I OZ 729/25

I OZ 729/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
II SA/Gd 486/19 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2020-03-04
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 86 § 1, art. 87 § 5, art. 184, art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 486/19 o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J.D. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 14 czerwca 2019 r., nr NSP-VIII.7581.1.219.2017.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zwany dalej "Sądem I instancji", postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 486/19, oddalił wniosek J.D., zwanego dalej "skarżącym", o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu I instancji z dnia 4 marca 2020 r.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 15 lipca 2019 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 14 czerwca 2019 r., nr NSP-VIII.7581.1.219.2017.DL.
W sprawie tej starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt II SPP/Gd 91/19, przyznał skarżącemu prawo pomocy
poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W piśmie z dnia 13 listopada 2019 r. Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku poinformowała, że pełnomocnikiem skarżącego z urzędu wyznaczyła adwokat M.M.
Sąd I instancji wyrokiem z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 486/19, oddalił skargę wniesioną przez skarżącego w niniejszej sprawie. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 16 czerwca 2020 r.
W piśmie z dnia 2 czerwca 2020 r. Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku poinformowała, że pełnomocnikiem skarżącego z urzędu wyznaczono adwokat M.K.
W piśmie z dnia 13 lipca 2020 r. pełnomocnik skarżącego adwokat M.K. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wydanego w niniejszej sprawie wyroku.
Wniosek powyższy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił postanowieniem z dnia 23 lipca 2020 r. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 909/20, oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie.
W piśmie z dnia 27 czerwca 2022 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wskazując na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku z dnia 30 marca 2022 r., uznające wykonującą obowiązki pełnomocnika z urzędu skarżącego adwokat M.M. winną popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, które to doprowadziło do zaniechania złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 4 marca 2020 r.
Sąd I instancji postanowieniem z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 486/19, orzekł o oddaleniu tego wniosku.
W piśmie z dnia 18 lipca 2025 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 4 marca 2020 r., powołując się na opinię sądowo-psychiatryczną z dnia 18 lipca 2025 r. dotyczącą adwokat M.M.
Opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2025 r. Sąd I instancji oddalił powyższy wniosek. Argumentując swoje stanowisko Sąd I instancji, odwołując się do treści art. 86 § 1 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", uznał że złożony przez skarżącego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji uznał, że brak jest podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie wystąpiły takie okoliczności, które można uznać za przypadek wyjątkowy, o którym mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a. Przede wszystkim zaś nie można uznać aby zachodził brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego w niniejszej sprawie wyroku.
Podkreślono, że zarówno w dniu ogłoszenia wyroku na rozprawie, jak i przez cały okres biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku, skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego ustanowionego w ramach prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik została prawidłowo powiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 4 marca 2020 r., a informację o tym odebrała osobiście w dniu 6 lutego 2020 r. Mimo to pełnomocnik nie stawiła się na terminie rozprawy, na której ogłoszony został wyrok oddalający skargę, ani nie podjęła żadnych innych czynności, w szczególności nie złożyła w terminie 7 dni wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a. Dopiero w dniu 18 maja 2020 r. pełnomocnik poinformowała sąd o rezygnacji z pełnionej funkcji, co obligowało samorząd zawodowy do wyznaczenia dla strony nowego pełnomocnika, w ramach ustanowionego prawa pomocy. W tym czasie jednak wyrok się uprawomocnił wskutek niezłożenia wniosku o jego uzasadnienie. Zaistniałe zaniedbanie w tym zakresie, jakiego dopuścił się pełnomocnik reprezentujący stronę, wywołuje skutki takie, jak gdyby dopuściła się ich sama strona, która ponosi konsekwencje czynności podejmowanych przez pełnomocnika w jej imieniu (jak i konsekwencje braku podjęcia tych czynności). W związku z tym zaniedbanie pełnomocnika, a następnie jego rezygnacja z pełnionej funkcji i konieczność wyznaczenia nowego reprezentanta strony nie stanowi okoliczności wyłączającej winę skarżącego w uchybieniu terminowi. We wniosku o przywrócenie terminu nie powołano żadnych innych obiektywnych okoliczności mogących świadczyć o braku winy poprzednio wyznaczonego pełnomocnika w zaniechaniu złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Ocenę tę podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 909/20, oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie.
Na ocenę tę powołał się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wydanym w niniejszej sprawie postanowieniu z dnia 12 lipca 2022 r. o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 4 marca 2020 r.
Skarżący nie wykazał zaś aby od czasu wydania tych postanowień nastąpiła jakakolwiek zmiana okoliczności sprawy, która mogłaby uzasadniać odmienną ocenę. W ocenie Sądu I instancji przedstawiona przez skarżącego opinia sądowo-psychiatryczna z dnia 29 marca 2025 r., dotycząca adwokat M.M., nie może stanowić nowej okoliczności świadczącej o braku winy i uzasadniającej przywrócenie skarżącemu uchybionego terminu. Tym bardziej, że w opinii tej stwierdzono brak podstaw do przyjęcia aby wystąpiły jakiekolwiek zakłócenia czynności, znoszące lub też ograniczające w stopniu znacznym zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania postępowaniem.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 5 P.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie spełnił wszystkich przesłanek do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 4 marca 2020 r., a mianowicie braku winy skarżącego w uchybieniu terminu złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, podczas gdy z akt sprawy wynika, że o terminie rozprawy został powiadomiony profesjonalny pełnomocnik ustanowiony z urzędu dla skarżącego, który pomimo informacji o terminie rozprawy nie poinformował o nim skarżącego, nie stawił się na terminie rozprawy oraz nie wysłał na rozprawę pełnomocnika substytucyjnego, nie ustalił co wydarzyło się na rozprawie w dniu 4 marca 2020 r., a ostatecznie nie złożył wniosku o sporządzenie na piśmie uzasadnienia wyroku, a sam skarżący, który nie był poinformowany o terminie rozprawy, nie mógł wiedzieć, że w dniu 4 marca 2020 r. zapadł wyrok i tym samym nie mógł złożyć wniosku o sporządzenie na piśmie uzasadnienia przedmiotowego wyroku, a w konsekwencji nie miał obiektywnej i realnej możliwości złożenia w terminie wniosku o sporządzenie na piśmie uzasadnienia wyroku w przedmiotowej sprawie.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że zaskarżone postanowienie zapadło bez należytego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, zwłaszcza bez szczegółowego przeanalizowania faktów mogących świadczyć o złym stanie zdrowia pełnomocnika skarżącego. Skarżący powołał się na opinię psychiatryczną, z której wynika, że stan zdrowia pełnomocnika był bardzo zły, co w znaczny stopniu ograniczyło możliwości jego działania. Skarżący wskazał, że stwierdzone w opinii zaburzenia o charakterze depresyjnym, lękowe zaburzenia zachowań i problemy psychiczne, przy tym nałogowe picie alkoholu łączonego z silnymi lekami nasennymi świadczą o tym, że pełnomocnik nie dokonała czynności w terminie z uwagi na swój stan zdrowia. W ocenie skarżącego z przedmiotowej opinii jednoznacznie wynika, że pełnomocnik M.M. jest osobą uzależnioną od alkoholu i leków psychoaktywnych.
W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku.
Jednocześnie złożono wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu biegłego z zakresu psychiatrii na okoliczność ustalenia, czy uzależnienie od [...] i przyjmowanie go łącznie z lekami psychotropowymi takimi jak [...] czy [...] mogło wpłynąć na należyte wykonywanie obowiązków służbowych przez zawodowego pełnomocnika jakim jest adwokat – celem wykazania, że stan zdrowia M.M., jej uzależnienie od [...] stanowi podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu I instancji z dnia 4 marca 2020 r.
Ponad powyższe złożono wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokat M.K. kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobniając równocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a.). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia sytuacji niezależnych od strony, niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Ponad powyższe koniecznym jest odniesienie się do art. 87 § 5 P.p.s.a., zgodnie z którym po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.
Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (m.in. wyrok NSA z 2 października 2014 r., sygn. akt I OSK 1199/13, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach niniejszej sprawy zasadnym było uznanie, że podniesione przez skarżącego okoliczności nie mogą świadczyć o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie. Prawidłowo w tym zakresie Sąd I instancji oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, albowiem skarżący nie wykazał, że w terminie otwartym do złożenia rzeczonego wniosku wystąpiły niezależne od strony okoliczności uniemożliwiające dokonanie tej czynności.
Skarżący działał w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych, gdyż adwokat podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami (por. postanowienia NSA z dnia: 25 października 2022 r., sygn. akt III FZ 403/22; 14 maja 2024 r., sygn. akt II OZ 212/24).
W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że pełnomocnik została prawidłowo powiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 4 marca 2020 r. Informacja o tym została odebrana przez nią osobiście w dniu 6 lutego 2020 r. Pełnomocnik dysponowała zatem wiedzą dotyczącą aktualnego stanu sprawy, co pozwalało jej na podejmowanie adekwatnych czynności procesowych mających na celu ochronę interesu swojego klienta.
Skarżący, zarówno we wniosku o przywrócenie terminu jak i w zażaleniu, wskazał na problemy zdrowotne z jakimi borykała się jego pełnomocnik, co miało stanowić przyczynę nieterminowego wykonania czynności procesowej i uzasadniać przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku zapadłego w sprawie.
W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że istotnie jedną z podstawowych przyczyn pozwalających na przywrócenie uchybionego terminu może być choroba, jednak nie każda choroba będzie oznaczała, że zaistniała podstawa do przywrócenia terminu. W przypadku choroby przyjmuje się bowiem, że chodzi tylko o taką chorobę, która rzeczywiście uniemożliwia zachowanie terminu procesowego, wobec jej nagłego charakteru oraz niemożności wyręczenia się inną osobą. W tym celu konieczne jest uprawdopodobnienie nie tylko samego faktu choroby, ale także wpływu tej choroby na niedokonanie czynności w terminie. Sama choroba, nawet poświadczona zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczająca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku wskazania choroby jako przyczyny uchybienia terminu, koniecznym jest również wykazanie, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu (m.in. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2025 r., sygn. akt I OZ 236/24). Zaistnienia takiej sytuacji skarżący nie uprawdopodobnił.
Sąd I instancji trafnie wskazał, że z przedstawionej przez skarżącego opinii sądowo-psychiatrycznej dotyczącej adwokat M.M. nie wynika, by stan zdrowia wyżej wymienionej w okresie umożlwiającym złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku znosił lub ograniczał w stopniu znacznym zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania postępowaniem. Powołane do sporządzenia przedmiotowej opinii biegłe w sposób jednoznaczny stwierdziły, że nie ma podstaw do stwierdzenia, że w okresie od 4 marca do 18 maja 2020 r. pełnomocnik doświadczała takich odchyleń w stanie psychicznym, które znosiłyby lub ograniczały w stopniu znacznym zdolność wyżej wymienionej do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania postępowaniem. Wskazany przez skarżącego fakt podejmowania leczenia terapeutycznego w specjalnym ośrodku miał miejsce w 2021 r. Z przeprowadzonego z adwokat M.M. wywiadu wynika, że w roku 2020 miała zmienne samopoczucie, jednak potrafiła zmobilizować się i "funkcjonować poprawnie". Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do interpretacji wyników badań medycznych. Nie może także oceniać opisywanych w nich schorzeń i wyciągać wniosków, jakie te schorzenia powodują dolegliwości, gdyż sąd nie ma specjalistycznej wiedzy medycznej. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania wystąpienia "nagłej przeszkody", a więc w tym przypadku skarżący, oprócz dokładnego opisania stanu chorobowego, powinien przedłożyć jakikolwiek dokument medyczny, z którego wprost wynika, że stan zdrowia pełnomocnik M.M. uniemożliwiał jej złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w ustawowym terminie. Pełnomocnik w sposób prawidłowy została powiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 4 marca 2020 r., a informację o tym odebrała osobiście w dniu 6 lutego 2020 r. 18 maja 2020 r. sporządziła natomiast pismo stanowiące wniosek o zwolnienie ze sprawowania funkcji pełnomocnika dla skarżącego. Przedłożona przez skarżącego opinia w żaden sposób nie wskazuje, by w omawianym okresie stan zdrowia pełnomocnik uniemożliwiał jej wykonywanie czynności procesowych w sprawie.
W konsekwencji przedstawionych powyżej okoliczności sformułowane przez składającego zażalenie zarzuty nie mogły wzruszyć wydanego w sprawie przez Sąd I instancji orzeczenia.
W tym miejscu wskazać należy, że niedopuszczalny w sprawie był wniosek strony skarżącej o przeprowadzenie dowodu "biegłego z zakresu psychiatrii". Wynika to z tego, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie pozwalają sądowi administracyjnemu na przeprowadzenie takiego dowodu. Co do zasady sąd administracyjny może przeprowadzić tylko uzupełniające postępowanie dowodowe ograniczone do dowodu z dokumentów (art. 106 § 3 P.p.s.a.).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu albowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.