I OZ 742/25

I OZ 742/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 61 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 października 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 1122/25 w sprawie ze skargi S.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 5 czerwca 2025 r. nr SKO.NP/4115/42/2025 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 października 2025 r. III SA/Kr 1122/25 (dalej postanowienie z 6 października 2025 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi S.F. (dalej skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie (dalej Kolegium) z dnia 5 czerwca 2025 r. nr SKO.NP/4115/42/2025 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję uchylającą przyznanie prawa zasiłku pielęgnacyjnego nie podlega wykonaniu, co oznacza, że brak jest podstaw do wstrzymywania jej wykonania (k. 17-19 akt sądowych).
Zażalenie złożył skarżący, zarzucając postanowieniu z 6 października 2025 r. naruszenie art. 61 § 3 [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zm. poz. 1685; z 2025 r. poz. 769) - uw. NSA, dalej] ppsa) przez przyjęcie, że nie ma podstaw do wstrzymania wykonania decyzji, ponieważ decyzja uchylająca przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie podlega wykonaniu, w sytuacji gdy pismem z 7 lutego 2025 r. skarżący został zawiadomiony, że od marca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przystąpi do potrąceni[a] z tytułu wypłaconych zasiłków, zatem mimo że nie została wydana żadna decyzja o nienależności świadczenia, organ przystąpił do wykonania - do potrącenia na podstawie nieprawomocnej wówczas decyzji.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy S. z 22 kwietnia 2025 r. znak GOPS-5210.1705.10.2025 w sprawie uchylenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody, nie do odwrócenia (k. 26-27 akt sądowych; k. 38-38a akt GOPS).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 61 § 3 ppsa, po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, [...], chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Warunkiem udzielenia ochrony tymczasowej jest uprawdopodobnienie przez stronę wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 ppsa. Stwierdzić przy tym należy, że za wyrządzenie znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia ani nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudnymi do odwrócenia skutkami są zaś takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Kluczową kwestią jest to, że przedmiotem wniosku o wstrzymanie wykonania aktu mogą być tylko takie akty, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że wykonanie aktu administracyjnego oznacza spowodowanie, sprowadzenie, w sposób dobrowolny lub w trybie przymusowym, takiego stanu w rzeczywistości społecznej, który jest zgodny z treścią aktu. Ten stan w rzeczywistości społecznej, którego spowodowanie nakazuje akt administracyjny, stanowi przedmiot jego wykonania. Przedmiotem wykonania aktu administracyjnego jest więc każde zachowanie się podmiotu uprawnionego lub zobowiązanego do jego wykonania (adresata aktu i niekiedy innych podmiotów), polegające na działaniu, zaniechaniu określonego działania, znoszeniu zachowań innych podmiotów, a nawet świadczeniu w rozumieniu prawa cywilnego (np. sumy pieniężnej odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość). Akt administracyjny zostaje wykonany, gdy rzeczywisty stan stosunków społecznych odpowiadać będzie stanowi określonemu w nim jako powinny (T. Woś w: H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 557, uw. 3 do art. 61). Inaczej mówiąc, wstrzymanie wykonania dotyczy sytuacji, gdy zaskarżony akt wywołuje określone skutki.
Przedmiotem wniosku o wstrzymanie wykonania w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 5 czerwca 2025 r. nr SKO.NP/4115/42/2025 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 22 kwietnia 2025 r. znak GOPS-5210.1705.10.2025 o uchyleniu decyzji Wójta Gminy S. z 5 kwietnia 2018 r. znak GOPS.5210.1705.3.2018 ustalającej na rzecz skarżącego zasiłek pielęgnacyjny od 1 grudnia 2019 r. Skutkiem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 22 kwietnia 2025 r. jest pozbawienie skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Decyzja tej treści niewątpliwie wywołuje skutki materialnoprawne, pozbawiając stronę przyznanego jej prawa, a w dalszej perspektywie rodzi skutki w postaci wydania kolejnych aktów mających na celu zwrot nienależenie pobranego świadczenia. Nietrafnie Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu i z tego względu brak jest podstaw do wstrzymania jej wykonania. Zaskarżona decyzja rodzi dla strony skutki materialnoprawne i z tego względu może być przedmiotem wniosku o wstrzymanie wykonania aktu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie uznać należy, że zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie instytucji ochrony tymczasowej. Brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji mógłby wyrządzić skarżącemu znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki.
Przy jednoczesnym pobieraniu zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego niewątpliwie koniecznym jest wydanie na zasadach ogólnych decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej uśr). Dopiero po wydaniu takiej decyzji możliwe jest dokonywanie potrąceń. W niniejszej sprawie organ, bez uzyskania odpowiedniej decyzji, wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dokonywanie potraceń nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego - co wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaadresowanego do GOPS w S. z 7.2.2025 r. (k. 93 akt GOPS), informującego, że od marca 2025 r. Zakład przystąpi do realizacji potracenia z tytułu zasiłków. Decyzja nie była prawomocna, ponieważ skarżący wniósł od niej odwołanie, a Kolegium decyzją z 3 marca 2025 r. nr SKO.NP/4115/8/2025 uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy S. z 27 stycznia 2025 r. znak GOPS-5210.1705. 3.2025, którą uchylono decyzję z 5 kwietnia 2018 r., uchylając tym samym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia (k. 97-101v akt GOPS). O ile potrącona kwota została skarżącemu zwrócona (pismo ZUS z 24.3.2025 r.), o tyle uprzednie potrącenie łącznie 791,73 zł - bez odpowiedniej decyzji - nie było usprawiedliwione i mogło stanowić dla skarżącego znaczny uszczerbek majątkowy.
Skarżący jest osobą w podeszłym wieku (79 lat), niepełnosprawną (poruszającą się na wózku inwalidzkim), obarczoną poważnymi problemami zdrowotnymi, w tym chorobą nowotworową (k. 47-90 akt GOPS). Jest całkowicie zależny od pomocy osób trzecich. Okoliczności te winny zostać wzięte pod uwagę, ponieważ w bezpośredni sposób mogą mieć wpływ na sytuację materialną skarżącego i stanowić realną możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia mu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Zasadne jest udzielenie skarżącemu ochrony tymczasowej przez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji pociąga za sobą skutek w postaci jednoczesnego wstrzymania poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy S. z 22 kwietnia 2025 r. znak GOPS-5210.1705.10.2025. Do czasu merytorycznego rozpoznania sprawy III SA/Kr 1122/25 skarżący nie będzie ponosił ryzyka potrącenia z jego środków pieniężnych kwot odpowiadających nienależnie pobranemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2, i art. 61 § 3 ppsa, postanowił jak w punktach 1 i 2 sentencji.