I OZ 274/26

I OZ 274/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-08-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-06-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6129 Inne o symbolu podstawowym 612
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 386/24 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2024-10-16
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 87 § 4, art. 220 § 2, art. 300
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.P. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VIII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 czerwca 2025 r., sygn. akt VIII SA/Wa 386/24 o pozostawieniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu bez rozpoznania w sprawie ze skargi B.P. na czynność Wójta Gminy [...] z 26 października 2022 r. znak: [...] w przedmiocie nadania numeru porządkowego nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 16 października 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 386/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę B.P. (dalej: skarżąca) na czynność Wójta Gminy [...] z 26 października 2022 r. znak: [...] w przedmiocie nadania numeru porządkowego nieruchomości – z powodu nieuiszczenia w terminie wpisu od skargi.
Pismem z 16 listopada 2024 r. skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie oraz wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, wskazując, że nie otrzymała żadnej informacji o możliwości odbioru przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi.
Zarządzeniem z 21 listopada 2024 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu poprzez uiszczenie wpisu od skargi oraz wskazanie i uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu oraz daty ustania przyczyny uchybienia w terminie 30 dni, pod rygorem odmowy przywrócenia terminu.
Korespondencja zawierająca ww. wezwanie została doręczona stronie 17 lutego 2025 r.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z 10 marca 2025 r. podniosła, że wyznaczając trzydziestodniowy termin na uiszczenie wpisu od skargi po raz kolejny naruszono art. 220 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz.935, dalej: p.p.s.a,). Ponadto wskazując i uprawdopodabniając okoliczności wskazujące na brak winy oraz datę ustania przyczyny uchybienia terminu, podniosła, że podtrzymuje stanowisko zawarte w piśmie z 16 listopada 2024 r.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VIII z 26 czerwca 2025 r. pozostawiono wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu bez rozpoznania z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi.
Zażalenie na powyższe zarządzenie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez stronę czy uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Jak bowiem stanowi art. 86 § 1 ab initio ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
W myśl art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. We wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Ponadto, zgodnie z dyspozycją art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Dokonanie uchybionej czynności jednocześnie z wniesieniem wniosku o przywrócenie terminu stanowi zatem ustawowy warunek skuteczności tego wniosku. Niedopełnienie tego obowiązku powoduje powstanie braku formalnego pisma, podlegającego usunięciu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Dopiero usunięcie tego braku otwiera drogę do merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu.
W niniejszej sprawie skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi poprzez uiszczenie wpisu (art. 87 § 4 p.p.s.a.) oraz wskazania i uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu oraz daty ustania przyczyny uchybienia (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.) w terminie 30 dni. Skarżąca odebrała wezwanie 17 lutego 2025 r., a trzydziestodniowy termin na uzupełnienie braków formalnych upłynął 19 marca 2025 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nie uiściła wpisu od skargi, podnosząc, że Sąd powinien jej wyznaczyć dwumiesięczny termin zgodnie z art. 220 § 2 p.p.s.a.
Sąd I instancji ocenił, że wniosek skarżącej został złożony w terminie, jednakże z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. należało go pozostawić w aktach bez rozpoznania w myśl art. 49 § 2 p.p.s.a. Kontestując to stanowisko, skarżąca konsekwentnie twierdzi, że wyznaczony jej termin 30 dni był nieprawidłowy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęta przez Sąd I instancji podstawa wyznaczenia skarżącej terminu na uzupełnienie braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi była prawidłowa.
Wobec ustalenia, że skarżąca ma miejsce zamieszkania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy Działu X Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulujące postępowanie w sprawach z elementem zagranicznym. Zawarty w tym dziale przepis art. 299 p.p.s.a. normuje jedynie kwestie doręczeń w obrocie zagranicznym, czy to stronie, która ma miejsce zamieszkania, miejsce zwykłego pobytu albo siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (§ 1), czy to poza tymi miejscami (§ 2). Ustawa nie zawiera natomiast regulacji odnoszących się do kwestii długości terminów do uzupełnienia lub poprawienia pisma przez stronę mającą miejsce zamieszkania za granicą i dlatego – zgodnie z art. 300 p.p.s.a. – nakazuje w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania w zakresie obrotu zagranicznego odpowiednio stosować przepisy o ustroju sądów powszechnych oraz przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące międzynarodowego postępowania cywilnego.
Mając to na uwadze, Sąd I instancji był zobligowany zastosować art. 130 § 1¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.; dalej jako "k.p.c."), zgodnie z którym jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty niekrótszy niż miesiąc, przy czym gdyby doręczenie wezwania miało mieć miejsce poza terytorium Unii Europejskiej, oznacza się termin niekrótszy niż trzy miesiące.
Wprawdzie zgodnie z literalnym brzmieniem powyższego przepisu Sąd I instancji powinien wyznaczyć stronie miesięczny termin do usunięcia braków formalnych wniosku, a nie termin trzydziestodniowy, niemniej uchybienie to nie miało w okolicznościach niniejszej sprawy wpływu na sytuację procesową strony ani nie wywołało dla niej negatywnych konsekwencji. Z akt sprawy wynika bowiem, że przesyłka zawierająca wezwanie została doręczona stronie 17 lutego 2025 r. Termin trzydziestodniowy upływał zatem 19 marca 2025 r., natomiast miesięczny termin, liczony zgodnie z zasadami obliczania terminów (art. 83 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 112 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.), upływał już 17 marca 2025 r. Brak uzupełnienia opłaty nie pozostawał jednak w związku z wadliwym oznaczeniem długości terminu przez Sąd I instancji, lecz wynikał z odmiennej oceny prawnej prezentowanej przez skarżącą co do zastosowania art. 220 § 2 p.p.s.a.
Wymaga podkreślenia, że przepis art. 130 § 1¹ k.p.c. nie stanowi samodzielnej podstawy wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, lecz jedynie modyfikuje długość terminu wyznaczanego do wykonania wezwania wydanego na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. Należy bowiem odróżnić wezwanie do uiszczenia wpisu od pisma procesowego, o którym mowa w art. 220 § 2 p.p.s.a., od obowiązku wynikającego z art. 87 § 4 w zw. z 49 § 1 p.p.s.a. Przepis art. 220 § 2 p.p.s.a. reguluje zasady usuwania braków fiskalnych pisma podlegającego opłacie, w tym skargi, i znajduje zastosowanie na etapie badania dopuszczalności oraz prawidłowości wniesionego środka zaskarżenia. Natomiast w przypadku wniosku o przywrócenie terminu ustawodawca ustanowił odrębną regulację, nakazując, aby wraz z tym wnioskiem została dokonana czynność, której termin został uchybiony. Obowiązek ten stanowi element konstrukcyjny instytucji przywrócenia terminu i nie może zostać zastąpiony wezwaniem przewidzianym w art. 220 § 2 p.p.s.a.
Innymi słowy, w postępowaniu wywołanym wnioskiem o przywrócenie terminu uiszczenie wpisu nie następuje na skutek wezwania wystosowanego na podstawie art. 220 § 2 p.p.s.a., lecz powinno nastąpić z inicjatywy samej strony, równocześnie z wniesieniem wniosku o przywrócenie terminu. Jeżeli obowiązek ten nie zostanie wykonany, powstaje brak formalny wniosku, który podlega usunięciu wyłącznie w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Bezskuteczny upływ terminu wyznaczonego do usunięcia tego braku skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 p.p.s.a., a nie ponownym stosowaniem procedury przewidzianej w art. 220 § 2 p.p.s.a.
Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do obejścia art. 87 § 4 p.p.s.a. i pozbawiałoby ten przepis samodzielnego znaczenia normatywnego. Skoro ustawodawca uzależnił możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu od jednoczesnego dokonania uchybionej czynności, to sąd nie może zastępować tej ustawowej przesłanki kolejnym wezwaniem do uiszczenia wpisu w trybie właściwym dla postępowania dotyczącego opłacenia skargi. W związku z tym nie jest trafny zarzut zażalenia, że Sąd I instancji powinien był zastosować art. 220 § 2 p.p.s.a. i wyznaczyć stronie dwumiesięczny termin do uzupełnienia wpisu od skargi.
W konsekwencji, wobec nieusunięcia w wyznaczonym terminie braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu (art. 87 § 4 w zw. z art. 49 § 1 w zw. z art. 300 p.p.s.a. w zw. z art. 130 § 1¹ k.p.c.), zachodziły podstawy do pozostawienia go bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 p.p.s.a., o czym prawidłowo orzeczone w zaskarżonym zarządzeniu. Argumentacja zażalenia nie podważa natomiast prawidłowości tego rozstrzygnięcia.
Należy również wyjaśnić, że wysokość wpisu od skargi została określona w zarządzeniu z 6 czerwca 2024 r. na kwotę 200 złotych zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535). Następnie, w związku z sygnalizowanym przez stronę brakiem zwrotu wpisu sądowego w wysokości 100 złotych od zażalenia, które zostało uwzględnione w wyniki tzw. samokontroli (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 kwietnia 2024 r., poprzednia sygn. akt VIII SA/Wa 370/23, o uchyleniu postanowienia z 24 października 2023 r. odrzucającego skargę), w zarządzeniu z 21 listopada 2024 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu poprzez uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 złotych, a zatem w pozostałej, brakującej części. Tym samym nie ma racji skarżąca, twierdząc w rozpoznawanym obecnie zażaleniu, że skarga została przez nią opłacona.
Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP w związku z wydaniem zaskarżonego zarządzenia na posiedzeniu niejawnym. Wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasada jawności odnosi się do jawności rozpoznania sprawy co do jej istoty, a nie do każdej czynności procesowej podejmowanej w toku postępowania. Nie wyklucza ona zatem uregulowania przez ustawodawcę sytuacji, w których określone kwestie formalne lub incydentalne mogą zostać rozstrzygnięte na posiedzeniu niejawnym. Postępowanie sądowoadministracyjne przewiduje możliwość rozpoznawania określonych kwestii incydentalnych na posiedzeniu niejawnym, a rozwiązanie takie znajduje uzasadnienie w charakterze tych czynności i nie stanowi naruszenia konstytucyjnej zasady jawności. Dotyczy to w szczególności zarządzeń przewodniczącego odnoszących się do kontroli formalnej pism procesowych oraz usuwania ich braków.
W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżonego zarządzenia była jedynie ocena, czy skarżąca usunęła braki formalne wniosku o przywrócenie terminu. Ocena ta opierała się wyłącznie na dokumentach znajdujących się w aktach sprawy i nie wymagała przeprowadzenia rozprawy ani wysłuchania stron. Ponadto skarżącej zapewniono możliwość poddania zarządzenia kontroli instancyjnej poprzez wniesienie zażalenia, z której to możliwości skorzystała. Tym samym została zachowana możliwość poddania rozstrzygnięcia kontroli sądowej, co stanowi istotny element gwarancji wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Odnosząc się do pozostałych wywodów podniesionych w treści zażalenia, należy wyeksplikować, że przedmiot kontroli instancyjnej w niniejszym postępowaniu wyznacza wyłącznie zaskarżone zarządzenie o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Oznacza to, że ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podlegała jedynie prawidłowość zastosowania przez Sąd I instancji art. 49 § 1 i 2 w zw. z art. 87 § 4 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 300 p.p.s.a. i 130 § 1¹ k.p.c., a więc kwestia, czy zasadnie uznano, że wniosek o przywrócenie terminu nie został skutecznie uzupełniony poprzez dokonanie czynności, której termin miał zostać przywrócony. Poza zakresem niniejszego postępowania pozostają natomiast zarzuty odnoszące się do innych orzeczeń i czynności procesowych podejmowanych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, dotyczących usuwania braków formalnych skargi i zażaleń, sposobu adresowania korespondencji czy też prawidłowości doręczeń. Okoliczności te nie były podstawą wydania zaskarżonego zarządzenia, wobec czego nie podlegały badaniu w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Kontrola instancyjna nie może bowiem prowadzić do ponownej oceny wszystkich czynności procesowych podejmowanych w sprawie, lecz ogranicza się do zbadania zgodności z prawem konkretnego zaskarżonego orzeczenia.
Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają również wywody skarżącej dotyczące zasad doręczania korespondencji osobom przebywającym na terytorium Republiki Austrii. Sąd I instancji przyjął bowiem, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a., a zatem zagadnienia związane z ustaleniem daty ustania przyczyny uchybienia terminowi nie miały wpływu na rozstrzygnięcie będące przedmiotem zażalenia. O pozostawieniu wniosku bez rozpoznania zadecydowało wyłącznie nieusunięcie jego braku formalnego polegającego na niedokonaniu czynności, której termin miał zostać przywrócony, tj. nieuiszczeniu należnego wpisu od skargi.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.