I PK 170/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powoda R. C., który domagał się ustalenia istnienia stosunku pracy i wynagrodzenia za godziny nadliczbowe od Agencji "S." Spółki z o.o. w W. Powód pracował dla pozwanej na podstawie umowy o pracę od 5 października 2009 r., a wcześniej (od 26 czerwca 2009 r.) na podstawie umowy zlecenia. Dodatkowo, od 27 czerwca 2009 r., zawarł umowę zlecenia z inną spółką, Grupą S. Sp. z o.o. w W. Powód twierdził, że obie umowy (o pracę i zlecenie z GS) dotyczyły faktycznie tej samej pracy wykonywanej w tym samym miejscu, pod nadzorem tego samego przełożonego, a umowa zlecenia była pozorna i miała na celu obejście przepisów prawa pracy, w szczególności dotyczących czasu pracy i wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Sądy niższych instancji oddaliły jego żądania, uznając, że powód dobrowolnie zawarł obie umowy, a umowa zlecenia nie była pozorna ani sprzeczna z prawem. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji nie rozważyły w pełni zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.c. (nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu jej obejście). Podkreślono, że ta sama praca nie może być jednocześnie świadczona w ramach stosunku pracy i umowy zlecenia, jeśli prowadzi to do obejścia przepisów prawa pracy. Sąd Najwyższy powołał się na wcześniejsze orzecznictwo, wskazując, że praktyki polegające na przypisywaniu pracy innemu podmiotowi w celu uniknięcia zapłaty za nadgodziny są niedopuszczalne i stanowią próbę obejścia prawa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że umowa zlecenia może być uznana za nieważną, jeśli stanowi próbę obejścia przepisów prawa pracy dotyczących czasu pracy i wynagrodzenia za nadgodziny. Potwierdzenie prymatu prawa pracy nad swobodą umów cywilnych w takich przypadkach.
Dotyczy sytuacji, gdy ta sama praca jest faktycznie wykonywana w ramach stosunku pracy i umowy zlecenia z innym podmiotem, a celem jest obejście przepisów prawa pracy. Konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa zlecenia zawarta z podmiotem innym niż pracodawca, świadcząca tę samą pracę co umowa o pracę, może być uznana za ważną, czy też stanowi próbę obejścia przepisów prawa pracy dotyczących czasu pracy i wynagrodzenia za godziny nadliczbowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Umowa zlecenia, która faktycznie nie jest realizowana lub której celem jest obejście przepisów prawa pracy, może być uznana za nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c. Ta sama praca nie może być jednocześnie świadczona w ramach stosunku pracy i umowy zlecenia, jeśli prowadzi to do obejścia przepisów prawa pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji nie zbadały wystarczająco zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.c. Podkreślono, że prawo pracy jest ustawą szczególną i późniejszą w stosunku do kodeksu cywilnego, a przepisy prawa cywilnego stosuje się tylko o ile nie są sprzeczne z zasadami prawa pracy. Wykonywanie tej samej pracy na rzecz innego podmiotu w ramach równoległego stosunku zlecenia, gdy przekracza to normalny czas pracy, może stanowić próbę obejścia przepisów o czasie pracy i wynagrodzeniu za nadgodziny, co prowadzi do nieważności takiej umowy.
Czy sąd powinien rozważyć zarzut nieważności umowy zlecenia na podstawie art. 58 § 1 k.c. w sprawie, w której stroną jest tylko pracodawca, a nie zleceniodawca?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powinien rozważyć zarzut nieważności umowy zlecenia na podstawie art. 58 § 1 k.c., nawet jeśli zleceniodawca nie jest stroną postępowania, jeśli ocena ta jest niezbędna do prawidłowego rozstrzygnięcia roszczeń pracownika.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że ocena, czy umowa zlecenia nie była pozorna i nie służyła obejściu prawa pracy, jest kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy. Nawet jeśli zleceniodawca nie jest stroną postępowania, sąd musi zbadać ważność tej umowy w kontekście roszczeń pracownika wobec pracodawcy.
Czy wolą stron, wyrażoną w nazwie umowy (np. umowa o pracę, umowa zlecenie), można się kierować przy ocenie charakteru stosunku prawnego, gdy faktyczne wykonywanie pracy wskazuje na inny rodzaj stosunku prawnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nazwa umowy nie jest decydująca, jeśli faktyczne wykonywanie pracy i okoliczności towarzyszące wskazują na inny rodzaj stosunku prawnego, zwłaszcza gdy celem jest obejście przepisów prawa pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że zasada swobody umów nie jest nieograniczona i nie może prowadzić do obejścia przepisów prawa pracy. Chociaż strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, jego treść lub cel nie mogą sprzeciwiać się ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W przypadku wątpliwości co do charakteru stosunku prawnego, decydujące jest faktyczne wykonywanie pracy i okoliczności towarzyszące, a nie tylko nazwa umowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. C. | osoba_fizyczna | powód |
| Agencja "S." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | pozwany |
| Spółka z o.o. Grupa S. w W. | spółka | podmiot trzeci (zleceniodawca) |
| S. Sp. z o.o. w Ł. | spółka | podmiot trzeci (zleceniodawca) |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.
Pomocnicze
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów nie jest nieograniczona; treść lub cel umowy nie mogą sprzeciwiać się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.p. art. 300
Kodeks pracy
W sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.
k.p. art. 22 § 1
Kodeks pracy
Nie stanowi pracy w rozumieniu Kodeksu pracy zatrudnienie w ramach stosunku prawnego, którego przedmiotem jest świadczenie pracy w ramach działalności gospodarczej pracodawcy lub na jego rzecz, albo świadczenie pracy na podstawie innej umowy cywilnoprawnej.
k.p. art. 22 § 1
Kodeks pracy
Nie stwarza prawnego domniemania umowy o pracę i nie pozbawia stron swobody decydowania o treści i charakteru stosunku prawnego.
k.p. art. 11
Kodeks pracy
Stosunek pracy charakteryzuje się podporządkowaniem pracownika pracodawcy.
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia lub oświadczenie o sposobie jej realizacji.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznając sprawę w granicach zakreślonych przez strony, sąd drugiej instancji bada dopuszczalność środka odwoławczego, a następnie kolejno zagadnienia procesowe i materialne.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy, uwzględniając skargę kasacyjną, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał wyrok, lub innemu sądowi równorzędnemu.
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W razie uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd orzeka o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Do postępowania w przedmiocie rozpoznania skargi kasacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa zlecenia zawarta z innym podmiotem była pozorna i miała na celu obejście przepisów prawa pracy dotyczących czasu pracy i wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. • Ta sama praca nie może być jednocześnie świadczona w ramach stosunku pracy i umowy zlecenia, jeśli prowadzi to do obejścia przepisów prawa pracy. • Sąd powinien rozważyć zarzut nieważności umowy zlecenia na podstawie art. 58 § 1 k.c., nawet jeśli zleceniodawca nie jest stroną postępowania.
Odrzucone argumenty
Umowy o pracę i zlecenie były dobrowolnie zawarte przez powoda. • Umowa zlecenia nie była pozorna ani sprzeczna z prawem. • Nazwa umowy (zlecenie) powinna być respektowana, a powód miał świadomość jej charakteru.
Godne uwagi sformułowania
Zaskarżony wyrok zdominowała zasada swobody umów, która nie jest jednak nieograniczona nawet na gruncie prawa cywilnego. • Kodeks pracy jest ustawą późniejszą i szczególną do Kodeksu cywilnego. • Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna. • Skarżący zasadnie zarzuca, że ta sama praca (faktycznie wykonywana) nie może być jednocześnie, czyli w tym samym czasie, świadczona na rzecz innego podmiotu w ramach równoległego stosunku pracy i zlecenia. • Przypisanie pracy innemu podmiotowi, gdy jej ilość przekracza normalny czas pracy, stanowi wyłącznie czynność techniczno-organizacyjną. • Zasadniczo więc, umowa zlecenia nie może być traktowana instrumentalnie w ten sposób, że pracodawca uwalnia się od godzin nadliczbowych.
Skład orzekający
Jolanta Strusińska-Żukowska
przewodniczący
Zbigniew Korzeniowski
sprawozdawca
Małgorzata Wrębiakowska-Marzec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że umowa zlecenia może być uznana za nieważną, jeśli stanowi próbę obejścia przepisów prawa pracy dotyczących czasu pracy i wynagrodzenia za nadgodziny. Potwierdzenie prymatu prawa pracy nad swobodą umów cywilnych w takich przypadkach."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy ta sama praca jest faktycznie wykonywana w ramach stosunku pracy i umowy zlecenia z innym podmiotem, a celem jest obejście przepisów prawa pracy. Konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu "kombinowania" przez pracodawców, aby uniknąć kosztów związanych z prawem pracy, co jest bardzo interesujące dla szerokiego grona odbiorców.
“Czy umowa zlecenie może być pułapką na pracownika? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.