I OZ 604/22

I OZ 604/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
II SO/Ol 13/22 - Postanowienie WSA w Olsztynie z 2022-10-06
II SA/Ol 13/22 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2022-02-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 18 § 1 pkt 6a i art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt II SO/Ol 13/22 w sprawie ze skargi J.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z 6 października 2022 r. sygn. akt II SO/Ol 13/22 (dalej postanowienie z 6 października 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek J.G. o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B.: M.A.D., G.G., E.L., M.L., P.J.L., A.M., J.P., M.R., W.S., E.T., D.M.Z., M.K., B.R. i J.S. od orzekania w sprawie ze skargi J.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z 12 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z treści oświadczeń złożonych do akt sprawy przez sędziów i asesorów, których dotyczył wniosek, nie wynika, by zachodziły okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej ppsa) lub inne, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Skarżący nie podał żadnych okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość oświadczeń sędziów i asesorów, co uzasadniało negatywne rozpatrzenie wniosku o ich wyłączenie od orzekania w sprawie. Skarżący nie wykazał, by pomiędzy nim a wskazanymi sędziami i asesorami istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość ich bezstronność przy orzekaniu; przyczyną złożenia wniosku o wyłączenie jest wyłącznie niezadowolenie skarżącego z dotychczas zapadłych w jego sprawie rozstrzygnięć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych spraw skarżącego, wyrażając przy tym określone poglądy prawne, które nie podobają się skarżącemu. Wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów NSA: J.P. i W.S. był bezpodstawny z uwagi na fakt, że obaj sędziowie nie orzekają w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w B., a zatem nie jest możliwy ich udział w postępowaniu zainicjowanym przez skarżącego. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że złożony w sprawie wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 ppsa (k. 7-9v akt II SO/Ol 13/22).
Zażalenie na postanowienie z 6 października 2022 r. złożył skarżący, reprezentowany przez adw. A.C., zarzucając postanowieniu naruszenie art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 19 ppsa przez uznanie, że w tej sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów, w sytuacji gdy niejednokrotnie wcześniej orzekali oni w sprawach skarżącego, zaś zakres spraw był pomiędzy tymi samymi stronami w analogicznym zakresie tożsamy jak objęty skargą w tej sprawie, przy czym zakres sprawy dotyczył tylko innego czasokresu, w którym mieli oni możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie i wyrobienie stanowiska w sprawie popieranego następnie w toku innych spraw, przez co - zdaniem skarżącego - ich ogląd był i w dalszym ciągu jest oparty o wyrobione wcześniej stanowisko i konieczność zachowania spójności w zakresie prezentowanych wcześniej poglądów, co w sposób oczywisty podważa ich bezstronność. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. od rozpoznawania przedmiotowej sprawy (k. 19-20 akt II SO/Ol 13/22).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: [...] dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a ppsa). Zgodnie z przytoczoną regulacją, sędzia podlega wyłączeniu z mocy ustawy od rozpoznania sprawy wszczętej na podstawie skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniach w sprawie wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć administracyjnych (tj. decyzji lub postanowień wydanych w postępowaniu w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych, stwierdzenia ich nieważności i wznowienia postępowania administracyjnego oraz rozstrzygnięć podjętych w postępowaniach nadzwyczajnych uregulowanych w ustawach szczególnych), jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji lub postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (H. Knysiak-Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, Wolters Kluwer 2021, uw. 3 do art. 18; wyrok NSA z 19.4.2005 r. OSK 1491/04, aprobowany przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 230, nb 9).
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej kpa) reguluje trzy tryby nadzwyczajne: wznowienie postępowania (art. 145, 145a, 145aa i 145b kpa), stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 kpa) i postępowanie w sprawie zmiany decyzji prawidłowej albo dotkniętej wadą niekwalifikowaną (art. 154 i 155 kpa). Są to tryby, których celem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego prawomocnych decyzji administracyjnych.
Zaskarżonym w sprawie II SA/Bk 330/22 postanowieniem z 12 kwietnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy postanowienie Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z 29 marca 2022 r. nr [...], podjęte na podstawie art. 61a § 1 kpa, odmawiające wszczęcia postępowania "z innych przyczyn" ze względu na to, że w sprawie zapadło już rozstrzygnięcie (k. 1, 7-6 akt administracyjnych, załączonych do akt II SA/Bk 330/22). Ani postanowienie I instancji, ani postanowienie II instancji nie są to postanowienia "rozstrzygające sprawę co do istoty w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym" (verba legis - art. 18 § 1 pkt 6a ppsa), bowiem postanowienia te zostały podjęte w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym. Tym samym, skarga w tej sprawie nie została wniesiona na postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydane w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym. W konsekwencji, wbrew zarzutowi skarżącego, sędziowie i asesorzy sądowi objęci wnioskiem o wyłączenie od orzekania w tej sprawie nie są objęci bezwzględną przesłanką wyłączenia, o której stanowi art. 18 § 1 pkt 6a ppsa.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych, sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 ppsa), wyłączenie sędziego następuje na jego żądanie lub wniosek strony wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (art. 19 ppsa).
Sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie w niniejszej sprawie nie podlegają pod żaden z pozostałych punktów z art. 18 § 1 ppsa. Skarżący nie przedstawił w tym zakresie żadnej argumentacji w uzasadnieniu zażalenia. Dlatego zarzut ten ocenić należy jako bezzasadny.
Kluczowe w tej sprawie było rozpoznanie zażalenia pod kątem ewentualnego naruszenia art. 19 ppsa. W tym kontekście wskazać należy, że skarżący, ani we wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów, ani w zażaleniu nie przedstawił żadnych zindywidualizowanych przesłanek do wyłączenia któregokolwiek z sędziów lub asesorów objętych wnioskiem, wskazując jedynie, że sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. orzekali już w analogicznych sprawach skarżącego, wydając niekorzystne dla niego rozstrzygnięcia, co świadczy o ich negatywnym nastawieniu wobec niego (k. 3v-5 akt II SA/Bk 330/22). Argumentacja tego rodzaju jest bezzasadna, ponieważ fakt orzekania przez sędziów i asesorów objętych wnioskiem w innych, podobnych sprawach skarżącego nie ma wpływu na ich bezstronność w niniejszej sprawie.
We wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. i w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych przez sędziów i asesorów oświadczeń (k. 28, 31-41 akt II SA/Bk 330/22). Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 4 do art. 19 oraz J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 234, nb 5; s. 238, nb 2).
Przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych spraw skarżącego wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów (i odpowiednio asesorów sądowych) funkcji orzeczniczych - które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach - nawet między tymi samymi stronami postępowania - byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co - w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów - uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego lub asesora, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (postanowienia NSA z: 26.2.2020 r. I GSK 262/18; 16.11.2015 r. II GZ 339/10, cbosa).
Z akt niniejszej sprawy nie wynika, by w przypadku któregokolwiek z sędziów lub asesorów sądowych istniała okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Skarżący nie przedstawił żadnego przekonywającego argumentu, który mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w sprawie sędziów lub asesorów sądowych objętych wnioskiem o wyłączenie (art. 19 ppsa). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczyli również sami sędziowie i asesorzy w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 ppsa. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9.2014 r. I OZ 754/14, cbosa).
Tego rodzaju okoliczności nie dostrzegł również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.