I OZ 551/24

I OZ 551/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Kr 97/23 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2023-03-09
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 199 w zw z art 214 § 1 w zw z art 219 § 1 w zw z art 220 § 1 w zw z art 230 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 20 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.J. na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 97/23 w sprawie ze skargi J.J. na postępowanie Starosty Oświęcimskiego w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości postanawia oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 97/23 (dalej postanowienie z 20 lutego 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie J.J. (dalej skarżący) na postanowienie tego Sądu z 9 marca 2023 r. II SA/Kr 97/23 o odrzuceniu skargi.
Zażalenie na postanowienie z 20 lutego 2024 r. złożył skarżący.
Zarządzeniem z 20 maja 2024 r. II SA/Kr 97/23 (dalej zarządzenie z 20 maja 2024 r.) Zastępca Przewodniczącego Wydziału II w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. 1705, dalej ppsa), wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535, dalej rozporządzenie) - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu wezwania pod rygorem odrzucenia zażalenia. Odpis zarządzenia doręczono skarżącemu 15 czerwca 2024 r. (k. 128-131 akt sądowych).
Zażalenie na zarządzenie z 20 maja 2024 r. złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i stwierdzenie, że zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej; zwrot wszystkich kosztów postępowania według norm przepisanych. Jako uzasadnienie wskazał "Konstytucja, Konwencje i Ustawy. Opłata nie przysługuje. Od przestępstw ściganych z Urzędu nie przysługuje żadna opłata a jej wymuszanie to przestępstwo również ścigane z Urzędu." (k. 133 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11; 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481).
Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa).
Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych 100 zł.
Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga [...], zażalenie [...], od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa).
Zaskarżone zarządzenie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa, dlatego nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez wezwanie go do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z 20 lutego 2024 r., który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Wysokość wpisu (100 zł) jest wręcz symboliczna.
W zażaleniu skarżący nie sprecyzował, na czym - w jego ocenie - miałoby polegać rażące naruszenie prawa. Odniósł się jedynie ogólnie do Konstytucji, Konwencji i ustaw, stwierdzając, że opłata [od zażalenia - uw. NSA] nie przysługuje. Nie wyjaśnił, na czym - jego zdaniem - miałaby polegać kwestia, której skarżący dał wyraz w zdaniu "Od przestępstw ściganych z Urzędu nie przysługuje żadna opłata a jej wymuszanie to przestępstwo również ścigane z Urzędu.". W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny mógł jedynie przeanalizować, czy wezwanie skarżącego do opłacenia zażalenia na postanowienie z 20 lutego 2024 r. było prawidłowe i odpowiadało prawu. Ogólnikowe powołanie "Konstytucja, Konwencje i Ustawy." nie mogło być skuteczne.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 ppsa, oddalił zażalenie. Od niniejszego postanowienia nie przysługuje zażalenie.