I PK 368/03

Sygn. akt I PK 368/03 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
 
Dnia 16 czerwca 2004 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Józef Iwulski (przewodniczący) 
SSN Andrzej Wasilewski 
SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca) 
 
Protokolant Małgorzata Beczek 
 
w sprawie z powództwa R. P. 
przeciwko Polskim Kolejom Państwowym Spółce Akcyjnej Oddziałowi Gospodarki 
Mieszkaniowej Zakładowi w P. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 16 czerwca 2004 r., 
kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w P. 
z dnia 4 kwietnia 2003 r., sygn. akt VI Pa …/03, 
 
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienia wyrok Sądu 
Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z 
dnia 24 lutego 2003 r., sygn. akt IV P …/03 i oddala powództwo 
oraz odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania. 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2003 r. , IV Pa …/03, Sąd Okręgowy – Sąd 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił apelację pozwanych Polskich Kolei 
Państwowych  Oddziału Gospodarki Mieszkaniowej Zakładu w P. od wyroku Sądu 
Rejonowego – Sądu Pracy w W., który w sprawie z powództwa R. P. zasądził od 
strony pozwanej na jego rzecz kwotę 14 356,80 zł. z ustawowymi odsetkami 
tytułem odprawy wynikającej  z przepisu art. 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o 
komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego 
„Polskie Koleje Państwowe” (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) i oddalił powództwo w 
pozostałej części. Rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu, że powód był zatrudniony 
przez stronę pozwaną a jego stosunek pracy uległ rozwiązaniu w dniu 31 maja  
2000 r. z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Sąd pierwszej instancji uznał, że 
skoro ustawa z dnia 8 września 2000 r. objęła swoją regulacją pracowników 
zwalnianych w latach 2000-2002, to powód, jako zwolniony w tym przedziale 
czasowym, jest uprawniony do odprawy, o jakiej mowa w art. 48 tej ustawy, mimo 
że ustawa ta weszła w życie z dniem 27 października 2000 r. Pogląd ten podzielił 
Sąd drugiej instancji. 
Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany, który zarzucił 
naruszenie art. 48 i 49 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. przez błędną ich 
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Skarżący podniósł, że stosunek pracy 
powoda został rozwiązany przed wejściem w życie ustawy (czyli przed 27 
października 2000 r.), ta zaś jest adresowana wyraźnie do pracowników PKP i nie 
ma zastosowania do powoda, który w tej dacie nie posiadał już tego statusu. W 
kasacji wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz 
zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm 
przepisanych za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego 
wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Kasacja jest zasadna. 
 
Kwestia objęcia  prawem do jednorazowej odprawy, określonej w art. 48 i 49 
ustawy z dnia 8 września 2000 r. pracowników, z którymi rozwiązano umowy o 

 
 
3 
pracę w roku 2000, jednakże przed dniem wejścia w życie wyżej wymienionej 
ustawy była przedmiotem rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego. W uchwale 
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004 r., III PZP 11/03 
(OSNP 2004, z. 9, poz. 150) Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do jednorazowej 
odprawy pieniężnej określonej w art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. 
przysługuje tylko tym pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło 
po dniu wejścia ustawy w życie. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy 
zauważył, że za ewentualnym przyjęciem tezy, iż jednorazowa odprawa 
przewidziana w art. 48 ustawy przysługuje każdemu pracownikowi zwolnionemu z 
pracy w 2000 r. przemawiają wyłącznie argumenty językowe. Jednocześnie jednak 
należy mieć na względzie, że art. 83 tej ustawy jednoznacznie stanowi, że ustawa 
wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (poza wyjątkami nie 
dotyczącymi jednak przepisu art. 48), a odmiennego stanowiska nie można 
wyprowadzić z przepisu art. 3 k.c., który dotyczy sytuacji, w których ustawa określa 
w przepisach przejściowych datę jej wejścia w życie wcześniejszą niż data 
opublikowania aktu prawnego w Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim, albo nie 
określa jej w ogóle. Należy przy tym zauważyć, że w art. 48 i 49 ustawy chodzi nie 
tyle o czas przeszły, ile o tryb dokonany. Zauważył też Sąd Najwyższy pewną 
niekonsekwencję ustawodawcy w zakresie form gramatycznych i poprawności 
merytorycznej i formalnej w redagowaniu przepisów rozdziału 8, co nie pozwala z 
pełnym zaufaniem odnieść się do rezultatów wykładni tylko językowej. Natomiast 
nie ulega wątpliwości, że uprawnienia przewidziane w rozdziale 8 ustawy łączą się 
z komercjalizacją i restrukturyzacją PKP, przeto nie mogą przypadać na czas 
poprzedzający te procesy ani też po ich zakończeniu. Przepis art. 3 ustawy 
zakreśla termin komercjalizacji PKP (do 27 stycznia 2001 r.), po komercjalizacji 
następuje 
etap 
restrukturyzacji 
(organizacyjnej, 
finansowej, 
majątkowej 
i 
zatrudnienia), przy czym restrukturyzacja organizacyjna, polegająca na utworzeniu 
spółek pracowniczych (art. 14) i spółki akcyjnej do prowadzenia działalności w 
zakresie zarządzania liniami kolejowymi (art. 15) ma być przeprowadzona w 
terminie 6 miesięcy od jej wpisu do rejestru handlowego (art. 16), restrukturyzacja 
majątkowa następuje z dniem wejścia w życie ustawy (art. 34 ust. 1). Zdaniem 
Sądu Najwyższego, jeżeli powyższe działania mają nastąpić po wejściu w życie 

 
 
4 
ustawy, brak jest podstaw do przyjęcia, aby funkcjonalnie z nimi związana 
restrukturyzacja zatrudnienia mogła je poprzedzać. Restrukturyzacja zatrudnienia 
nie może być oderwana od celów ustawy, a brak jest podstaw do uznania, aby 
celem regulacji rozdziału 8 ustawy było zagwarantowanie takich samych uprawnień 
wszystkim pracownikom zwalnianym z PKP z przyczyn dotyczących pracodawcy i 
wyrównanie poziomu osłon finansowych dla pracowników zwalnianych w różnych 
okresach restrukturyzacji. 
 
Zwolnienia z przyczyn ekonomicznych następowały w PKP także przed 
wejściem w życie ustawy z dnia 8 września 2000 r., a zatem bez związku z 
komercjalizacją 
i 
prywatyzacją, 
a 
uprawnienia 
zwalnianych 
pracowników 
kształtowały postanowienia kolejnych paktów gwarancji pracowniczych, czyniąc to 
korzystniej od przepisów powszechnie obowiązujących. Ostatni pakt z 19 marca 
1998 r. obowiązywał do dnia 26 października 2000 r. tj. do dnia poprzedzającego 
wejście w życie ustawy, a przepisy tej ustawy zastępują jego postanowienia w 
przedmiocie preferencyjnego ukształtowania prawa do świadczeń dla pracowników 
zwolnionych z przyczyn dotyczących pracodawcy, co „stanowi istotny argument 
przeciwko nadawaniu przepisom rozdziału 8 ustawy „mocy wstecznej’”. Zwrócił też 
uwagę Sąd Najwyższy, że przepis art. 50 ust. 3 ustawy stanowi, że pracownikom, 
którzy nabyli prawo do jednorazowej odprawy, nie przysługuje odprawa na 
podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, „ani żadne inne 
świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu 
pracy”. Przyjęcie zatem wcześniejszego prawa do odprawy niż data wejścia w życie 
ustawy (27 października 2000 r.) spowodowałoby niczym nieusprawiedliwione 
uprzywilejowanie pracowników, którzy zostali zwolnieni pomiędzy 1 stycznia a 26 
października 2000 r. i otrzymali odprawy z art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach 
grupowych, jak i na podstawie ponadzakładowego układu zbiorowego pracy, a 
jednocześnie do dyskryminacji pracowników zwolnionych po dniu 26 października 
2000 r. (pozbawionych przez przepis art. 50 ust. 3 ustawy rekompensat i odpraw z 
PUZP i z ustawy o zwolnieniach grupowych), jak i pracowników zwolnionych przed 
1 stycznia 2000 r. 
Skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela te poglądy. 

 
 
5 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 k.p.c. zmienił 
zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił 
powództwo.   
 
O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 102 k.p.c.