I OW 41/26

I OW 41/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art.4, art.15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wojewodą Zachodniopomorskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Koszalinie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. U. o stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej podział części nieruchomości postanawia: wskazać Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 26 LUTEGO 2026 R. WOJEWODA ZACHODNIOPOMORSKI (DALEJ: WNIOSKODAWCA), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z SAMORZĄDOWYM KOLEGIUM ODWOŁAWCZYM W KOSZALINIE W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU W. U. O STWIERDZENIE NIEWAŻNOŚCI DECYZJI ZATWIERDZAJĄCEJ PODZIAŁ CZĘŚCI NIERUCHOMOŚCI.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że decyzja Prezydenta Miasta Koszalina z 24 lipca 2019 r. zatwierdzająca podział części nieruchomości, została wydana na podstawie art. 96 ust. 1 i 4, art. 93 ust. 1 i 4 oraz 97 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2026 r. poz. 399, dalej: "u.g.n.") w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa. Zgodnie zaś z art. 96 ust. 1 u.g.n. podziału nieruchomości dokonuje decyzją zatwierdzającą wójt, burmistrz albo prezydent miasta, nie starosta. Z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a.") wprost wynika, że organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawa szczególna stanowi inaczej.
W odpowiedzi na wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wskazało, że w sprawie o zatwierdzenie podziału nieruchomości należącej do Skarbu Państwa i wobec której Prezydent Miasta Koszalina działał jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, organem właściwym jest Wojewoda Zachodniopomorski.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej – p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Wedle art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a. (spory o właściwości oraz spory kompetencyjne). W myśl § 2 art. 15 p.p.s.a. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie rozstrzygnięcia sporów, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, pozostaje w wyłącznej właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość, gdyż oba organy uważają się za niewłaściwe.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 157 § 1 k.p.a., właściwym do stwierdzenia nieważności jest organ wyższego stopnia. Ustalenie właściwości instancyjnej reguluje art. 17 k.p.a. Artykuł ten reguluje ustalenie właściwości instancyjnej organów administracji publicznej w obowiązującej strukturze organów powołanych do prowadzenia orzecznictwa administracyjnego.
W takim przypadku ustalenie właściwości instancyjnej należy opierać na regule ustalenia organu wyższego stopnia wobec organu właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie w trybie postępowania zwykłego według aktualnych rozwiązań w zakresie właściwości rzeczowej.
Według art. 98 ust. 1 u.g.n. podziału nieruchomości dokonuje się na podstawie decyzji wójta, burmistrza albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział. Zgodnie z art. 17 pkt 1 k.p.a. "Organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są: w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego - samorządowe kolegia odwoławcze, chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej".
Art. 96 ust. 1 powołanej ustawy expressis verbis przyznaje właściwość wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta. Nie została ta właściwość przyznana staroście, z zakwalifikowaniem spraw podziału nieruchomości do spraw wykonywanych przez starostę z zakresu administracji rządowej. Art. 9a u.g.n. nie ma zatem zastosowania.
Zgodnie z art. 17 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206) wojewoda jest organem wyższego stopnia tylko gdy tak stanowią przepisy szczególne. Powołana ustawa o gospodarce nieruchomościami w sprawach podziału nieruchomości nie zawiera przepisów szczególnych, które przyznawałyby właściwość instancyjną wojewodzie we wszystkich sprawach prowadzonych na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Art. 9a u.g.n. ogranicza właściwość instancyjną wojewody jako organu wyższego stopnia tylko do spraw określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że organem wyższego stopnia w stosunku do organu, który wydał 24 lipca 2019 r. decyzję zatwierdzającą podział części nieruchomości, a zarazem zgodnie z art. 157 § 1 k.p.a. właściwym do orzekania w kwestii nieważności tej decyzji, jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie.
Dlatego też na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.