I PK 160/13

Sygn. akt I PK 160/13 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 21 stycznia 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Beata Gudowska 
SSN Zbigniew Myszka 
 
w sprawie z powództwa P. B. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w P. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 stycznia 2014 r., 
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych w K. 
z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt V Pa …./13, 
 
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego 
rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego 
Sądowi Okręgowemu w K. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w J. IV Wydział Pracy wyrokiem z 5 grudnia 2012 r. zasądził 
od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w P. na rzecz P. B. 49.900 zł z ustawowymi 

 
 
2 
odsetkami od 29 czerwca 2010 r. do dnia zapłaty oraz 1 800 złotych tytułem zwrotu 
kosztów zastępstwa procesowego. 
Sąd ustalił, że powód jest funkcjonariuszem służby więziennej i od 1 lutego 
2006 r. pełni służbę w Zakładzie Karnym w P., gdzie również mieszka. 11 maja 
2010 r. powód kupił mieszkanie na rynku wtórnym. Mieszkanie było oddane do 
użytku w 1986 r. i od tej pory nie było remontowane. W dacie sprzedaży było w 
złym stanie technicznym i wymagało generalnego remontu. Remont trwał od lipca 
2010 r. do marca 2011 r. Na zakup mieszkania (za kwotę 119.000 zł) powód miał 
część własnych środków, część dołożyli mu rodzice, a resztę pokrył z kredytu 
hipotecznego w kwocie 45.000 zł 25 czerwca 2010 r. powód złożył wniosek do 
dyrektora pozwanego zakładu o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego. Postanowieniem z 19 lipca 2012 r. dyrektor Zakładu Karnego w P. 
nie przyznał powodowi pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. W 
uzasadnieniu pozwany podnosił, iż zgodnie z pismem dyrektora generalnego 
Służby Więziennej z 7 marca 2011 r. decyzja o pomoc finansową powinna być 
odmowna, jeżeli na dzień złożenia wniosku funkcjonariusz posiada lokal zgodny z 
przysługującymi mu normami. Do czasu zakupu mieszkania i przeprowadzenia w 
nim remontu powód mieszkał ze swoimi rodzicami.  
Sąd w uzasadnieniu stwierdził przede wszystkim, że wniosek o przyznanie 
pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego powód złożył w 29 czerwca 
2010 r., w czasie obowiązywania ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26 kwietnia 
1996 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1767 ze zm.). Przepisy tej ustawy winny mieć 
zastosowanie przy rozpoznawaniu sprawy, a konkretnie jej art. 90 ust. 1. Przepis 
ten nie zawiera żadnego ograniczenia czasowego do złożenia wniosku o ubieganie 
się o pomoc. Natomiast obecnie obowiązująca ustawa o Służbie Więziennej z dnia 
9 kwietnia 2010 r. weszła w życie z dniem 13 sierpnia 2010 r., już po złożeniu 
wniosku przez powoda. Wskazano przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu 
Administracyjnego z 29 kwietnia 2009 r., OPS 7/08, która wydana została pod 
rządami obowiązywania ustawy z 26 kwietnia 1996 r. a w której uznano, że nabycie 
domu (lokalu) przed datą zgłoszenia roszczenia o pomoc finansową automatycznie 
nie wyklucza uprawnień przewidzianych w art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 
2009 r. o Służbie Więziennej. Decydujące znaczenie ma sytuacja mieszkaniowa 

 
 
3 
funkcjonariusza składającego wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia. 
Pomoc finansowa przysługuje funkcjonariuszowi tylko, gdy zgłaszając roszczenie, 
nie miał zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych w miejscowości pełnienia służby 
lub pobliskiej. Chodzi tu o lokal (dom) nadający się do zamieszkania. Trudno mówić 
o zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powoda w dacie złożenia wniosku, skoro 
zakupione mieszkanie nie nadawało się do zamieszkania i jego remont trwał przez 
8 miesięcy. Tym samym, przez cały ten czas i w dacie składania wniosku o 
przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, potrzeby 
mieszkaniowe powoda faktycznie nie były zaspokojone i w dalszym ciągu mieszkał 
on razem ze swoimi rodzicami. 
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy o Służbie 
Więziennej z 26 kwietnia 1996 r. zasądził na rzecz powoda żądaną kwotę 49.900 zł 
z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności tego roszczenia.  
Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 8 marca 2013 r., po rozpoznaniu apelacji 
pozwanej, uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił pozew.  
W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że pismem z 19 lipca 2012 r. nr 
15/PM/2012 dyrektor Zakładu Karnego w P. postanowił nie przyznać  pomocy 
mieszkaniowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Powód wniósł 28 sierpnia 2012 
r. pozew do Sądu Pracy w J., w którym domagał się zasądzenia od Skarbu 
Państwa - Zakładu Karnego w P. 49.900 zł tytułem pomocy finansowej na zakup 
lokalu mieszkalnego zgodnie z art. 185 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o 
Służbie Więziennej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia zwłoki.  
W ocenie Sądu rozważenia przede wszystkim wymaga kwestia właściwości 
sądu powszechnego do rozpoznania żądania pozwu. Zgodnie z art. 90 ust. 1 
ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, funkcjonariuszowi w 
służbie stałej przysługuje prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo 
lokalu 
mieszkalnego 
lub 
domu 
w 
ramach 
spółdzielczego 
budownictwa 
mieszkaniowego. Kwestia formy załatwienia wniosku funkcjonariusza służby 
więziennej została uregulowana w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 
dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej 
funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (Dz.U. Nr 

 
 
4 
132, poz. 1235). Powyższy przepis stanowi, że przyznanie, odmowa lub zwrot 
pomocy finansowej następuje w formie decyzji, a właściwym do jej wydania jest 
między innymi dyrektor aresztu śledczego zakładu karnego oraz komendant 
ośrodka szkolenia i ośrodka doskonalenia kadr Służby Więziennej w odniesieniu do 
funkcjonariuszy pełniących służbę w tyci jednostkach.  
W rozdziale 20. ustawy o Służbie Więziennej wprowadzona została ogólna 
zasada, że sprawy ze stosunku służbowego funkcjonariuszy Służby Więziennej 
rozstrzyga przełożony w formie pisemnej (art. 217 ust. 1 ustawy). W art. 217 ust. 2 
wymienione zostały sprawy, które są sprawami ze stosunku służbowego. Wśród 
nich wskazano między innymi na sprawy o przyznawanie świadczeń pieniężnych. 
Jako wyjątek od zasady określonej w art. 217 ust. 1 ustawy - w art. 218 ust. 1 - 
zostały wymienione sprawy, w których organ obowiązany jest wydać decyzję 
administracyjną, a w art. 219 ust. 1 i 2 enumeratywnie wskazano sprawy, w których 
jest wydawany rozkaz personalny, od którego nie przysługuje odwołanie. We 
wskazanych przepisach nie zostały wymienione sprawy dotyczące przyznania 
funkcjonariuszowi świadczenia pieniężnego. W art. 220 ustawy o Służbie 
Więziennej ustawodawca expressis verbis postanowił, że spory o roszczenia ze 
stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 
1 i art. 219 ust. 12 ustawy rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa 
pracy W kwestii rozpatrywania sporów o roszczenia funkcjonariuszy ze stosunku 
służbowego dokonano podziału spraw ze stosunku służbowego, w zależności od 
formy ich załatwiania, a także procedurze zmierzającej do ich rozstrzygnięcia. 
Wszystkie sprawy ze stosunku służbowego, dla których rozstrzygnięcia nie 
przewidziano wprost formy decyzji administracyjnej lub rozkazu personalnego 
załatwiane mają być w formie pisemnej, jednoinstancyjnie, a spory wynikające z 
takich rozstrzygnięć rozpatrywać będą sądy właściwe w sprawach z zakresu prawa 
pracy. 
W sprawie niniejszej pismo dyrektora Zakładu Karnego w P. z 19 lipca 2012 
r. nr 15/PM/2012, mimo że nie zostało zatytułowane jako „decyzja”, niewątpliwie ma 
postać decyzji, którą dyrektor Zakładu Karnego w P., działając na podstawie art. 
104 k.p.a., art. 90 ust. 1, art. 91 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej oraz § 3 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie 

 
 
5 
pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na 
uzyskanie lokalu mieszkalnego, odmówił przyznania powodowi pomocy finansowej 
na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Skoro w sprawie niniejszej została wydana 
decyzja administracyjna, to sprawa nie jest sprawą ze stosunku służbowego w 
rozumieniu art. 220 ustawy o Służbie Więziennej.  
Wydana przez Dyrektora Zakładu Karnego w P. decyzja nie ma charakteru 
ostatecznego, gdyż od tej decyzji przysługiwało odwołanie do wyższego 
przełożonego w rozumieniu art. 219 cytowanej ustawy o Służbie Więziennej, tj. 
dyrektora okręgowego Służby Więziennej. Z kolei od decyzji organu odwoławczego 
przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach 
określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed 
sądami administracyjnymi (art. 218 ust. 5 ustawy o Służbie Więziennej). 
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego złożył powód. Zarzucono 
naruszenie: 1) art. 199 § 1 pkt 1 oraz art. 2 § 1 k.p.c. w związku z art. 218 ust. 1, 
art. 219 ust. 1 i 2 oraz art. 220 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie 
Więziennej przez bezpodstawne odrzucenie pozwu, 2) art. 268 ustawy z dnia 9 
kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej przez zastosowanie przy orzekaniu 
przepisów uchylonej ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. 
z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), gdy sprawy ze stosunku służbowego określone 
w art. 217 ust. 2 ustawy, prowadzone na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 
1996 r. o Służbie Więziennej, wszczęte i nie zakończone przed dniem wejścia w 
życie ustawy z 9 kwietnia 2010 r. są prowadzone na podstawie tej ustawy. Także 
postępowania dotyczące decyzji w sprawach lokalu mieszkalnego, przyznania 
pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, przyznania równoważnika 
pieniężnego z tytułu braku mieszkania albo równoważnika pieniężnego za remont 
zajmowanego lokalu mieszkalnego, wydanych na podstawie ustawy, wszczęte i nie 
zakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 
2010 r. o Służbie Więziennej są prowadzone na podstawie przepisów tej ustawy. 
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. oraz o zasądzenia od 
pozwanego na rzecz powoda kosztów postepowania według norm przepisanych. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
 
6 
 
 
Skarga kasacyjna okazała się mieć uzasadnione podstawy. 
 
Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma problem ustalenia przepisów 
mających zastosowanie w sprawie.  
 
Sąd pierwszej instancji przyjął jednoznacznie, że zastosowanie znajdują 
przepisy poprzednio obowiązującej ustawy o Służbie Więziennej z 1996 r. 
Natomiast Sąd drugiej instancji powołuje w uzasadnieniu zarówno przepisy ustawy 
poprzedniej, jak i obecnie obowiązującej ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie 
Więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523 ze zm. – dalej ustawa).  
 
W związku z powyższym po pierwsze należy zauważyć, że ustawa zawiera 
zasadniczą normę intertemporalną w przepisie art. 268 ust. 2. Zgodnie z nim 
postępowanie dotyczące decyzji w sprawach lokalu mieszkalnego, przyznania 
pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, przyznania równoważnika 
pieniężnego z tytułu braku mieszkania albo równoważnika pieniężnego za remont 
zajmowanego lokalu mieszkalnego, wydanych na podstawie dotychczasowej 
ustawy o Służbie Więziennej z 1996 r., wszczęte i niezakończone decyzją 
ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy są prowadzone na podstawie jej 
przepisów. Powód złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej pod rządami 
ustawy poprzednio obowiązującej, jednak decyzja o odmowie została wydana po 
prawie dwóch latach obowiązywania ustawy nowej. Tak więc nie ulega żadnej 
wątpliwości, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy nowej. Należy w 
tym miejscu stwierdzić, że chodzi nie tylko o kwestie natury proceduralnej 
(właściwość sądu) ale i przepisy określające przesłanki nabycia prawa do 
konkretnego świadczenia (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 maja 2011 r., 
IV SA/Po 225/11, LEX nr 1132923).  
 
Rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego zostało oparte na 
błędnym założeniu, że odmowa przyznania pomocy finansowej ma postać decyzji 
administracyjnej. Rację ma więc skarżący, że nie ma w tym wypadku zastosowania 
art. 104 § 1 k.p.a. oraz pozostałe regulacje tego aktu odnoszące się do 
postępowania.  
 
W przepisie art. 220 ustawy jednoznacznie określono, że spory o roszczenia 
ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 

 
 
7 
ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa 
pracy. Sprawy dotyczące funkcjonariuszowi pomocy finansowej na uzyskanie lokalu 
mieszkalnego nie należą do spraw wymienionych w tych przepisach ustawy. 
Problem ten był już wielokrotnie rozstrzygany przez Naczelny Sąd Administracyjny. 
Jednolicie przyjmowano, że sprawy dotyczące udzielenia pomocy finansowej na 
uzyskanie lokalu mieszkalnego należą do właściwości sądów powszechnych 
rozpatrujących spory z zakresu prawa pracy, a nie do właściwości sądów 
administracyjnych (zob. np. postanowienia NSA z dnia 8 grudnia 2011 r., I OSK 
928/11; z dnia 21 grudnia 2011 r., I OSK 1000/11, czy z dnia 24 stycznia 2012 r., 
I OSK 1443/11). Pogląd powyższy został także podzielony przez Sąd Najwyższy w 
uchwale z dnia 13 sierpnia 2013 r., III PZP 5/13 (LEX nr 1360420). Tak więc nie 
powinno ulegać wątpliwości, że w obecnym stanie prawnym spory funkcjonariuszy 
niewymienione 
wprost 
w 
ustawie 
jako 
podlegające 
właściwości 
sądu 
administracyjnego są rozpatrywane przez sądy powszechne. Określone w art. 218 
ust. 1 ustawy wyjątki nie mogą być interpretowane rozszerzająco (postanowienie 
NSA z dnia 16 maja 2012 r., I OSK 1032/12, LEX nr 1260025). Nowa regulacja, 
dająca pierwszeństwo nowemu prawu, jest także aprobowana przez komentatorów 
przepisów nowej ustawy (por. M. Kaczocha: Komentarz do art. 268 ustawy, oraz R. 
Borek-Buchajczyk: Komentarz do art. 220, LEX). 
 
 
Z powyższych względów orzeczono, jak w sentencji wyroku.