I OW 244/25

I OW 244/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt. 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy a Burmistrzem Gminy Żychlin w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. K. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Gminy Żychlin jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM 9 GRUDNIA 2025 R. ZASTĘPCA DYREKTORA OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ DZIELNICY WOLA M.ST. WARSZAWY, DZIAŁAJĄCY W IMIENIU PREZYDENTA MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY (DALEJ: "WNIOSKODAWCA"), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z BURMISTRZEM GMINY ŻYCHLIN W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU K. K. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O UMIESZCZENIE W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściwy do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Gminy Żychlin. Zainteresowany, w ocenie wnioskodawcy, jest osobą bezdomną, a zatem w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art. 102 ust. 2 u.p.s.
W odpowiedzi na wniosek Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żychlinie, działający w imieniu Burmistrza Gminy Żychlin, wskazał że miejscem zamieszkania zainteresowanego jest ul. [...] w Warszawie, gdzie znajduje się jego centrum życiowe. Od 20 lat nie mieszka on na terenie gminy Żychlin. Ponadto, brak jest dowodów, aby uznać że zainteresowany jest osobą bezdomną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Sprawa, w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214), dalej: u.p.s., reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.
W przedmiotowej sprawie należy ustalić, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).
Niewątpliwe zatem żeby ustalić, czy zainteresowanego można uznać za osobę bezdomną niezbędne jest określenie, czy zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym i czy jest zameldowany na pobyt stały. Z akt sprawy wynika, że zainteresowany nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym – obecnie przebywa w szpitalu, zaś okres najmu mieszkania, które wynajmował uległ zakończeniu 28 stycznia 2000 r. Pod adresem, który wskazywał w deklaracjach ZUS (ul. [...]), nie ma budynku mieszkalnego – znajduje się tam budynek nieczynnej szkoły, wyłączonej z użytkowania. Z akt sprawy wynika również, że zainteresowany nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, zaś jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały – w okresie od 16 grudnia 1981 r. do 28 lipca 2024 r. – był Żychlin. Tym samym nie budzi wątpliwości, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a zatem zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 u.p.s. – na podstawie którego organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Gminy Żychlin.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.