I OSK 864/23

I OSK 864/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 374/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2022-11-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 c, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 2r, art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 374/22 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 5 maja 2022 r. nr SKO 4103/275/2022 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 listopada 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 374/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 5 maja 2022 r. nr SKO 4103/275/2022 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej też SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 21 lutego 2022 r. ustalającą [...] wysokość opłaty za pobyt babki [...] w Domu Pomocy Społecznej w Wałbrzychu w kwocie 878,17 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2022 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że wyjaśniło, że różnica pomiędzy kosztem pobytu w DPS, a opłatą wnoszoną przez babkę strony wynosi 2.634,50 zł. Do ponoszenia odpłatności zobowiązane są trzy osoby: syn i dwie wnuczki. Dochód strony wynosi 4.353,69 zł i przekracza 300 % kryterium dochodowego, tj. 2.103 zł, a od 1 kwietnia 2022 r. – 2.328 zł. Brak odpłatności może dotyczyć tylko osoby, która wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że jej dochód nie przekracza 300 % kryterium dochodowego. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej uzależnia wysokość opłat od dochodów, nie zaś od ponoszonych wydatków czy rzeczywistych możliwości finansowych. Zasadne jest więc nałożenie na stronę 1/3 wysokości opłaty za pobyt babki w DPS. Poinformowano stronę, że ojciec strony zobowiązany jest do ponoszenia odpłatności na podstawie zawartej umowy, a druga wnuczka nie ponosi odpłatności z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję wniosła [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd w całości podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego i wskazał, że skarżąca jako zstępna (wnuczka) niewątpliwie jest zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt babki w DPS. W sprawie brak było podstaw do proporcjonalnego ustalenia odpłatności zgodnie z art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., ponieważ skarżąca podjęła współpracę z organem pomocy społecznej i wyraziła zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Sąd wskazał jednoczenie, że ustalona skarżącej odpłatność mieści się w granicach wyznaczonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s. Strona odmówiła natomiast zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. (umowy o wysokości opłaty wnoszonej przez skarżącą za pobyt babki w DPS), o czym świadczy treść oświadczenia strony z dnia 26 sierpnia 2022 r. oraz z dnia 24 września 2022 r.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sytuacji wydania decyzji dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego i dowolne ustalenie stanu faktycznego, bez uwzględnienia rzeczywistych możliwości finansowych Skarżącej, tj. uwzględnienie wyłącznie jej przychodów, bez uwzględnienia również jej uzasadnionych wydatków;
2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez WSA w sytuacji, gdy decyzja została wydana z naruszeniem art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), dalej jako u.p.s., poprzez uznanie, że Skarżąca odmówiła zawarcia umowy w zakresie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, w sytuacji, w której żadne tego typu ustalenia, z uwzględnieniem wysokości dochodów Skarżącej i możliwości, nie były prowadzone pomiędzy organem a Skarżącą, albowiem organ jednostronnie ustalił wysokość tej opłaty w przygotowanym przez organ, nie negocjowanym ze Skarżącą, projekcie umowy;
3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez WSA w sytuacji, gdy decyzja została wydana z naruszeniem art. 61 ust. 2e u.p.s., albowiem decyzję ustalającą wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez zstępnych wydaje się w sytuacji odmowy zawarcia umowy określonej w art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, podczas gdy w rozważanej sprawie organ nie prowadził ze Skarżącą żadnych ustaleń w zakresie zawarcia ewentualnej umowy (wysokość opłaty została jednostronnie ustalona przez organ), a ponadto Skarżąca wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
W świetle przedstawionych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania, oraz zrzeczono się rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia okoliczności mających znaczenie dla określenia wysokości opłaty miesięcznej za pobyt babci skarżącej w domu pomocy społecznej. Przy czym, kwestia ta jest sporna w odniesieniu do kilku zagadnień, po pierwsze nie zawarcia przez skarżącą umowy z organem w kwestii ustalenia wysokości kwoty, możności przy ustalaniu odpłatności brania pod uwagę okoliczności przemawiających za częściowym lub całkowitym zwolnieniem z opłaty (tak jak je sformułowano w art. 64 u.p.s.) oraz oceny prawidłowości obciążenia skarżącej opłatą w kontekście obciążenia opłatą innych niż skarżąca zstępnych.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 61 ust. 2e w powiązaniu z art. 103 ust. 2 u.p.s. należy przypomnieć, że przepis art. 61 ust. 2e u.p.s. normuje zasady ustalenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 - w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Odmówić słuszności należy zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego i dowolne ustalenie stanu faktycznego, bez uwzględnienia rzeczywistych możliwości finansowych Skarżącej – wskazać trzeba, że art. 61 ust. 2 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej uzależnia wysokość opłat od dochodów, nie zaś od ponoszonych wydatków czy rzeczywistych możliwości finansowych zobowiązanego.
Przepis art. 61 ust. 2f u.p.s. stanowi natomiast, że wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W rozpoznawanej sprawie brak było jednak podstaw do proporcjonalnego ustalenia odpłatności zgodnie z art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., ponieważ skarżąca podjęła współpracę z organem pomocy społecznej i wyraziła zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ustalona skarżącej odpłatność mieści się jednocześnie w granicach wyznaczonych przepisem art. 61 ust. 2 pkt 2a u.p.s. Strona odmówiła natomiast zawarcia umowy o wysokości opłaty wnoszonej przez skarżącą za pobyt babki w DPS, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., o czym świadczy treść oświadczeń stron: z dnia 26 sierpnia 2022 r. oraz z dnia 24 września 2022 r. – stąd zasadnie organ wydał decyzję o ustaleniu tej opłaty. Trudno zatem zgodzić się z naruszeniem przepisów postępowania, w tym naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., a zatem z brakiem wszechstronnego zebrania materiału dowodowego w sytuacji gdy przepisy wyznaczają ścisłe granice możliwości działania organu, a zebrany materiał pozwolił rzetelnie ocenić sytuację skarżącej. Rzetelnie nie oznacza zgodnie z wolą skarżącej, a jedynie w stopniu dostatecznym i wystarczającym do oceny sytuacji w kontekście wskazanych przepisów wyznaczających granice tego postępowania.
Ustalona różnica pomiędzy dochodem osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, a ustalonym kryterium dochodowym nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d ustawy - w przypadku odmowy przez zobowiązane osoby zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 u.p.s. (kwestia wysokość dochodów i możliwości związana z przekraczanym bądź nie 300 % kryterium dochodowego, które stanowi punkt wyjścia do ustalenia wysokości opłaty). Tym samym za niezasadne należało uznać także zarzuty wymienione w pkt 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej.
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione.
Oznacza to, że zarówno Sąd I instancji, jak i SKO dokonały prawidłowej wykładni zarówno przepisu art. 61 ust. 2e, jak i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a., a w konsekwencji skarga kasacyjna, oparta na chybionych zarzutach, w całości podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.