I PKN 246/97

Wyrok z dnia 10 września 1997 r. 
I PKN 246/97 
 
 
Dyskryminacją w rozumieniu art. 113 KP jest bezprawne pozbawienie lub 
ograniczenie praw wynikających ze stosunku pracy albo nierównomierne traktowanie 
pracowników ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, narodowość, rasę, 
przekonania, zwłaszcza polityczne lub religijne oraz przynależność związkową, a także 
przyznanie z tych względów niektórym pracownikom mniejszych praw niż te, z których 
korzystają inni pracownicy, znajdujący się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej. 
 
 
Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz 
(sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski. 
 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 września 1997 r. sprawy z powództwa 
Jana Ś. przeciwko KGHM Polska Miedź Spółka Akcyjna-Oddział Zakłady Górnicze "P.-S." 
w P. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-
Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 6 marca 1997 r. [...] 
 
 
o d d a l i ł   kasację. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
Powód Jan Ś. wystąpił z powództwem przeciwko KGHM Polska Miedź, Spółka 
Akcyjna, Oddział Zakłady Górnicze "P.-S." w P. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia 
umowy o pracę, dokonanego przez stronę pozwaną po nabyciu przez niego uprawnień do 
wcześniejszej emerytury górniczej. 
 
Pozwana Spółka wniosła o oddalenie powództwa. 
 
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lubinie wyrokiem z dnia 8 listopada 1996 r. oddalił 
powództwo. Sąd ustalił, że powód ma 46 lat i jest z zawodu ślusarzem mechanikiem maszyn 
i urządzeń górniczych. Wypowiedzenie umowy o pracę otrzymał 20 października 1995 r. po 
przepracowaniu 29 lat. W zawiadomieniu zakładowego organu związkowego o zamiarze 
rozwiązania umowy o pracę, zakład pracy podał jako przyczynę nabycie uprawnień 
emerytalnych po przepracowaniu 25 lat pod ziemią. Ponadto Sąd ustalił, że w pozwanej 
Spółce następuje restrukturyzacja zakładów z corocznym obniżeniem stanu zatrudnienia. 
Wypowiedzenie otrzymało 85 osób, w tym 34 pracowników dozoru i 51 pracowników 
produkcyjnych. W 1995 r. zostało zatrudnionych 26 absolwentów szkół wyższych - 
stypendystów i 28 absolwentów szkół górniczych. Zakład pracy postanowił wypowiedzieć 
umowę o pracę, mając na uwadze tę okoliczność, że po ustaniu zatrudnienia powód będzie 
miał zabezpieczenie w postaci emerytury. Nabycie przez powoda uprawnień emerytalnych na 
podstawie art. 10 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich 
rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154) - zdaniem Sądu Rejonowego - mog-
ło stanowić uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę w rozumieniu art. 45 KP. 
Brak wniosku pracownika o przejście na emeryturę górniczą nie mógł skutecznie 
powstrzymać pracodawcy od wypowiedzenia umowy o pracę. Wobec tego, że strona 
pozwana nie naruszyła wymagań formalnych przy wypowiedzeniu powodowi umowy o 
pracę, Sąd Rejonowy uznał, że powództwo jako pozbawione uzasadnionych podstaw podlega 
oddaleniu. 
 
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z 
dnia 6 marca 1997 r. [...] oddalił apelację powoda Jana Ś. i nie obciążył go kosztami 

postępowania za II instancję. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki stwierdził, że 
ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji są prawidłowe i znajdują oparcie w 
zebranym materiale dowodowym, z którego Sąd ten wyprowadził trafne wnioski. Dokonane 
przez stronę pozwaną wypowiedzenie umowy o pracę ze względu na nabycie przez powoda 
uprawnień emerytalnych jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uzasadnionym 
wypowiedzeniem, nie naruszającym zasad współżycia społecznego i nie stanowiącym 
szykany wobec powoda. Z tego względu Sąd Wojewódzki oddalił apelację powoda, jako 
nieuzasadnioną. 
 
Pełnomocnik powoda będący adwokatem wniósł kasację od powyższego wyroku 
Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej apelację. Wnoszący kasację zarzucił naruszenie 
prawa materialnego, to jest art. 10 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników przez 
błędne uznanie, iż pracodawca uprawniony jest do wypowiedzenia umowy o pracę 
pracownikowi, który nie ma 50 lat życia i przepracował pod ziemią ponad 25 lat w sytuacji, 
gdy ten nie wyraża zgody na przejście na emeryturę. Ponadto zarzucił naruszenie art. 8 KP 
przez nierozważenie z urzędu, czy wypowiedzenie nie jest sprzeczne ze społeczno-
gospodarczym przeznaczeniem prawa i zasadami współżycia społecznego. Skarżący wskazał 
też jako podstawę kasacji art. 113 KP zarzucając, że Sąd uznał, iż wypowiedzenie umowy o 
pracę pracownikowi, który nie ukończył 46 lat nie jest w stosunkach pracy dyskryminacją ze 
względu na wiek. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przywrócenie powoda 
do pracy na ostatnio zajmowanym stanowisku oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokac-
kiego za wszystkie instancje w kwocie 225 zł. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
 
Z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji i uznanych przez 
Sąd drugiej instancji w zaskarżonym wyroku za prawidłowe wynika, że w pozwanej Spółce 
dokonywana jest restrukturyzacja zakładów, w związku z którą z przyczyn ekonomiczno-
organizacyjnych nastąpiła konieczność zmniejszenia stanu zatrudnienia pracowników. Na 
skutek tych zmian pracodawca był obowiązany do wytypowania pracowników 
przewidzianych do zwolnienia z pracy. Działając w tych ramach pozwany zakład 
przeanalizował sytuację osobistą pracowników i do zwolnienia wytypował tych, którzy po 
rozwiązaniu umowy o pracę będą mieli zapewnione środki utrzymania w postaci uprawnień 
emerytalnych lub inne źródła zabezpieczenia materialnego. Zdaniem Sądu Najwyższego 
należy uznać, że w sytuacji zmian organizacyjno-ekonomicznych pozwany zakład pracy 
przyjął humanitarne i słuszne kryterium wyboru pracowników do zwolnienia z pracy, nie 
pozbawiając pracy i środków utrzymania tych, którzy nie mają żadnego zabezpieczenia 
materialnego. Z ustaleń Sądów obu instancji wynika, że pracodawca nie analizował sytuacji 
pracowników ze względu na płeć, wiek, przydatność lub zdolność do pracy, albo inne 
indywidualne cechy, o których mowa w art. 113 KP. Z tego wynika, że przy wyborze 
pracowników do zwolnienia z pracy w pozwanym zakładzie nie wchodziła w rachubę 
dyskryminacja określonych osób. 
 
W rozumieniu art. 113 KP dyskryminacją jest bezprawne pozbawienie lub ogra-
niczenie praw wynikających ze stosunku pracy albo nierówe traktowanie pracowników ze 
względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, narodowość, rasę, przekonania zwłaszcza 
polityczne lub religijne oraz przynależność związkową, a także przyznanie z tych względów 
niektórym pracownikom mniejszych praw niż te, z których korzystają inni pracownicy 
znajdujący się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Oceniając z tego punktu widzenia 
rozwiązanie z powodem stosunku pracy, Sąd Najwyższy nie dopatrzył się w działaniu 
pozwanego pracodawcy naruszenia zakazu dyskryminacji w odniesieniu do powoda ze 
względu na jego wiek, nie ograniczający jego zdolności do pracy i przydatności zawodowej. 

Jednakże te okoliczności nie stanowiły podstawę rozwiązania z powodem stosunku pracy. 
Należy zgodzić się z wnoszącym kasację, że przepis art. 10 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o 
zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 30, poz. 
154) przyznający prawo do górniczej emerytury bez względu na wiek i zajmowane 
stanowisko górnikom, którzy wykonywali pracę pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu 
pracy co najmniej przez 25 lat, określa przywilej, a nie obowiązek skorzystania z 
wcześniejszych uprawnień emerytalnych. Wymienione prawo podmiotowe górników do 
przejścia w stan emerytalny wcześniej nie zamyka ich aktywności zawodowej, z której mogą 
korzystać dalej według swego uznania w innym zakładzie pracy. Uprawnienia do wcześ-
niejszej emerytury powoda nie były jednak w niniejszej sprawie podstawą rozwiązania z 
powodem stosunku pracy, lecz tylko jednym z kryteriów typowania pracowników do 
zwolnienia z pracy. Sąd Najwyższy uznał, że w świetle ustalonych okoliczności sprawy 
zarzut naruszenia art. 113 KP jest bezzasadny. Nieusprawiedliwiony jest także zarzut 
naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 8 KP wskutek nierozważenia, czy wypowiedzenie 
umowy o pracę powodowi nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Z 
uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd drugiej instancji miał na uwadze także ten 
aspekt sprawy. Sąd ten uznał, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było uzasadnione 
i nie naruszało zasad współżycia społecznego i nie stanowiło szykany. W tej kwestii na 
uwagę zasługuje stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone już w nie publikowanym 
dotychczas wyroku z dnia 19 grudnia 1996 r., I PKN 46/96. Sąd Najwyższy uznał co do 
zasady, iż w razie ekonomicznej konieczności zmniejszenia zatrudnienia, wybór zwolnionego 
pracownika może być sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, czyli zasadami 
godziwego postępowania pracodawcy, jeśli jego sytuacja osobista jest znacznie gorsza niż 
pozostałych pracowników. Wymagałoby to jednak wykazania, że jego sytuacja osobista 
istotnie różni się od sytuacji pracowników o podobnej przydatności zawodowej, którym nie 
wypowiedziano umów o pracę w związku ze zmniejszeniem zatrudnienia. Jednakże tych 
okoliczności powód nie wykazał w sprawie. W tej sytuacji Sądy obu instancji trafnie przyjęły 
zasadność wypowiedzenia umowy o pracę w rozumieniu art. 45 KP i niesprzeczności z 
zasadami współżycia społecznego. 
 
W tym świetle okazuje się, że kasacja powoda nie ma usprawiedliwionych podstaw. 
Dlatego Sąd Najwyższy na zasadzie art. 39312 KPC orzekł, jak w sentencji. 
N o t k a 
 
 
Powołany w uzasadnieniu wyrok z dnia 19 grudnia 1996 r., I PKN 46/96, został opublikowany w 
OSNAPiUS 1997 nr 15 poz. 273. 
========================================