I OW 111/26

I OW 111/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-06-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art.4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2025 poz 1691
art.150 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 4 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem W. a Wójtem Gminy R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.L. w sprawie wznowienia postępowania, uchylenia decyzji i wypłaty zaległego świadczenia pielęgnacyjnego postanawia wskazać Wójta Gminy R. jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 28 maja 2026 r. Burmistrz W. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.L. z 29.4.2026 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wójta Gminy R. z 10.7.2023 r. nr ŚR.5211.17.U.2023, uchylenie decyzji odbierającej świadczenie pielęgnacyjne i wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1.7.2023 r. do 31.12.2023 r. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że K.L złożyła wniosek o wznowienie postępowania, uchylenie decyzji oraz wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 25.3.2026 r. SK 18/22. Zgodnie z art. 150 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Decyzja z 10.7.2023 r. nr ŚR.5211.17.U.2023 zmieniająca okres przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została wydana przez Wójta Gminy R. W złożonym wniosku K.L. wskazała jako miejsce zamieszkania adres: ul. K. [...] [...]-[...] W. Ustawodawca w sposób enumeratywny w art. 25 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych określił zakres spraw, w których organ właściwy według nowego miejsca zamieszkania przejmuje kompetencję do ich dalszej realizacji. Organ ten jest uprawniony wyłącznie do realizacji otrzymanej decyzji przyznającej świadczenia oraz do jej uchylenia lub zmiany, a także do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych w przypadkach wyraźnie wskazanych w ustawie. Zdaniem Burmistrza, przepis ten zawiera zamknięty katalog przypadków uzasadniających przejęcie właściwości przez organ właściwy według nowego miejsca zamieszkania strony. Niedopuszczalne jest dokonywanie wykładni rozszerzającej tego przepisu i obejmowanie jego zakresem innych stanów faktycznych niewskazanych wprost przez ustawodawcę (k. 2-2v. akt sądowych).
Odpowiedzi na wniosek nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Sprawa administracyjna dotyczy wznowienia postępowania i wypłaty zaległego świadczenia pielęgnacyjnego, o którym stanowi art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1208, dalej uśr). W myśl art. 20 ust. 2 uśr, postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy. Zgodnie z art. 3 pkt 11 uśr, ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne.
Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane K.L. na niepełnosprawnego syna S.L. na okres od 1.1.2022 r. do 31.12.2024 r. decyzją Wójta Gminy R. z 10.2.2022 r. nr ŚR.5211.17.2022. Decyzją z 10.7.2023 r. nr ŚR.5211.17.U.2023 Wójt Gminy R. zmienił w części decyzję z 10.2.2022 r. w ten sposób, że przyznał świadczenie pielęgnacyjne do 30.6.2023 r. Decyzja ta stała się decyzją ostateczną.
Wyrokiem z 25.3.2026 r., wydanym w sprawie SK 18/22, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 uśr, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z art. 145a § 1 kpa, można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W ocenie K.L., wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25.3.2026 r. SK 18/22 stanowi przyczynę wznowieniową, o której mowa w art. 145a § 1 kpa.
Art. 150 § 1 kpa stanowi, że organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149, a więc dotyczących wznowienia postępowania, jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. W niniejszej sprawie organem tym jest Wójt Gminy R.
Bez znaczenia pozostaje zmiana miejsca zamieszkania K.L. w kontekście art. 25 ust. 5 uśr. O ile uprzednio zainteresowana zamieszkiwała na terenie gminy R., a obecnie zamieszkuje pod adresem: ul. K. [...] [...]-[...] W., o tyle art. 25 ust. 5 uśr stanowi, że w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenia rodzinne, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania w celu jej dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania realizuje otrzymaną decyzję bez konieczności wydawania kolejnej decyzji oraz jest właściwy do jej uchylenia, zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Decyzja z 10.7.2023 r. nie podlega dalszej realizacji wskutek upływu okresu, na które przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne. Wniosek zainteresowanej o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 10.7.2023 r., uchylenie tej decyzji i wypłatę zaległego świadczenia nie jest objęty dyspozycją art. 25 ust. 5 uśr. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania jest uprawniony do: realizacji otrzymanej decyzji uprzednio właściwego organu bez konieczności wydawania kolejnej decyzji, jej uchylenia, zmiany oraz ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych. Prawidłowo Burmistrz W. wskazał, że art. 25 ust. 5 uśr zawiera zamknięty katalog przypadków uzasadniających przejęcie właściwości przez organ właściwy według nowego miejsca zamieszkania strony oraz że niedopuszczalne jest dokonywanie wykładni rozszerzającej tego przepisu. Wznowienie postępowania nie zawiera się w katalogu spraw, o których stanowi art. 25 ust. 5 uśr. W przypadku ewentualnego wznowienia postępowania i jego pozytywnego wyniku dla zainteresowanej, realizacja odpowiedniej decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego będzie podlegała przekazaniu organowi właściwemu, zgodnie z art. 25 ust. 5 uśr. Na obecnym etapie przekazanie sprawy Burmistrzowi W. przez Wójta Gminy R., reprezentowanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w R., był przedwczesny.
Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej z 25.4.2026 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wójta Gminy R. z 10.7.2023 r. nr ŚR.5211.17.U.2023, uchylenie decyzji odbierającej świadczenie pielęgnacyjne i wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1.7.2023 r. do 31.12.2023 r. jest Wójt Gminy R.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 150 § 1 kpa, postanowił jak w sentencji.