I OSK 830/23

I OSK 830/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2278/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-08-11
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 12 września 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2278/21 w sprawie ze skargi P.S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2022 r., I SA/Wa 2278/21 oddalił skargę P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła P. S.A. w W., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
I. prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj.
1) art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz.U.2000.84.948 ze zm.), dalej jako "u.PKP", przez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia,
II. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie i oddalenie skargi mimo, że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych mimo, że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona,
Z daleko posuniętej ostrożności procesowej wskazano nadto na naruszenie:
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 61 §1-2 k.p.a. przez brak wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1-2 u.PKP, pomimo że organ ustalił w niniejszej sprawie okoliczności wypełniające ww. podstawę wywłaszczenia i uwłaszczenia gruntów, będących elementem infrastruktury kolejowej.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Rekapitulując stan sprawy należy zauważyć, iż wnioskiem z 5 stycznia 1999 r. przedsiębiorstwo państwowe P. w W., na postawie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.1997.115.741 ze zm.), dalej jako "u.g.n.", wystąpiło o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w M., obręb S., obejmującej m.in. działki nr [...] o powierzchni 0,0109 ha oraz nr [...] o powierzchni 0,0015 ha. Pismem z 20 czerwca 2016 r. następca prawny wnioskodawcy wystąpił o zmianę podstawy prawnej prowadzonego postępowania wszczętego na podstawie art. 200 u.g.n. na art. 34 u.PKP, m.in. w zakresie ww. działek nr [...] i nr [...]. Po rozpatrzeniu tego wniosku Wojewoda Śląski decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2021 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez P. w W. prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu obejmującego ww. działki. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Rozwoju, Pracy i Technologii ww. decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zauważył, że w badanej sprawie nie budzi wątpliwości wypełnienie, wskazanej w art. 34 ust. 1 u.PKP przesłanki nabycia przez PKP prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, bowiem grunt ten należał do Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r., a także 27 października 2000 r. Nadto strona przedłożonymi dowodami w postaci wypisu z ewidencji gruntów sporządzonego wg stanu na dzień 18 maja 2016 r. i wyciągu z ewidencji środków trwałych wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., potwierdziła posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe P. w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowej działek. Organ zauważył jednak, że w myśl art. 34 ust. 4 u.PKP nabycie przez P. prawa użytkowania wieczystego oraz własności urządzeń znajdujących się na gruncie nie może naruszać praw osób trzecich, zaś analiza akt sprawy wykazała, że teren przedmiotowych działek w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz 27 października 2000 r. wchodził w skład drogi publicznej ul. O. w M., która została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich uchwałą Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M.P1986.3.16) i obecnie stanowi część drogi wojewódzkiej nr [...] relacji M. (K./K.) – T. (N.) w M. Skoro zatem przedmiotowe działki stanowiły w dniu 5 grudnia 1990 r. drogę publiczną, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w przepisach ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U.1985.14.60 ze zm.), dalej jako "u.d.p.", to stosownie do art. 22 ust. 1 u.d.p., w brzmieniu obowiązującym 5 grudnia 1990 r., zarząd gruntami zajętymi pod drogi publiczne sprawują właściwe organy drogowe. W takiej sytuacji organ uznał, że stwierdzenie nabycia przez skarżącą użytkowania wieczystego ww. działek gruntu w trybie art. 34 u.PKP, w sposób oczywisty naruszałoby wynikający z art. 34 ust. 4 u.PKP wymóg poszanowania praw osób trzecich, w tym przypadku prawa zarządcy drogi wojewódzkiej nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem potwierdził prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia.
Ocenę zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od zarzutu naruszenia art. 75 § 1 ab initio, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez ograniczenie w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych. Autor kasacji stawiając powyższy zarzut nie wskazał, którym dowodom ograniczona została moc dowodzenia. Zarzut ten jest niezrozumiały, bowiem w postępowaniu administracyjnym zostały zgromadzone dowody potwierdzające wypełnienie przesłanek nabycia prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 34 ust. 1 u.PKP. Ustalono także przesłankę negatywną z art. 34 ust. 4 uPKP, w postaci praw osób trzecich do rzeczonego gruntu. Wypada skonstatować, iż skarga kasacyjna nie podważa tegoż ustalenia. Za trafną należy zatem uznać konkluzję dotychczasowego postępowania o istnieniu przeszkody do uwłaszczenia strony skarżącej na przedmiotowej nieruchomości. Ponadto nie jest problemem w sprawie podnoszona w kasacji kwestia przerzucenia na stronę ciężaru dowodzenia określonych okoliczności, skoro stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób, który nie jest w kasacji podważany. Zatem nawet jeśli strona skarżąca przedłożyła w toku postępowania dokumenty wskazujące na tytuł prawny i posiadanie przedmiotowej nieruchomości, to z wykonania owych powinności nie można wywodzić naruszenia w toku postępowania administracyjnego art. 75 § 1 ab initio, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zarzut kasacyjny naruszenia owych przepisów uznać wypada zatem za niezasadny.
Nie ulega wątpliwości, że organ badając na gruncie art. 34 uPKP, czy grunty będące własnością Skarbu Państwa znajdowały się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu poprzednika prawnego skarżącej Spółki, ma obowiązek ustalić także, czy w dacie wejścia w życie ustawy istniały prawa osób trzecich stojące na przeszkodzie uwłaszczeniu wnioskodawcy. Mając na uwadze, iż w tej dacie przedmiotowy grunt zajęty był pod drogę publiczną należało uwzględnić, że z drogi publicznej korzystać może każdy, na warunkach wskazanych w przepisach u.d.p. Stosownie natomiast do art. 232 k.c. użytkownik wieczysty może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób. W tych samych granicach użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać. Zestawienie ze sobą treści przywołanych wyżej regulacji prawnych wyraźnie wskazuje, iż ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu ogranicza inne niż użytkownik wieczysty osoby w prawie do korzystania z danej nieruchomości, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnym prawem do korzystania z drogi publicznej i uniemożliwia zarządcy drogi wykonywanie jego zadań. Ustanowienie zatem użytkowania wieczystego na gruncie stanowiącym drogę publiczną w sposób oczywisty naruszałoby wynikający z art. 34 ust. 4 u.PKP wymóg poszanowania przy nabyciu użytkowania wieczystego praw osób trzecich. Zarzut kasacyjny naruszenia art. 34 ust. 1 u.PKP jest zatem chybiony.
Niezrozumiały jest natomiast zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. przez pominięcie, że w okolicznościach sprawy zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 61 § 1 – 2 k.p.a., wskutek braku wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1 – 2 u.PKP. Z okoliczności badanej sprawy wynika wszak w sposób jednoznaczny, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa. Okoliczność ta nie była podważana w podstawach kasacyjnych. Mając natomiast na uwadze, iż przepis art. 37a ust. 1 u.PKP przewiduje wywłaszczenie ma rzecz Skarbu Państwa, z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa, gruntów wchodzących w skład linii kolejowych pozostających w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu P. SA, niestanowiących własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A., to tym samym należy uznać, iż regulacja ta nie może znaleźć zastosowania wobec przedmiotowej nieruchomości – stanowiącej własność Skarbu Państwa.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.