I OW 240/25

I OW 240/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art.4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Grodziska Wielkopolskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Grodziska Wielkopolskiego a Wójtem Gminy Niegosławice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. J. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Grodziska Wielkopolskiego jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 27 LISTOPADA 2025 R. DYREKTOR OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM, DZIAŁAJĄCY W IMIENIU BURMISTRZA GRODZISKA WIELKOPOLSKIEGO (DALEJ: WNIOSKODAWCA), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z WÓJTEM GMINY NIEGOSŁAWICE W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU A. J. (DALEJ: ZAINTERESOWANA) O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowana do chwili, gdy trafiła do szpitala stale przebywała w miejscowości S., gmina N., w lokalu mieszkalnym, który zajmowała wspólnie z córką i jej partnerem. Jej centrum życiowe związane jest z gminą N., gdzie dostarczana była jej korespondencja związana z waloryzacją renty socjalnej. Od lat jest petentką korzystającą z zasiłków pielęgnacyjnych wypłacanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N. Jej 11-letnia córka od początku była objęta edukacją w Szkole Podstawowej w P. W tej też miejscowości złożyła deklarację na usługę medyczną podstawowej opieki zdrowotnej dla siebie i córki.
Wobec ww. okoliczności wnioskodawca uznał, że miejsce zamieszkania zainteresowanej znajduje się na terenie gminy N.
Ustosunkowując się do ww. wniosku Wójt Gminy Niegosławice zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wskazał, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Grodziska Wielkopolskiego, z uwagi na okoliczność ostatniego zameldowania zainteresowanej na obszarze G., jak i z uwagi na treść art. 61 ust. 1 pkt 3 u.p.s.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Sprawa w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.
W przedmiotowej sprawie należy ustalić, czy zainteresowana jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).
Z akt sprawy wynika, że zainteresowana około 2012 roku opuściła G. i wraz z partnerem zamieszkała w jego rodzinnym domu w miejscowości S. W lipcu 2025 roku powróciła do G., jednakże z uwagi na konflikt z matką nie mogła u niej zamieszkać i pomieszkiwała u znajomych a także na korytarzu usytuowanym przy mieszkaniu matki. We wrześniu 2025 roku z uwagi na problemy zdrowotne związane ze stopą cukrzycową trafiła do Szpitala w G. na Odział Chirurgiczny, a następnie od 14 listopada 2025 r. została przyjęta na Oddział Internistyczno-Kardiologiczny. Decyzją z 21 listopada 2025 r. została skierowana do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle somatycznie chorych znajdującego się w W. na czas określony, tj. trwania sporu kompetencyjnego dotyczącego właściwości miejscowej.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, nie sposób zatem uznać, że zainteresowana zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Do domu pomocy społecznej została skierowana interwencyjnie, a przed pobytem w ww. placówce przebywała w szpitalu. Przed pobytem w szpitalu nie miała możliwości zamieszkania u matki z uwagi na konflikt, nie ma też możliwości powrotu pod adres gdzie mieszkała z partnerem z uwagi na rozstanie z nim. Nie sposób zatem uznać, że mieszka ona w lokalu mieszkalny. Zainteresowana nie posiada także zameldowania na pobyt stały, zaś z akt sprawy wynika, że jej ostatnim adresem zameldowania na pobyt stały jest G. Tym samym nie budzi wątpliwości, że zainteresowana jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a zatem zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 u.p.s. – na podstawie którego organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Grodziska Wielkopolskiego.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.