I PK 195/10

Sygn. akt I PK 195/10 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 11 maja 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący) 
SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Myszka 
 
w sprawie z powództwa M. B. 
przeciwko PGE Kopalni Węgla Brunatnego  
o odszkodowanie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 maja 2011 r., 
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych  
z dnia 5 maja 2010 r.,  
 
 
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego 
rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego 
Sądowi Okręgowemu. 
 
 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z 9 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy uwzględnił 
powództwo i zasądził od pozwanej na rzecz powoda M. B. 16.859,40 zł z 
ustawowymi odsetkami od 27 maja 2009 r. do dnia zapłaty. 
W ocenie Sądu Rejonowego pozwana nieprawidłowo określiła charakter 
pracy górniczej wykonywanej przez powoda, który wykazał, że poniósł szkodę w 
postaci obniżonej wysokości emerytury w związku z wystawieniem przez 
pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy. Treść świadectwa pracy określona 
została przez art. 97 § 2 k.p. oraz § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki 
Socjalnej w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu 
jego wydawania i prostowania z dnia 15 maja 1996 roku (Dz.U. Nr 60, poz. 282). 
Zgodnie z art. 97 § 2 k.p. w świadectwie pracy należy podać między innymi 
informacje dotyczące okresu i rodzaju wykonywanej pracy, zajmowanych 
stanowisk, 
a 
także 
inne 
informacje niezbędne 
do ustalenia 
uprawnień 
pracowniczych i uprawnień z ubezpieczenia społecznego. Zakres informacji, które 
zgodnie z § 1 rozporządzenia określone zostały jako niezbędne do ustalenia 
uprawnień pracownika ze stosunku pracy i ubezpieczenia społecznego obejmuje 
także wiadomości dotyczące okresu wykonywania pracy w szczególnych 
warunkach lub w szczególnym charakterze. Dodatkowym potwierdzeniem zakresu 
obowiązków pracodawcy, co do wykazania okresów pracy górniczej są przepisy 
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń 
Społecznych (tekst jedn. Dz.U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z art. 125a ust. 2 
płatnik składek jest zobowiązany do wystawienia dokumentów (zaświadczeń) w 
celu udowodnienia okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym 
charakterze, okresów pracy górniczej oraz okresów pracy na kolei. Sąd I instancji 
stwierdził, że przepisy nie nakładają na organ rentowy obowiązku kontrolowania 
zgodności treści świadectwa pracy z danymi zawartymi w dokumentacji 
pracodawcy dotyczącymi wykonywania pracy górniczej i nie można go obarczać 
odpowiedzialnością (czy choćby współodpowiedzialnością) za błąd pracodawcy 
wynikający z trudności interpretacyjnych i stosowania przepisów prawa. W tym 
kontekście podkreślono, że powodowi nie przysługiwało w pierwszej kolejności 

 
 
3 
roszczenie odszkodowawcze do organu rentowego. W konsekwencji pozwany 
pracodawca, który nienależycie wykonał obowiązki związane z wydaniem 
świadectwa pracy, ponosi odpowiedzialność za szkodę na podstawie art. 471 k.c. 
Odpowiedzialność pozwanej według przepisów prawa cywilnego wymaga również 
zastosowania 
tych 
przepisów 
do 
oceny 
przedawnienia 
roszczeń 
odszkodowawczych. 
W 
konsekwencji 
zastosowanie 
mają 
reguły 
ogólne 
przedawnienia roszczenia odszkodowawczego i 10-letni okres przedawnienia z art. 
118 k.c. w związku z art. 120 k.c. Do roszczenia powoda nie ma zastosowania art. 
291 § 1 k.p.  
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 5 maja 
2010 r. oddalił apelację pozwanej. Podzielił stanowisko Sądu I instancji, że 
pozwana ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300 
k.p. za szkodę wywołaną wystawieniem wadliwego świadectwa pracy. Skutkami 
błędów popełnionych przez pracodawcę nienależycie wykonującego swe obowiązki 
nie można obciążać organu rentowego. Sąd Okręgowy stwierdził, że skoro 
pozwana ponosi odpowiedzialność na podstawie przepisów prawa cywilnego, to do 
przedawnienia roszczeń powoda mają zastosowanie przepisy części ogólnej k.c. 
(art. 117-125 k.c.). 
Powyższy wyrok pozwana zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, 
zarzucając mu naruszenia prawa materialnego poprzez: 1) niewłaściwe 
zastosowanie art. 6 k.c. w związku z art. 471 k.c. – przez przyjęcie, że skarżący 
nienależycie wykonał swoje zobowiązanie związane z prowadzeniem dokumentacji 
pracowniczej, oraz że wykazano istnienie adekwatnego związku przyczynowego 
między nieprawidłowym prowadzeniem dokumentacji pracowniczej i wydaniem 
świadectwa a szkodą, 2) niewłaściwe zastosowanie art. 471 k.c. – przez przyjęcie, 
że skarżący, wydając świadectwo pracy, w sposób nienależyty wykonał swoje 
zobowiązanie prowadzenia dokumentacji pracowniczej, oraz że uczynił to w sposób 
zawiniony, 3) niewłaściwe zastosowanie art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 k.c. – 
poprzez przyjęcie istnienia adekwatnego związku przyczynowego między 
wydaniem świadectwa pracy górniczej a poniesioną szkodą, 4) niewłaściwe 
zastosowanie art. 362 k.c. w związku z art. 471 k.c. – przez nieuwzględnienie 
przyczynienia się powoda do powstania szkody przez brak należytej staranności 

 
 
4 
przy składaniu wniosku o emeryturę, zwłokę w złożeniu wniosku o przeliczenie 
świadczenia, a także przez brak odwołania się od decyzji organu rentowego 
ustalającej wymiar emerytury, 5) niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. b 
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz 
art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z 
FUS – przez przyjęcie, że organ rentowy nie ponosi żadnej odpowiedzialności za 
wydanie błędnej decyzji, 6) niewłaściwe zastosowanie art. 291 §1 k.p. w związku z 
art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. – przez przyjęcie, że roszczenie 
odszkodowawcze 
z 
tytułu 
nienależytego 
wykonania 
przez 
pracodawcę 
zobowiązania prowadzenia dokumentacji pracowniczej, pozostające w związku ze 
stosunkiem pracy, nie podlega przedawnieniu zgodnie z art. 291 § 1 k.p., 
ewentualnie błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 118 k.c. – przez 
przyjęcie, że roszczenia powodów jako pozostające w związku ze świadczeniem 
okresowym nie podlega 3-letniemu przedawnieniu.  
Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano 
na jej oczywistą zasadność. Zaskarżony wyrok wydany został w oparciu decyzję 
ZUS z innego postępowania, w którym pozwany nie uczestniczył. Decyzja w tej 
innej sprawie stanowiła jedyny dowód nienależytego wykonania zobowiązania 
prowadzenia dokumentacji pracowniczej. Powód nie wskazał żadnych okoliczności 
faktycznych związanych ze świadczoną u strony skarżącej pracą, z których 
wynikałoby, że pozwany w sposób nienależyty wypełnił ciążący na nim obowiązek 
prawidłowego określenia charakteru pracy powoda. Sąd opierając się na 
wymienionej 
decyzji 
wydanej 
w 
innej 
sprawie, 
niezasadnie 
przyjął 
odpowiedzialność skarżącego na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. 
Powołano się również na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, 
które sformułowano w formie następujących pytań: a) czy możliwe jest przyjęcie 
odpowiedzialności pracodawcy z tytułu zawinionego, nienależytego wykonania 
zobowiązania prowadzenia dokumentacji pracowniczej jedynie w oparciu o decyzję 
wydaną w innym postępowaniu, którego pracodawca nie był stroną ani nie też w 
ogóle nie był powiadomiony o prowadzeniu takiego postępowania, bez 
przeprowadzenia w zakresie nienależytego wykonania zobowiązania przez 
skarżącego żadnych samodzielnych ustaleń przez sąd pracy, b) czy możliwe jest 

 
 
5 
przyjęcie istnienia adekwatnego związku przyczynowego między wydaniem przez 
skarżącego świadectwa pracy górniczej nie uwzględniającego pracy górniczej w 
wymiarze półtorakrotnym a poniesioną przez pracownika szkodą w postaci 
zaniżenia świadczeń emerytalnych w sytuacji występowania innej okoliczności 
pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, a polegającej na 
całkowitym braku zainteresowania powoda inną kwalifikacją jego pracy, c) czy sąd 
opierając swój wyrok na decyzji organu wydanego między innymi stronami, ma 
obowiązek wyjaśnienia sposobu wykorzystania decyzji, d) czy okoliczności braku 
należytej staranności przy składaniu wniosku o emeryturę, zwłoki w złożeniu przez 
powoda wniosku o przeliczenie świadczenia, a także brak odwołania się od decyzji 
organu rentowego ustalającej wymiar emerytury winna zostać oceniona z punktu 
widzenia przyczynienia się powoda do wyrządzenia szkody, e) jaki zakres ma 
koncepcja obiektywnej wadliwości decyzji organu rentowego i jaki jest zakres 
odpowiedzialności 
organu 
rentowego 
w 
przypadku, 
gdy 
organ 
rentowy 
samodzielnie ocenia przesłanki nabycia prawa z ubezpieczenia społecznego, f) czy 
w razie stosowania w sprawie przepisów prawa cywilnego dotyczących 
przedawnienia, do szkody powstającej sukcesywnie w każdym miesiącu wypłaty 
niższego świadczenia emerytalnego, zastosowanie ma 3-letni okres przedawnienia 
z art. 118 k.c. dla roszczeń o świadczenie okresowe, czy też ogólny 10-letni termin.  
Sąd wskazał na potrzebę wykładni przepisu prawnego wywołującego rozbieżności 
w orzecznictwie sądów – art. 291 § 1 k.p. w kwestii jego zastosowania do roszczeń 
z zakresu prawa pracy, nie będących roszczeniami z istniejącego stosunku pracy, 
lecz ściśle związanymi z wcześniej istniejącym stosunkiem pracy.   
Wniesiono również o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w 
całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania i 
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie 
zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w 
całości i zasądzenie od powoda kosztów procesu. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 

 
 
6 
 
Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Zasadniczo z tego powodu, że 
zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 291 § 1 k.p. Dotychczasowe rozbieżności 
i kontrowersje zostały bowiem ostatecznie rozstrzygnięte w uchwale siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2011 r., I PZP 5/10 (dotychczas 
niepublikowana). W uchwale tej rozstrzygnięto, że roszczenia o odszkodowanie z 
tytułu otrzymywania niższej emerytury wskutek wydania przez pracodawcę 
niewłaściwego świadectwa pracy oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej 
przedawnia się na podstawie art. 291 § 1 k.p. Tymczasem sądy obu instancji 
przyjęły, że do dochodzonego roszczenia ma zastosowanie 10 letni okres 
przedawnienia z art. 118 k.c. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela 
rozstrzygnięcie i motywy powołanej uchwały I PZP 5/10. Przedawnienie roszczeń 
za szkody wywołane wadami wynikającymi z dokumentacji pracowniczej należy do 
materii prawa pracy. Odpowiedzialność pracodawcy za szkody wyrządzone na 
skutek niewydania lub wydania niewłaściwego dokumentu ze stosunku pracy dla 
celów ubezpieczeniowych jest sprawą nieuregulowaną w przepisach prawa pracy, 
co uzasadnia posiłkowe stosowanie przepisów kodeksu cywilnego. Jednak nie 
przesądza to o dopuszczalności stosowania przepisów k.c. o terminach 
przedawnienia roszczeń. 
 
Ponadto należy stwierdzić, że sąd pracy nie był związany ustaleniem 
charakteru niewłaściwie udokumentowanej pracy górniczej. Wynika z tego, że Sąd 
Okręgowy nie był zwolniony w rozpoznawanej sprawie z obowiązku ustalenia, czy 
rzeczywiście wykonywana praca była objęta wyższym przelicznikiem do wyliczenia 
emerytury górniczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2011 r, I PK 
61/10 (niepublikowany)). 
 
Uzasadnione 
także 
okazały 
się 
zarzuty 
dotyczące 
niewykazania 
niewłaściwego wykonania obowiązku przez pracodawcę, a w szczególności stopnia 
zawinienia i związku przyczynowego ze szkodą (art. 471 k.c. oraz art. 6, art. 361, 
art. 362 k.p.c.). W tym stanie rzeczy konieczne jest ustalenie w powyższym 
zakresie. Ponadto trzeba uwzględnić problem przyczynienia się pracownika do 
powstania szkody. Należy przyjąć, że to właśnie pracownik powinien zadbać o 
wydanie poprawnego dokumentu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że to pracownik 
jest najlepiej zorientowany jaką pracę i kiedy świadczył oraz, czy praca ta była 

 
 
7 
świadczona w szczególnych (górniczych) warunkach. Bierne zachowanie 
pracownika powinno być brane pod uwagę przy ocenie stopnia jego przyczynienia 
się do powstania lub zwiększenia wyrządzonej przez pracodawcę szkody – 
uzyskania zaniżonych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. 
 
Nieuzasadniony okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 68 ust. 1 pkt 1 
lit. b ustawy systemowej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2011 r., I 
PK 92/10 i cytowane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego) . 
 
Tak więc można stwierdzić, że w większości zasadne okazały się zarzuty 
naruszenia prawa materialnego i procesowego. Także zagadnienia prawne skargi 
kasacyjnej w zakresie zawinienia i stopnia przyczynienia się pracodawcy oraz 
pracownika do powstałej szkody mają istotne znaczenia dla ostatecznego 
rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z art. 125 ustawy emerytalnej pracodawcy nie 
mają obowiązku wyręczania pracowników w sporządzaniu wniosków emerytalnych, 
a jedynie mają obowiązek współdziałania w gromadzeniu dokumentów oraz  
udzielania niezbędnych informacji dla uzyskania świadczeń z ubezpieczenia 
społecznego. Oznacza to, że zaniechanie terminowego skorygowania wadliwych 
dokumentów nie mogą być pomijane przy ocenie podstaw prawnych i rozmiaru 
odpowiedzialności za szkodę powstałą na skutek otrzymywania zaniżonych 
świadczeń emerytalnych. 
 
Z tych względów, na podstawie art. 39815 k.p.c., orzeczono jak w sentencji 
wyroku.