Orzeczenie · 1998-06-03

I PKN 170/98

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

1998-06-03

SAOSPracystosunek pracyWysokanajwyższy

umowa zleceniestosunek pracykodeks pracysąd najwyższyrenta inwalidzkapacta sunt servandaochrona pracownika

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła pracownika, który przez cztery lata świadczył pracę na podstawie kolejnych umów zlecenia dla Spółdzielni Mieszkaniowej, wykonując obowiązki inspektora do spraw technicznych. Powód domagał się ustalenia, że w rzeczywistości łączył go stosunek pracy, a nie umowa cywilnoprawna. Sądy niższych instancji oddaliły jego powództwo, uznając, że choć praca miała pewne cechy pracy pracowniczej (np. wykonywanie zadań w ramach określonego stanowiska), to brakowało kluczowych elementów stosunku pracy, takich jak stałe podporządkowanie, określony czas pracy czy stałe wynagrodzenie. Istotnym czynnikiem było również świadome działanie stron, które wybierały formę umowy zlecenia, m.in. w celu umożliwienia powodowi pobierania renty inwalidzkiej bez jej zmniejszenia lub zawieszenia. Sąd Najwyższy w swojej kasacji oddalił zarzuty naruszenia prawa materialnego, podkreślając, że przepisy dotyczące stosunku pracy mają na celu ochronę pracownika przed nadużyciami ze strony pracodawcy, a nie pozwalają na dowolne przekwalifikowanie stosunku prawnego wbrew woli stron, które świadomie wybrały formę cywilnoprawną. Sąd wskazał, że powód nie wykazał, aby jego oświadczenia woli były wadliwe, a jego późniejsza zmiana stanowiska po wypadku była motywowana innymi czynnikami niż pierwotne zawarcie umowy zlecenia.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie, że świadome wybieranie przez strony umowy cywilnoprawnej, nawet przy istnieniu pewnych cech stosunku pracy, nie może być dowolnie przekwalifikowane wbrew woli stron, zwłaszcza gdy celem jest ochrona pracownika przed nadużyciami pracodawcy.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której pracownik świadomie wybierał umowę zlecenia, m.in. ze względu na ochronę świadczeń rentowych. Nie dotyczy sytuacji, gdy pracodawca narzuca umowę cywilnoprawną w celu obejścia przepisów prawa pracy.

Zagadnienia prawne (3)

Czy umowa zlecenia, która w istocie charakteryzuje się cechami stosunku pracy, powinna zostać uznana za umowę o pracę?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli strony świadomie wybrały formę cywilnoprawną, a celem przepisów o stosunku pracy jest ochrona pracownika przed nadużyciami pracodawcy, a nie przełamywanie zasady pacta sunt servanda.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że choć zatrudnienie powoda wykazywało pewne cechy stosunku pracy, to brakowało kluczowych elementów podporządkowania i ryzyka pracodawcy. Istotne było również świadome działanie stron, które wybrały umowę zlecenia, m.in. ze względu na ochronę renty inwalidzkiej powoda. Przepisy te nie służą do dowolnego przekwalifikowania stosunku prawnego wbrew woli stron.

Czy stałość wynagrodzenia jest obligatoryjną cechą stosunku pracy?

Odpowiedź sądu

Nie, wynagrodzenie pracownika powinno odpowiadać rodzajowi pracy, kwalifikacjom oraz ilości i jakości świadczonej pracy, co może oznaczać zmienną wysokość.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy odrzucił argumentację kasacji, że zmienne wynagrodzenie jest cechą wykluczającą stosunek pracy, wskazując, że przepisy Kodeksu pracy dopuszczają ustalanie wynagrodzenia w zależności od wyników pracy.

Czy fakt, że ta sama praca jest wykonywana przez jednych pracowników na umowę o pracę, a przez innych na umowę zlecenia, przesądza o pracowniczym charakterze zatrudnienia?

Odpowiedź sądu

Nie, o charakterze zatrudnienia decydują przede wszystkim cechy stosunku pracy, a nie tylko rodzaj wykonywanej pracy.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy odrzucił argumentację powoda opartą na porównaniu jego sytuacji z innymi pracownikami Spółdzielni, wskazując, że kluczowe są cechy faktycznego wykonywania pracy, a nie tylko jej rodzaj.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie kasacji

Strona wygrywająca

Spółdzielnia Mieszkaniowa w P.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Józef M.	osoba_fizyczna	powód
[...] Spółdzielnia Mieszkaniowa w P.	inne	pozwana

Przepisy (10)

Główne

KP art. 22 § § 1

Kodeks pracy

Definicja stosunku pracy, która wymaga istnienia cech podporządkowania, osobistego charakteru pracy, świadczenia jej w sposób ciągły na rzecz i ryzyko pracodawcy.

KP art. 22 § § 1 1

Kodeks pracy

Przepis wskazujący, że zatrudnienie w warunkach wskazanych w § 1, nawet przy nazwie umowy innej niż umowa o pracę, jest traktowane jako stosunek pracy, ale z zastrzeżeniem, że celem jest ochrona pracownika przed nadużyciami pracodawcy.

Pomocnicze

KPC art. 189

Kodeks postępowania cywilnego

KC art. 750

Kodeks cywilny

KC art. 82

Kodeks cywilny

KC art. 88

Kodeks cywilny

KP art. 78 § § 1

Kodeks pracy

Wynagrodzenie za pracę powinno odpowiadać w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniać ilość i jakość świadczonej pracy.

KP art. 129

Kodeks pracy

KP art. 129 § § 1

Kodeks pracy

Zadaniowy czas pracy wymaga ustalenia zadań w sposób umożliwiający ich wykonanie w ramach norm czasu pracy.

KPC art. 393 § 12

Kodeks postępowania cywilnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Strony świadomie wybrały formę umowy zlecenia, kierując się własnym interesem (ochrona renty, unikanie kosztów ubezpieczenia społecznego). • Brak kluczowych cech stosunku pracy, takich jak stałe podporządkowanie, określony czas pracy i stałe wynagrodzenie. • Celem przepisów o stosunku pracy jest ochrona pracownika przed nadużyciami pracodawcy, a nie dowolne przekwalifikowanie stosunku prawnego wbrew woli stron. • Powód nie wykazał wad oświadczenia woli przy zawieraniu umów zlecenia.

Odrzucone argumenty

Praca wykonywana przez powoda miała cechy stosunku pracy (osobisty charakter, ciągłość, pod kierownictwem pracodawcy, za wynagrodzeniem). • Zmienna wysokość wynagrodzenia nie wyklucza stosunku pracy. • Ta sama praca nie może być świadczona raz jako praca w ramach umowy o pracę, a raz jako praca wykonywana na podstawie stosunku cywilnoprawnego.

Godne uwagi sformułowania

Ustalenie, że umowa nazwana umową zlecenia spowodowała w istocie nawiązanie stosunku pracy (...) służy ochronie osoby, która świadcząc pracę na warunkach umowy o pracę została pozbawiona pracowniczego statusu wskutek nadużycia ekonomiczno-organizacyjnej przewagi jej pracodawcy, a nie przełamywaniu zasady pacta sunt servanda. • O pracowniczym charakterze zatrudnienia nie decyduje więc rodzaj pracy, ale wykonywanie jej przede wszystkim w warunkach podporządkowania poleceniom pracodawcy, konkretyzującym czynności, które w ramach umówionego rodzaju pracy ma pracownik wykonać, a także wskazującym sposób oraz czas i miejsce ich wykonywania.

Skład orzekający

Andrzej Kijowski

przewodniczący-sprawozdawca

Adam Józefowicz

sędzia

Walerian Sanetra

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że świadome wybieranie przez strony umowy cywilnoprawnej, nawet przy istnieniu pewnych cech stosunku pracy, nie może być dowolnie przekwalifikowane wbrew woli stron, zwłaszcza gdy celem jest ochrona pracownika przed nadużyciami pracodawcy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której pracownik świadomie wybierał umowę zlecenia, m.in. ze względu na ochronę świadczeń rentowych. Nie dotyczy sytuacji, gdy pracodawca narzuca umowę cywilnoprawną w celu obejścia przepisów prawa pracy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje subtelne rozróżnienie między umową zlecenia a umową o pracę, a także podkreśla znaczenie woli stron i celów przepisów prawa pracy.

“Umowa zlecenie czy umowa o pracę? Kiedy sąd uzna, że pracujesz na etacie, nawet jeśli podpisałeś inną umowę?”

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników