I OZ 468/22

I OZ 468/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne
Koszty sądowe
Sygn. powiązane
II SA/Rz 875/21 - Postanowienie WSA w Rzeszowie z 2021-09-23
I OZ 469/22 - Postanowienie NSA z 2022-10-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 232 § 1 pkt. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 13 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 875/21 w sprawie ze skargi K. D., Z. D. i M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 24 marca 2021 r. nr SKO.4172/4/2021 w przedmiocie odroczenia terminu uiszczenia opłaty rocznej z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji rolniczej postanawia oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z 13 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 875/21 (dalej postanowienie z 13 czerwca 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwrócił z urzędu M. D. (dalej skarżący) 200 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi po uprawomocnieniu się postanowienia o jej odrzuceniu było spóźnione i musiało skutkować jego zwrotem w oparciu o art. 225 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej ppsa). Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 23 września 2021 r. o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego uprawomocniło się dnia 27 kwietnia 2022 r., zaś skarżący uiścił 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi dnia 18 maja 2022 r. (k. 138-139 akt II SA/Rz 875/21).
Zażalenie na postanowienie z 13 czerwca 2022 r. złożył M. D. (dalej skarżący), zaskarżając to postanowienie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. art. 225 ppsa przez odrzucenie skargi, mimo że podlegała ona rozpoznaniu, gdyż została należycie opłacona; 2. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 Europejskiej Konwencji [o Ochronie] Praw Człowieka przez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez rozpoznanie skargi, ewentualnie o jego uchylenie (k. 150-151 akt II SA/Rz 875/21).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP). Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 2 Konstytucji RP).
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest jawne, jednak prasa i publiczność mogą być wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów obyczajowych, z uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeństwie demokratycznym, gdy wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochronie życia prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości (art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. - Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284 ze zm., dalej Konwencja).
Art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, zm. poz. 655 i 1457) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest zatem, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11, 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez akceptowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1; i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7. 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481).
W tej sprawie skarga podlegała odrzuceniu wobec jej nieopłacenia w terminie. Zarządzeniem z 2 czerwca 2021 r. II SA/Rz 875/21 wezwano skutecznie każdego z trojga skarżących - w tym skarżącego - do uiszczenia solidarnie 200 zł tytułem wpisu od skargi w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem jej odrzucenia (k. 17, 22-23, 25 akt II SA/Rz 875/21). Postanowieniem z 2 lipca 2021 r. II SPP/Rz 191/21 (dalej postanowienie z 2 lipca 2021 r.) referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 10 sierpnia 2021 r. II SA/Rz 875/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie utrzymał w mocy postanowienie z 2 lipca 2021 r. (k. 29, 32 akt II SA/Rz 875/21). Zarządzeniem z 13 sierpnia 2021 r. II SA/Rz 875/21 wezwano każdego z trojga skarżących - w tym skarżącego - do wykonania prawomocnego zarządzenia z 2 czerwca 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Wezwanie doręczone skarżącemu 19 sierpnia 2021 r. (k. 33, 35, 39 akt II SA/Rz 875/21). Od tego dnia skarżący miał 7 dni na uiszczenie wpisu. Termin ten upłynął bezskutecznie 26 sierpnia 2021 r. W konsekwencji, postanowieniem z 23 września 2021 r. II SA/Rz 875/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił nieopłaconą skargę (k. 43). Postanowieniem z 29 września 2021 r. (dalej postanowienie z 29 września 2021 r.) referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił zmiany postanowienia z 2 lipca 2021 r. (k. 58 akt II SA/Rz 875/21). Postanowieniem z 10 listopada 2021 r. II SA/Rz 875/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie utrzymał w mocy postanowienie z 29 września 2021 r. (k. 97 akt II SA/Rz 875/21). Postanowieniem z 1 grudnia 2021 r. II SA/Rz 875/21 (dalej postanowienie z 1 grudnia 2021 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił, m.in., zażalenie skarżącego na postanowienie z 23 września 2021 r. o odrzuceniu skargi wskutek nieuzupełnienia jego braków formalnych (k. 70-72, 98 akt II SA/Rz 875/21). Postanowieniem z 27 kwietnia 2022 r. I OZ 131/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego, reprezentowanego - jak i pozostali skarżący - przez r. pr. D. D. na postanowienie z 1 grudnia 2021 r. (k. 86, 88, 106-108, 117-119v akt II SA/Rz 875/21). Dnia 18 maja 2022 r. skarżący uiścił 200 zł tytułem wpisu od skargi (k. 131-133 akt II SA/Rz 875/21).
Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie uiścił wpisu od skargi w terminie. Winien był on to uczynić w odpowiedzi na wezwanie z 13 sierpnia 2021 r., które skutecznie doręczono skarżącemu 19 sierpnia 2021 r., w terminie 7 dni, a więc do 26 sierpnia 2021 r., czego zaniechał. Konsekwencją nieuiszczenia wpisu było odrzucenie skargi, które stało się prawomocne 27 kwietnia 2022 r. Fakt uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu skargi nie miał żadnego wpływu na obowiązek skarżącego uiszczenia wpisu od skargi. Błędnie wywodzi skarżący, że to od 27 kwietnia 2022 r. należało liczyć termin do opłacenia skargi. Tego dnia uprawomocniło się jedynie postanowienie odrzucające skargę, które to odrzucenie było konsekwencją wcześniejszego nieuzupełnienia jej braku fiskalnego, mimo prawidłowego wezwania. Zaskarżone postanowienie o zwrocie na rzecz skarżącego 200 zł tytułem uiszczonego (po terminie) wpisu sądowego od skargi stanowiło następstwo prawomocnego odrzucenia skargi. Kwota ta podlegała zwrotowi jako nienależnie pobrana.
Podana przez Sąd I instancji podstawa prawna dokonanego zwrotu - art. 225 ppsa - nie jest poprawna, ponieważ prawidłową podstawę zwrotu na rzecz skarżącego kwoty uiszczonej tytułem wpisu od skargi stanowił art. 232 § 1 pkt 1 ppsa (Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy), o tyle omyłka ta nie miała wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Prawo skarżącego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez wydanie zaskarżonego postanowienia. Skarżący korzystał prawa do sądu, składając wnioski i środki zaskarżenia - w tym rozpoznane postanowieniem z 27 kwietnia 2022 r. I OZ 131/22, co było realizacją prawa do dwuinstancyjnego postępowania. Brak uiszczenia wpisu od skargi w ustawowym terminie (do dnia 26 sierpnia 2021 r.), zależał wyłącznie od woli skarżącego. Na etapie zwrotu nieskutecznie (po terminie) uiszczonego wpisu od skargi, żalący się nie może oczekiwać "zmiany postanowienia poprzez rozpoznanie skargi", uprzednio prawomocnie odrzuconej.
Czyni to zarzuty naruszenia art. 45 Konstytucji RP i art. 6 art. Konwencji nieusprawiedliwionymi. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.