I OW 212/24

I OW 212/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 6 pkt 8, art. 101 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 725
art. 2 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 i 4, § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta m.st. Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem m.st. Warszawy a Prezydentem Miasta Płocka przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Prezydenta m.st. Warszawy jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 7 PAŹDZIERNIKA 2024 R. PREZYDENT M.ST. WARSZAWY WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A PREZYDENTEM MIASTA P. W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU K.P-T. O PRZYZNANIE POMOCY W FORMIE UMIESZCZENIA W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zainteresowany deklaruje się jako osoba bezdomna niezamieszkująca na terenie Warszawy od czterech lat. Jak wynika z ustaleń wnioskodawcy, zainteresowany przebywa na terenie P. gdzie wynajmuje pokój, jest zarejestrowany w przychodni i zgłoszony do ZUS. Z oświadczenia zainteresowanego wynika, że chce pozostać w P. w związku posiadaniem tam rodziny. W ocenie wnioskodawcy fakt zamieszkiwania przez zainteresowanego w wynajmowanym pokoju nie pozwala uznać go za bezdomnego, w związku z czym właściwość miejscowa organu, który powinien rozpatrzyć wniosek zainteresowanego o umieszczenie go w domu pomocy społecznej, powinna zostać ustalona z uwzględnieniem jego miejsca zamieszkania.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta P. wniósł o wskazanie Prezydenta m.st. Warszawy jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że zainteresowany w chwili ubiegania się o pomoc był osobą bezdomną przebywającą od dwóch lat w Hostelu u Mariawitów, przy czym ostatnim miejscem stałego zameldowania był adres w Warszawie. W jego ocenie dokonane ustalenia wskazują, że wniosek powinien zostać rozpoznany przez organ ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Rozpoznając wniosek Prezydenta m.st. Warszawy, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta P. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o skierowanie go do domu pomocy społecznej.
Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jednakże w przypadku osoby bezdomnej – w myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. – właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zauważyć przy tym należy, że ustawa o pomocy społecznej posiada własną definicję legalną wyrażenia "osoba bezdomna". Stosownie bowiem do treści art. 6 pkt 8 u.p.s. pod tym pojęciem rozumie się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
Analiza ostatniego z zacytowanych przepisów wskazuje, że przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20, czy z 8 stycznia 2025 r., sygn. akt I OW 185/24).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ww. ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny, nawet gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt w tego rodzaju miejscach nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 87/19, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 10/21, czy z 8 stycznia 2025 r., sygn. akt I OW 185/24).
Jak wynika z ustaleń dokonanych przez pozostające w sporze organy, zainteresowany od 2 lat przebywa w hostelu w P., tj. lokalu, który zgodnie z powyższymi uwagami nie spełnia przesłanek uznania go za lokal mieszkalny. Zainteresowany spełnia zatem warunki pozwalające na stwierdzenie, że jest on osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. W sytuacji takiej, skoro ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego na pobyt stały jest adres w Warszawie, to za organ właściwy miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o skierowanie go do domu pomocy społecznej jest Prezydent m.st. Warszawy.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.