I PK 142/11

Sygn. akt I PK 142/11 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 25 kwietnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Romualda Spyt (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Hajn 
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa M. M. 
przeciwko Izbie Celnej w O. 
o nadanie stopnia służbowego komisarza celnego w korpusie oficerów młodszych 
służby celnej, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 kwietnia 2012 r., 
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych w O. 
z dnia 25 marca 2011 r.,  
 
 
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi 
Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o 
kosztach postępowania kasacyjnego. 
 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
Powód M. M. wystąpił z pozwem przeciwko Izbie Celnej w O., domagając się 
zobowiązania pozwanej do zmiany aktu mianowania z dnia 23 listopada 2009 r. i 
nadania mu stopnia służbowego komisarza celnego w korpusie oficerów młodszych 
Służby Celnej, a także zasądzenia od pozwanej kwoty 200,50 zł tytułem braku 
dodatku do uposażenia zasadniczego za stopień służbowy komisarza celnego za 
okres od 30 listopada 2009 r. do dnia wydania orzeczenia. 
Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z 
dnia 17 grudnia 2010 r. zobowiązał stronę pozwaną do dokonania zmiany aktu 
mianowania z dnia 23 listopada 2009 r. w ten sposób, że z dniem 30 listopada 2009 
r. nada powodowi stopień komisarza celnego w korpusie oficerów młodszych 
Służby Celnej (pkt I), umarzając postępowanie w pozostałym zakresie. 
Sąd pierwszej instancji wskazał, że aktem mianowania z 23 listopada 2009 r. 
mianowano powoda na stopień aspiranta celnego w korpusie aspirantów Służby 
Celnej. W dniu 4 lutego 2010 r. powód złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu 
Administracyjnego w O. Skarga została odrzucona, ponieważ sąd administracyjny 
uznał się niewłaściwym do rozpoznania sprawy, wskazując w uzasadnieniu 
postanowienia na właściwość sądu powszechnego. Po ustaleniu powyższego Sąd 
Rejonowy rozpoznał sprawę merytorycznie, kierując się treścią art. 223 ust. 3 pkt 2 
ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323 ze 
zm.). 
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O., po 
rozpoznaniu apelacji strony pozwanej, wyrokiem z dnia 25 marca 2011 r. uchylił 
zaskarżony wyrok w pkt I i przekazał sprawę w tym zakresie do rozpoznania 
Dyrektorowi Izby Celnej w O. 
Sąd 
odwoławczy 
wskazał, 
że 
w 
sprawie 
dotyczącej 
mianowania 
funkcjonariusza celnego na stopień służbowy na podstawie art. 223 ustawy o 
Służbie Celnej droga sądowa jest niedopuszczalna (uchwała Sądu Najwyższego z 
dnia 8 czerwca 2010 r., II PZP 5/10). Możliwość odrzucenia pozwu z tej przyczyny 
na podstawie art. 199 § 1 k.p.c. doznaje jednak ograniczenia w postaci art. 1991 
k.p.c. i art. 200 k.p.c. „poprzez nałożenie na sąd obowiązku przekazania sprawy w 

 
 
3 
sytuacji uznania się niewłaściwym”. Zgodnie bowiem z art. 1991 k.p.c., sąd nie 
może odrzucić pozwu z tego powodu, że do rozpoznania sprawy właściwy jest 
organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli ten organ lub sąd 
uznały się w tej sprawie za niewłaściwe. Sąd drugiej instancji podniósł, że 
„niewątpliwie w realiach rozpoznawanej sprawy organ administracji publicznej jakim 
jest Dyrektor Izby Celnej w O., poprzez skonstruowanie pisma z dnia 28 grudnia 
2009 r., uznał się w istocie za niewłaściwy do rozpoznania roszczenia powoda, a 
następnie i Sąd Administracyjny uznał, że nie jest właściwy do rozpoznania skargi 
powoda. Tymczasem wskazana wyżej reguła została ponownie podniesiona przez 
ustawodawcę w przepisach szczególnych dotyczących postępowania w sprawach z 
zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (…) w postaci treści art. 464 § 1 
k.p.c., zgodnie z którym odrzucenie pozwu nie może nastąpić z powodu 
niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpoznania sprawy właściwy jest inny 
organ. W tym wypadku sąd przekaże mu sprawę.” Chodzi przy tym o inny organ w 
znaczeniu organu administracji publicznej, a nie o sąd administracyjny. Zdaniem 
Sądu Okręgowego, „w sytuacji, w której Sąd nie może odrzucić pozwu z tego 
powodu, że droga sądowa jest niedopuszczalna, a do rozpoznania sprawy 
właściwy jest inny organ (art. 1991 i art. 464 § 1 k.p.c.), a organem tym nie może 
być Sąd Administracyjny (…), Sąd Rejonowy winien był przekazać sprawę do 
rozpoznania Dyrektorowi Izby Celnej w O.”. 
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego powód 
zarzucił naruszenie art. 464 § 1 zdanie czwarte k.p.c. przez jego niezastosowanie i 
przekazanie sprawy organowi administracji – Dyrektorowi Izby Celnej w O. do 
rozpoznania, pomimo że organ ten uprzednio uznał się za niewłaściwy, podobnie 
jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w O., a w konsekwencji nierozpoznanie 
sprawy. Opierając skargę na takiej podstawie, powód wniósł o uchylenie 
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego 
rozpoznania.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Skarga kasacyjna jest uzasadniona. 

 
 
4 
Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 stycznia 
2007 r., IV CSK 312/06 (LEX nr 277299), sens przepisu art. 1991 k.p.c., zgodnie z 
którym sąd nie może odrzucić pozwu z tego powodu, że do rozpoznania sprawy 
właściwy jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli ten 
organ lub sąd administracyjny uznały się w danej sprawie za niewłaściwe, należy 
rozumieć jako zwrócenie sądowi powszechnemu uwagi, że nie wolno odmówić 
udzielenia ochrony prawnej na drodze postępowania uregulowanego przez Kodeks 
postępowania cywilnego w takich przypadkach, gdy co prawda istnieje przepis 
ustawy, przekazujący daną kategorię spraw do postępowania administracyjnego 
lub sądowo-administracyjnego, jednakże w konkretnym przypadku nastąpiła (w 
sposób ostateczny) odmowa rozpoznania sprawy, czy to przez organ administracji 
publicznej, czy też przez sąd administracyjny. Przepis art. 1991 k.p.c. jest więc 
swego rodzaju „klapą bezpieczeństwa"; celem jego ustanowienia było zapobieganie 
sytuacjom patowym, tzn. występowaniu negatywnych sporów kompetencyjnych 
pomiędzy 
drogą 
postępowania 
administracyjnego 
(ewentualnie 
sądowo-
administracyjnego) z jednej strony, a drogą sądową w sprawach cywilnych z drugiej 
strony. Sprawy, w których sądy powszechne mają orzekać z uwagi na odmowę 
udzielenia ochrony prawnej przez inne organy, zyskują przez to charakter prawny 
zbliżony do spraw cywilnych w rozumieniu formalnym, a więc takich, które zostały 
przekazane sądom powszechnym na podstawie wyraźnego przepisu ustawy, mimo 
że nie mają one w istocie charakteru „spraw cywilnych", zaś opierają się na 
normach prawa publicznego. W niczym nie uchyla to jednak obowiązku sądu 
rzeczywistego zbadania podstaw faktycznych i prawnych powództwa. Sens art. 
1991 k.p.c., jak to już zostało wyjaśnione wyżej, polega zatem na przeciwdziałaniu 
automatycznemu odrzucaniu pozwów tylko dlatego, że dana sprawa nie jest 
„sprawą cywilną" w rozumieniu art. 1 k.p.c. i nie została powierzona do rozpoznania 
przez sąd powszechny. Jest to wniosek spójny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 
177 Konstytucji RP. Skoro bowiem w konkretnym przypadku organy pozasądowe 
skutecznie uchyliły się od jej rozstrzygnięcia, choć miały taki obowiązek, strona 
pozostawałaby zupełnie pozbawiona ochrony prawnej, co jest w demokratycznym 
państwie prawnym niedopuszczalne. Podobne znaczenie ma art. 464 § 1 k.p.c., 
jeśli zważyć, że przewidziane w jego zdaniu pierwszym i drugim orzeczenie o 

 
 
5 
przekazaniu sprawy organowi właściwemu jest równoważne odrzuceniu pozwu z 
powodu niedopuszczalności drogi sądowej (por. np. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 28 września 2001 r., I PZ 58/01, OSNP 2003 nr 19, poz. 466, 
czy uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 
czerwca 2005 r., II PZP 4/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 367), a zdanie czwarte 
przepisu zakazuje przekazywania sprawy właściwemu organowi, jeżeli ten 
uprzednio uznał się za niewłaściwy, nakładając na sąd powszechny obowiązek 
rozpoznania takiej sprawy.  
Wcześniej można oczywiście wymagać, aby strona wyczerpała zwykłe 
możliwości 
wzruszenia 
aktu 
administracyjnego 
lub 
orzeczenia 
sądowo-
administracyjnego, którym odmówiono jej ochrony. Wymaganie to powinno jednak 
mieścić się w pewnych rozsądnych granicach. Strona dochodząca ochrony swych 
praw nie powinna bowiem poszukiwać jej na drodze pozasądowej w każdy możliwy 
sposób; jeżeli stanowisko organów administracji publicznej w danej sprawie 
pozwala 
stronie 
w 
sposób 
rozsądny 
przyjąć, 
że 
droga 
postępowania 
administracyjnego lub sądowo-administracyjnego jest przed nią zamknięta, to 
pozew nie powinien zostać odrzucony nawet przy braku wyczerpania wszystkich 
istniejących środków prawnych. 
W niniejszej sprawie, niezależnie od tego jak potraktować pismo Dyrektora 
Izby Celnej z dnia 28 grudnia 2009 r., informujące jedynie o tym, że powód został 
powołany na stopień aspiranta celnego w korpusie aspirantów zgodnie z 
wymienionymi tam przepisami ustawy o Służbie Celnej, nie ma żadnych 
wątpliwości, że droga administracyjna została przed powodem zamknięta. Wynika 
to wprost z postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 30 
kwietnia 2010 r., odrzucającego z powodu braku właściwości skargę powoda, w 
uzasadnieniu którego wyraźnie stwierdzono, że sprawy o mianowanie na 
stanowisko służbowe nie podlegają kognicji sądu administracyjnego, a stosownie 
do art. 189 ustawy o Służbie Celnej spory w tym przedmiocie rozpatruje sąd 
właściwy w sprawach pracy. W takiej sytuacji nie istnieją żadne podstawy do 
uznania, że i sąd powszechny może uchylić się od rozpoznania tej sprawy, 
odrzucając w istocie pozew, bo taki charakter ma zaskarżone orzeczenie.   

 
 
6 
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c. i 
art. 39821 w związku z art. 108 § 2 k.p.c.).   
 
 
/tp/