I OSK 991/25

I OSK 991/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-06-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maria Grzymisławska-Cybulska
Piotr Niczyporuk /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1397/24 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-12-03
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1397/24 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 1 lipca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/453/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1397/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd I instancji") w sprawie ze skargi P. M. (dalej: "Skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: "Kolegium", Skarżący kasacyjnie") z 1 lipca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/453/2024
w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego orzekł o: uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji (punkt
I sentencji wyroku); zasądził na rzecz Skarżącego P. M. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (punkt II sentencji wyroku); postanowił zwrócić Skarżącemu P.M. 100 (sto) złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu (punkt III sentencji wyroku).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Kolegium. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a." ) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") poprzez uznanie, że będąca przedmiotem skargi decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem przepisów postępowania z uwagi na dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brak ustaleń faktycznych koniecznych dla ustalenia, czy w sprawie zaszły przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ujęte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. - podczas gdy dowody zgromadzone w aktach sprawy pozwalają na poczynienie ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i Kolegium przeprowadziło rzetelną i kompleksową ocenę wszystkich, zgromadzonych w aktach w dacie orzekania materiałów, słusznie wywodząc na ich podstawie, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia działalności gospodarczej oraz niepodejmowaniem przez Skarżącego pracy zarobkowej a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym bratem;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez uwzględnienie skargi na decyzję Kolegium i jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą organu I instancji, a w konsekwencji uznanie przez Sąd, że organy nie wykazały podstaw do odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego - podczas, gdy organy administracyjne nie dopuściły się zarzuconych im naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, zaś prawidłowo i wyczerpująco ustalony stan faktyczny, który nie jest sporny w sprawie obligował do stwierdzenia, że Skarżący nie spełnił przesłanek niezbędnych do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.;
3. przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne oparcie wyroku na zaświadczeniu lekarskim z 13 sierpnia 2024 r. złożonym w toku postępowania sądowoadministracyjnego - podczas, gdy dowód ten nie był znany na etapie rozstrzygania sprawy przez organy administracyjne - tym samym dowód ten nie powinien być dopuszczony przez Sąd I instancji;
4. przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd w wydanym wyroku do stanowiska organu zawartego w uzasadnieniu decyzji i odpowiedzi na skargę, w których Kolegium dokładnie i wyczerpująco ustaliło stan faktyczny i prawny sprawy, odniosło się do zarzutów odwołania i skargi oraz zgromadzonego
w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego, w tym zwłaszcza dowodów dotyczących stanu zdrowia chorego i wynikającego z tej okoliczności zakresu opieki, jakiej osoba niepełnosprawna wymaga i jakiej udziela jej Skarżący wraz z żoną oraz związku przyczynowo - skutkowanego pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem pracy przez Skarżącego wykonywaniem tej opieki, a także możliwości współdzielenia opieki przez liczne rodzeństwo chorego i Skarżącego - czego nie dostrzegł i nie ocenił Sąd mylnie zarzucając Kolegium brak ustaleń w ww. zakresie;
5. przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku sprzecznych ze sobą ustaleń i poglądów Sądu, a także niejasnych sfomułowań i zaleceń, tj.: - wskazanie na str. 7 i 8 uzasadnienia wyroku obowiązku Skarżącego (reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika) załączenia dokumentacji medycznej na etapie postępowania administracyjnego i braku obowiązku organu poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony - z jednoczesnym dopuszczeniem jako dowodu
zaświadczenia lekarskiego z 13 sierpnia 2024 r., czyli pozyskanego po zakończeniu postępowania administracyjnego; - wskazanie na str. 7 uzasadnienia wyroku dokumentacji medycznej chorego zgromadzonej w postępowaniu administracyjnym (zaświadczenia lekarskiego, opinii psychologiczno-pedagogicznej) – z jednoczesnym stwierdzeniu na str. 8, że w kontrolowanej sprawie zabrakło wykazania stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy stanu zdrowia niepełnosprawnego brata Skarżącego; - przyjęcie na str. 8 uzasadnienia wyroku, że organ zbyt dużą wagę przywiązał do faktu uczestnictwa niepełnosprawnego w warsztatach terapii zajęciowej tracąc z pola widzenia, że jest to stan przejściowy – z jednoczesnym stwierdzeniem, że niepełnosprawny od kilku lat uczęszcza na ww. warsztaty; pominięcie przez Sąd, że organy obowiązane są uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania decyzji; wskazanie na str. 8 i 9 uzasadnienia wyroku na potrzebę rozważenia zasadności ponownego wywiadu środowiskowego - bez wykazania, że ustalenia wywiadu przeprowadzonego 19 marca 2024 r., na których oparły swoje rozstrzygnięcia organy obu instancji są nieprawidłowe lub niepełne; - wskazanie na str. 8 i 9 uzasadnienia wyroku na potrzebę rozważenia zasadności przesłuchania jako świadka żony Skarżącego ewentualnie świadków spoza rodziny (np. sąsiadów) celem ustalenia stanu zdrowia, charakteru i zakresu opieki świadczonej niepełnosprawnemu - w sytuacji, gdy zarówno stan zdrowia chorego, jak i zakres i charakter opieki nie były sporne w sprawie i zostały ustalone w oparciu o niekwestionowane przez Sąd dowody: dokumentację medyczną złożoną do akt w toku postępowania administracyjnego oraz wywiad środowiskowy – zaś zalecone przez Sąd do przeprowadzenia dowody są zbędne, zwłaszcza dla tak określonego celu ich przeprowadzenia (przesłuchanie świadków dla ustalenia stanu zdrowia chorego, który to stan nie jest kwestionowany
i wynika z dokumentów medycznych; przesłuchanie świadków dla ustalenia charakteru
i zakresu opieki nad chorym, które to aspekty opieki nie są sporne i wynikają
z oświadczeń strony i wywiadu środowiskowego); skutkiem czego przedstawiona
w wyroku ocena stanu faktycznego budzi uzasadnione podejrzenie, że kontrola legalności postępowania organu administracji publicznej przeprowadzona przez sąd pierwszej instancji została ograniczona jedynie do wybranych dowodów przeprowadzonych w tym postępowaniu, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę oceny zastosowania prawa materialnego.
Wobec powyższego Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku
w całości i oddalenie skargi, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosło o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym wpisu sądowego, opłaty skarbowej od złożenia dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie Kolegium zrzekło się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę
w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należało, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt
P 46/33; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 lipca 2017 r., sygn. akt
I OSK 2658/15; 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 614/22, orzeczenia dostępne
w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").
Stosownie do treści art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a.
W ramach realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej podkreślić należy, że przytaczane w skardze kasacyjnej (środku zaskarżania) przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu
i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176
§ 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16; 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 466/22, źródło CBOSA).
Odnośnie do skargi kasacyjnej należy wskazać, że sposób skonstruowania części zarzutów kasacyjnych polegał w istocie na tworzeniu niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał naruszyć Sąd I instancji, bez wskazania na czym konkretnie polega naruszenie każdej z tych norm. Wprawdzie jest możliwe, że kilka przepisów tworzy określoną normę prawną, ale wówczas zarzut skonstruowany z kilku przepisów musi wskazywać, że tworzą one właśnie taką normę prawną, jaka jest jej treść, i w jaki sposób taka norma została naruszona (pogląd ten wielokrotnie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, zob. wyroki z dnia: 18 października 2011 r., sygn. akt II FSK 797/10; 13 września 2011 r., sygn. akt II FSK 593/10; 18 maja 2011 r., sygn. akt II FSK 62/10; 19 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo; 20 stycznia 2022 r., sygn. akt III FSK 2147/21; 14 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 1434/21, 6 września 2023 r., sygn. akt I OSK 89/23, źródło CBOSA). Zarzuty skonstruowane w sposób przyjęty w skardze kasacyjnej wniesionej
w niniejszej sprawie każą jedynie domyślać się, jaka norma prawna wynika
z powołanych przepisów, co w rezultacie uniemożliwia precyzyjne odniesienie się do każdego z nich.
Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywnego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi
w jej treści (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2187/21, źródło CBOSA, por. także J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, źródło CBOSA; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Warszawa 2024, s. 650–669).
Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom p.p.s.a.
Podnoszony w obrębie naruszenia przepisów postępowania mających mieć wpływ na wynik sprawy, zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z innymi przepisami (normami) prawa, nie jest precyzyjny, bowiem art. 7 k.p.a. określa kilka zasad postępowania administracyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 13 sierpnia 2021 r. sygn. akt. I OSK 414/21, źródło CBOSA).
Ponadto, jak już wyżej podkreślano, w świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć Sąd I instancji, nie uzasadniając przy tym konkretnie na czym polega naruszenie każdej
z tych poszczególnych norm (przepisów), jest nieprawidłowe.
Również należy wskazać, że podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., zawarty w petitum skargi kasacyjnej, został wadliwie skonstruowany. Przepis ten dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne. Skarżący kasacyjnie nie wskazał konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w jego ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzował zarzutu, nie przytoczył właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwił ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 17 ust. 1 u.ś.r. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżący kasacyjnie musi wskazać chociażby konkretny punkt, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, źródło CBOSA). Taka konstrukcja zarzutów kasacyjnych musi rzutować w sposób bezpośredni na możliwość i zakres dokonania merytorycznej oceny zaskarżonego wyroku w ramach sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli instancyjnej.
Podstawowym zagadnieniem spornym w niniejszej sprawie jest to, czy prawidłowo Sąd I instancji uznał, że organy niewłaściwie (nieprawidłowo) oceniły zgromadzony materiał dowodowy, a także sporna pozostaje ocena czy przywołane przez organy okoliczności faktyczne oraz zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, pozwalają na odmowę przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Istota pozostałych zarzutów skargi zmierza do podważenia stanowiska sądu
w zakresie oceny przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W tym zakresie Skarżący kasacyjnie zarzuca naruszenie szeregu przepisów k.p.a.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom nie sprostały.
Podkreślenia wymaga, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22; 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22; 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, czy 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, źródło CBOSA). Pomiędzy zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, źródło CBOSA). Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zatem ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb
w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, źródło CBOSA). Opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22; 23 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 50/23, źródło CBOSA). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, źródło CBOSA). W okolicznościach niniejszej sprawy istniała zatem konieczność zweryfikowania czy w istocie stan osoby niepełnosprawnej uniemożliwia Skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze godzin.
Sąd I instancji zasadnie przyjął, iż organy administracyjne w kontrolowanej sprawie nie oceniły należycie stanu zdrowia niepełnosprawnego brata Skarżącego, który to stan zdrowia determinuje zakres koniecznej opieki. Kolegium wskazało, że niepełnosprawny ma 54 lata, od 25 lat pozostaje pod opieką brata i bratowej, jest upośledzony umysłowo (stan umysłowy zatrzymał się na poziomie 8 letniego dziecka – co wynika z ustaleń zawartych wywiadzie środowiskowym). Do skargi dołączono również zaświadczenie lekarza psychiatry z 28 maja 2024 r., opinię psychologiczno-pedagogiczną z 15 listopada 2021 r., sądową opinię psychologiczną z 24 października 2022 r., które to dokumenty odzwierciedlają stan zdrowia niepełnosprawnego istniejący już w czasie orzekania przez organy administracji. Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że stan zdrowia niepełnosprawnego brata Skarżącego wymagający, według niego
z rezygnacji przez niego z zatrudnienia, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy. W kontrolowanej sprawie tego zabrakło. Organy nie dokonały ustaleń zakresu czynności opiekuńczych, których wymaga osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej czy neurologicznej. W zaskarżonej decyzji tylko zasygnalizowano, że podopieczny cierpi na upośledzanie umysłowe, z pominięciem analizy jak taki stan zdrowia wpływa na zakres czynności opiekuńczych, co trafnie zauważył Sąd I instancji. Organ zbyt dużą wagę przywiązał do faktu uczestnictwa niepełnosprawnego w warsztatach terapii zajęciowej, tracąc przy tym z pola widzenia, że jest to stan przejściowy. Nie ustalono natomiast zakresu czynności opiekuńczych jakie wykonuje względem niepełnosprawnego brata Skarżący. Nie doszło zatem do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
w sposób wskazany w skardze kasacyjnej.
Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne oparcie wyroku na zaświadczeniu lekarskim z 13 sierpnia 2024 r. złożonym w toku postępowania sądowoadministracyjnego - podczas, gdy dowód ten nie był znany na etapie rozstrzygania sprawy przez organy administracyjne - tym samym dowód ten nie powinien być dopuszczony przez Sąd I instancji.
W tym miejscu należy wskazać, iż Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Kluczową przesłanką przeprowadzenia ww. dowodu jest wyjaśnienie istotnych wątpliwości związanych ze stanem faktycznym sprawy. W tej sprawie sytuacja taka nie zaistniała. Co więcej Sąd I instancji wskazał, że
w rozpoznawanej sprawie koniecznych ustaleń (odnośnie stanu zdrowia niepełnosprawnego) nie mógł poczynić Sąd, albowiem z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek rozpoznania sprawy w pełnym jej zakresie w dwóch instancjach, a wojewódzki sąd administracyjny nie może zastępować organów administracji w rozpatrzeniu sprawy administracyjnej.
Również niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Niewątpliwie uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FSP 8/09 (źródło CBOSA), przesądzono, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Taki stan rzeczy w niniejszej sprawie nie miał miejsca, co pozostaje kwestią bezsporną. Uzasadnienie wyroku nie musi zawierać kazuistycznego odniesienia się do wszelkich tez i zarzutów strony (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 3919/17, źródło CBOSA). Zakres koniecznych rozważań sądu wyznaczają przesłanki zawarte w przepisach prawa. W badanej sprawie uzasadnienie wyroku Sądu Wojewódzkiego nie jest ani ogólnikowe, ani lakoniczne. Ponadto nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, nie poddaje się kontroli kasacyjnej, czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że Sąd I instancji odniósł się w uzasadnieniu do ww. okoliczności. Uznanie przez Stronę poczynionych przez Sąd I instancji wywodów w tym zakresie za niedostateczne nie jest tożsame z ich brakiem. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez Skarżącego kasacyjnie nie oznacza, że uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym. Zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się w istocie do polemiki ze stanowiskiem Sądu I instancji, co do prawidłowości, rzetelności i wnikliwości przeprowadzonej przez ten sąd oceny zebranego materiału dowodowego. Polemika z oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd I instancji nie może jednak uzasadniać zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a.
Mając powyższe na względzie orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a. o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku nie rozstrzygnął o kosztach postępowania kasacyjnego na skutek wniosku złożonego przez pełnomocnika Skarżącego w piśmie z 11 kwietnia 2025 r., w związku z tym, że odpowiedź na skargę kasacyjną została wniesiona po terminie, o którym mowa w art. 179 p.p.s.a.