I PK 478/02

Sygn. akt I PK 478/02 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
 
Dnia 4 marca 2004 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Andrzej Kijowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Hajn 
SSN Herbert Szurgacz 
 
Protokolant Anna Gryżniewska 
 
w sprawie z powództwa M.P. 
przeciwko Polskim Kolejom Państwowym SA Dyrekcji Infrastruktury Kolejowej w 
likwidacji w P. 
o odprawę, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 4 marca 2004 r., 
kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego -Sądu Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w P. 
z dnia 29 maja 2002 r., sygn. akt VI Pa …/02, 
 
zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu 
Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z 
dnia 4 kwietnia 2002 r, X P …/01, i oddala powództwo, 
odstępując od obciążenia powódki kosztami postępowania 
kasacyjnego i apelacyjnego. 

 
 
2 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
 
Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w P. wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2002 r., X P 
…/01, zasądził od strony pozwanej – Polskich Kolei Państwowych S.A. – Dyrekcji 
Infrastruktury Kolejowej – Zakładu Infrastruktury Kolejowej w P. w likwidacji  na 
rzecz powódki M. P. kwotę 11.537,38 zł tytułem wyrównania odprawy pieniężnej 
związanej z wypowiedzeniem stosunku pracy. W motywach tego rozstrzygnięcia 
Sąd Rejonowy powołał się na następujące ustalenia faktyczne. 
    Pozwany pracodawca pismem z dnia 28 stycznia 2000 r. wypowiedział powódce 
umowę o prace ze skutkiem na dzień 30 kwietnia 2000 r. Jako przyczynę  
wypowiedzenia wskazano konieczność maksymalnej redukcji zatrudnienia w 
związku z restrukturyzacją PKP. Pozwany wypłacił powódce sześciomiesięczną  
rekompensatę pieniężną przysługującą na podstawie postanowień Paktu Gwarancji 
Pracowniczych w okresie  II etapu restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego 
„Polskie Koleje Państwowe”   z dnia 19 marca 1998 r. oraz dwumiesięczną 
odprawę pieniężną z ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach 
rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu 
pracy (pierwotny tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) w łącznej kwocie 
8.462,62 zł. Pracodawca odmówił natomiast, wypłacenia  żądanej ponadto kwoty 
20.000 zł tytułem odprawy określonej w art. 48 ustawy z dnia  8 września 2000 r. o 
komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego 
”Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr  84, poz. 948 ze zm.), gdyż ustawa ta 
weszła w życie z dniem 27 października 2000 r., a więc nie ma zastosowania 
wobec powódki, która została zwolniona z końcem kwietnia 2000 r.  
 
Sąd Rejonowy uznał jednak, że zgodnie z treścią  art. 48 ustawy z dnia 8 
września 2000 r. prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej przysługuje wszystkim 
pracownikom PKP, z którymi stosunek pracy został  z przyczyn dotyczących 
zakładu pracy rozwiązany „w latach 2000 – 2002”, jeżeli nie spełniają warunków 
uzyskania 
prawa 
do 
emerytury, 
urlopu 
kolejowego 
lub 
świadczenia 
przedemerytalnego. Żaden z przepisów powołanej ustawy nie wymaga  przy tym, 

 
 
3 
aby uprawniony do odprawy był pracownikiem kolejowym w dniu jej wejścia w 
życie. Powódce, która w dacie ustania stosunku pracy zamieszkiwała w powiecie 
wykazującym stopę bezrobocia wyższą od średniej krajowej, przysługuje więc 
różnica pomiędzy odprawą w kwocie 20.000 zł oraz dotychczas wypłaconą 
rekompensatą i odprawą  w łącznej kwocie 8.462,62 zł, która to różnica wynosi 
11,537,38 zł. 
 
Apelację, którą od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, oddalił Sad 
Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z dnia 29 maja 
2002 r., VI Pa …/02. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Okręgowy podzielił 
ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu w pierwszej instancji , jak też 
przypisaną im kwalifikację prawną. Sąd drugiej instancji podkreślił w szczególności, 
że nie może być mowy o naruszeniu przez Sąd Rejonowy  art. 48 ustawy z dnia 8 
września 2000 r., gdyż  retroaktywność tego przepisu wynika wprost z jego 
brzmienia. 
 
W kasacji od powyższego wyroku, zaskarżającej go w całosci, pozwany 
pracodawca zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 48 
ustawy  z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji 
przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, domagając się na tej 
podstawie zmiany kwestionowanego orzeczenia „poprzez uwzględnienie apelacji” 
oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i 
kasacyjnym według norm przepisanych,    
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Kasacja zasługuje na uwzględnienie, gdyż jej podstawa okazała się 
usprawiedliwiona, Problem prawny występujący w niniejszej sprawie sprowadza się 
do ustalenia czasowego zakresu zastosowania przepisu art. 48 ustawy z dnia 8 
września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa 
państwowego „Polskie Koleje Państwowe”. W tej kwestii orzecznictwo sądów 
powszechnych było bardzo  rozbieżne. Różnice zdań ujawniły się  początkowo 
również w judykaturze Sądu Najwyższego, co stało się przesłanką podjęcia w dniu 
14 stycznia 2002 r. odpowiedniej uchwały przez skład siedmiu sędziów tegoż Sadu 
(III PZP 11/03). W powołanej uchwale Sad Najwyższy uznał, że uprawnienie do 
jednorazowej odprawy pieniężnej określonej w art., 48 i 49 ustawy z dnia 8 

 
 
4 
września 2000 r. przysługuje tylko pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku 
pracy nastąpiło po dniu jej wejścia w życie. W motywach uchwały Sad Najwyższy 
przyznał, że co prawda argumenty językowe zdają się prima facie przemawiać   za 
stanowiskiem, 
iż 
wspomniana 
odprawa 
pieniężna 
przysługuje 
każdemu 
pracownikowi kolejowemu zwolnionemu z pracy po dniu 31 grudnia 1999 r., lecz 
kiedy brzmienie art. 48 uwzględniać w kontekście innych przepisów ustawy (np. art. 
83), to okazuje się ono wysoce niejednoznaczne. Sąd Najwyższy wskazał na 
niefrasobliwość i bałaganiarstwo prawodawcy w zakresie używania form 
gramatycznych oraz formalnej i merytorycznej poprawności przy redagowaniu 
przepisów całego rozdziału 8 przedmiotowej ustawy, w którym zamieszczone 
zostało miedzy innymi sporne postanowienie art. 48. Dokonując jego interpretacji 
należy więc mieć na uwadze, że uprawnienia pracowników przewidziane w 
rozdziale 8 łączą się z komercjalizacją i restrukturyzacją przedsiębiorstwa 
państwowego  „Polskie Koleje Państwowe” i nie mogą przypadać na okres 
poprzedzający te procesy. Skoro  zarówno komercjalizacja, jak też restrukturyzacja 
organizacyjna i majątkowo-finansowa PKP dokonuje się po wejściu ustawy w życie, 
to nie sposób przyjąć, iżby procesy te miała poprzedzać funkcjonalnie z nimi 
powiązana restrukturyzacja zatrudnienia.  Zwolnienia z przyczyn ekonomicznych 
następowały w PKP także przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 września 2000 
r., czyli bez związku z komercjalizacją i prywatyzacją tegoż przedsiębiorstwa, a 
pracownikom zwalnianym z pracy przysługiwały szczególne świadczenia pieniężne 
przewidziane Paktem Gwarancji Pracowniczych. Przepisy ustawy z dnia 8 września 
2000 r. zastąpiły ten preferencyjny system świadczeń, co stanowi najbardziej 
istotny argument przeciw nadawaniu przepisom rozdziału 8 wstecznej mocy 
obowiązującej. Również rozpoczęcie emisji obligacji przeznaczonych m.in. na 
finansowanie zwolnień pracowniczych w 2000 r. przemawia za nabywaniem 
ustawowych uprawnień począwszy od wejścia ustawy w życie. 
 
W omawianej uchwale Sąd Najwyższy powołał się ponadto na argument o 
braku przepisów regulujących „rozliczanie” przedmiotowej odprawy oraz świadczeń 
wcześniej pobranych z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących 
pracodawcy. Świadczenia wypłacone pracownikom, z którymi stosunki pracy  
 

 
 
5 
 
zostały z tych przyczyn rozwiązane przed dniem wejścia ustawy w życie były 
świadczeniami należnymi. Brak podstawy do ich rozliczania z jednorazową 
odprawa 
pieniężną, 
co 
prowadziłoby 
do niczym 
nie 
usprawiedliwionego 
uprzywilejowania pracowników, z którymi stosunek pracy rozwiązano przed dniem 
27 października 2000 r. dyskryminowania zwolnionych po tej dacie. W 
uzasadnieniu uchwały  z dnia 14 stycznia 2002 r. Sąd Najwyższy podkreślił 
wreszcie, że zgodnie z art. 216 Konstytucji RP „środki finansowe na cele publiczne 
są gromadzone i wydatkowane w sposób określony w ustawie”, co uzasadnia 
ścisłą, restrykcyjną  wykładnie analizowanych tu przepisów, które przewidują 
bardzo korzystne oraz ponadstandardowe świadczenia dla pracowników PKP i 
ograniczenie tych uprawnień jedynie do świadczeń wyraźnie w ustawie 
przewidzianych. 
 
Podzielając tezę, jak też uzasadnienie powyższej uchwały, Sad Najwyższy w 
składzie  rozpoznającym  niniejszą  sprawę  orzekł   -  po  myśli  art. 39315 i art. 102 
k. p. c.- jak w sentencji.