I PK 241/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczeń pracownika o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej. Powód twierdził, że umowa zlecenia zawarta z Grupą S. S. Sp. z o.o. była pozorna i miała na celu obejście przepisów prawa pracy, a faktycznie praca była świadczona na rzecz pozwanej Agencji S. S. Sp. z o.o. Sąd Rejonowy uznał umowę zlecenia za nieważną na podstawie art. 83 § 1 k.c. (pozorność) i art. 58 § 1 k.c. (obejście prawa). Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanej, podtrzymując argumentację o obejściu prawa. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanej, uznał zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c. za zasadny. Wskazał, że umowa zlecenia z Grupą S. S. została zawarta przed umową o pracę z pozwaną Spółką, co uniemożliwiało jej uznanie za nieważną ex tunc z powodu obejścia prawa pracy, które jeszcze nie istniało w momencie jej zawarcia. Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena pozorności lub obejścia prawa wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych, a sama okoliczność, że praca była świadczona na rzecz jednego podmiotu, nie przesądza o nieważności umowy z innym podmiotem, zwłaszcza gdy ta druga umowa została zawarta wcześniej. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących pozorności umów cywilnoprawnych, obejścia prawa pracy oraz relacji między umową zlecenia a umową o pracę, zwłaszcza w kontekście ustalania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie umowa zlecenia została zawarta przed umową o pracę. Wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych w każdej indywidualnej sprawie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa zlecenia zawarta w celu obejścia przepisów o wynagrodzeniu za pracę w godzinach nadliczbowych jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c., jeśli została zawarta przed powstaniem stosunku pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa zlecenia zawarta przed powstaniem stosunku pracy nie może być uznana za nieważną ex tunc z powodu obejścia przepisów o wynagrodzeniu za pracę w godzinach nadliczbowych, które jeszcze nie istniały.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że nieważność czynności prawnej z powodu obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c.) dotyczy sytuacji, gdy czynność zmierza do osiągnięcia celu zakazanego przez prawo. W tej sprawie umowa zlecenia została zawarta przed powstaniem stosunku pracy, a zatem nie mogła obejść przepisów dotyczących wynagrodzenia za nadgodziny, które jeszcze nie miały zastosowania. Ocena pozorności lub obejścia prawa wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych.
Czy umowa zlecenia może być uznana za nieważną z powodu pozorności (art. 83 § 1 k.c.), jeśli faktycznie praca była świadczona na rzecz innego podmiotu?
Odpowiedź sądu
Tak, umowa zlecenia może być uznana za nieważną z powodu pozorności, jeśli została zawarta dla ukrycia innego stosunku prawnego lub w celu wywołania innych skutków prawnych niż zamierzone. Jednakże ocena ta wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji uznał umowę zlecenia za pozorną, wskazując na jednolite umundurowanie, identyfikatory, pobieranie broni na rzecz jednego podmiotu, ten sam pojazd i przełożonego, a także brak wiedzy pracowników, na rzecz którego podmiotu wykonują czynności. Sąd Najwyższy nie zakwestionował samej możliwości uznania umowy za pozorną, ale skupił się na kwestii obejścia prawa.
Czy naruszenie przez sąd drugiej instancji art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez wadliwe uzasadnienie wyroku może stanowić podstawę kasacyjną?
Odpowiedź sądu
Tak, ale tylko wyjątkowo, gdy wskutek uchybienia konkretnym wymaganiom określonym w art. 328 § 2 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że uzasadnienie sądu drugiej instancji nie zawierało wad uniemożliwiających kontrolę kasacyjną, mimo jego lakoniczności. Wyjaśniono, że sąd odwoławczy nie musi powtarzać ustaleń sądu pierwszej instancji, jeśli je przyjmuje za własne, a wskazanie przepisu (art. 58 § 1 k.c.) i wyjaśnienie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia jest wystarczające.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Agencja S. S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | pozwany |
| Grupa S. S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | interwenient uboczny |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Określa skutki uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa zlecenia zawarta dla pozoru jest nieważna.
k.p. art. 8
Kodeks pracy
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
k.p. art. 151 § § 1
Kodeks pracy
Praca wykonywana ponad obowiązujące normy czasu pracy stanowi pracę w godzinach nadliczbowych.
k.p. art. 151 § 7
Kodeks pracy
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa wymagania dotyczące uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Określa podstawy kasacyjne.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.c. art. 356 § § 2
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe zastosowanie art. 58 § 1 k.c. przez sąd drugiej instancji, ponieważ umowa zlecenia została zawarta przed powstaniem stosunku pracy, co uniemożliwiało obejście przepisów o wynagrodzeniu za pracę w godzinach nadliczbowych.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez wadliwe uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji.
Godne uwagi sformułowania
umowa mająca na celu obejście prawa jest umowa, której treść z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane • nieważność, o której stanowi art. 58 k.c., dotyczy czynności prawnej (...) i jest nieważnością bezwzględną, co oznacza, że nieważna czynność prawna nie wywołuje i nie może wywołać żadnych skutków prawnych objętych wolą stron. • umowa ta nie mogła również stać się nieważna w trakcie istnienia powstałego na jej podstawie stosunku prawnego i doprowadzić do jego ustania z powodu późniejszego zdarzenia, jakim było zawarcie przez powoda z pozwaną Spółką umowy o pracę z dnia 6 grudnia 2006 r. • Taka zaś więź musi być oceniona jako stosunek pracy, skoro pracownik stale wykonuje tę samą pracę zlecaną przez jeden podmiot będący pracodawcą, przy jednakowej organizacji pracy i osobie pracę tę nadzorującej.
Skład orzekający
Katarzyna Gonera
przewodniczący
Roman Kuczyński
członek
Małgorzata Wrębiakowska-Marzec
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących pozorności umów cywilnoprawnych, obejścia prawa pracy oraz relacji między umową zlecenia a umową o pracę, zwłaszcza w kontekście ustalania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie umowa zlecenia została zawarta przed umową o pracę. Wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych w każdej indywidualnej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak firmy próbują obejść przepisy prawa pracy za pomocą umów cywilnoprawnych, a Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy takie działania są nieskuteczne. Jest to istotne dla wielu pracowników i pracodawców.
“Czy umowa zlecenia zawarta przed umową o pracę może być nieważna z powodu obejścia prawa pracy?”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.