem ani o potrącaniu zaliczki na podatek dochodowy, ani składki na ubezpieczenie społeczne. Nie dokonywał więc wykładni tych przepisów ani ich nie stosował i w ogóle ich zastosowanie nie wchodziło w rachubę. Strona pozwana zresztą zarzutu naruszenia tych przepisów nie wywodzi ze względu na treść roz- strzygnięcia, lecz z uwagi na problem związany z wykonaniem orzeczenia. To nato- miast nie jest kwestia, którą rozstrzygał Sąd drugiej instancji w zaskarżonym wyroku, a tym samym nie może się nią zająć Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu kasacji. Z tych względów kasacja strony pozwanej podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC. ========================================