I OSK 769/24

I OSK 769/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-01-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Karol Kiczka
Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 867/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-12-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. M., A. M., M. G., H. J., A. K., J. G., M. V. i K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 867/23 w sprawie ze skargi Z. M., A. M., M. G., H. J., A. K., J. G., M. V. i K. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 lutego 2023 r. nr 1048/2023 w przedmiocie odmowy waloryzacji i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 867/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę Z. M., A. M., M. G., H. J., A. K., J. G., M. V. i K. K. (dalej: "Skarżący", "Skarżący kasacyjnie") na decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy") z 27 lutego 2023 r. nr 1048/2023 w przedmiocie odmowy waloryzacji i wypłaty odszkodowania za nieruchomość.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli Skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a") w zw. z art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji i oddalenie skargi, pomimo że skarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organy działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i ustalenie czy poprzednicze prawnej Skarżących wypłacono odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość;
2. art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 10 i 81 k.p.a. poprzez odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji i oddalenie skargi, pomimo, że Wojewoda prowadził postępowanie w sposób niezapewniający czynnego udziału stronom i nie powiadomił pełnomocnika Skarżących o zakończeniu postępowania i możności zapoznania się z materiałem dowodowym, a także wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów.
Wobec powyższego Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wnieśli o zasądzenie kosztów oraz zrzekli się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy, a organ, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Przepis art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Przedmiotowa sprawa dotyczy wniosku Skarżących z 2 sierpnia 2019 r. o waloryzację i wypłatę odszkodowania, w trybie art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., dalej: "u.g.n."), za nieruchomość warszawską, położoną przy ul. [...] ozn. hip. Nr [...] (dalej: "nieruchomość"), które to odszkodowanie, zdaniem Skarżących, nie zostało wypłacone ich poprzednicze prawnej. Prezydent m.st. Warszawy (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") rozpatrując powyższy wniosek decyzją z 18 lutego 2022 r. nr 51/SD/2022 orzekł o odmowie waloryzacji i wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania. W uzasadnieniu podał bowiem, że decyzją
z 6 czerwca 1980 r. znak T.V-8221/632/9/80/HŚ Naczelnik Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Terenów na podstawie art. 53 i 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64) orzekł o ustaleniu I.O., postanawiając, że wypłaty tej kwoty uprawnionej dokona [...]. Dodał, że postanowieniem z 1 sierpnia 1980 r. znak TV-8221/632/9/80/HŚ Naczelnik Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Terenów dokonał sprostowania ww. decyzji
z 6 czerwca 1980 r. w zakresie jej pkt III wskazując, że wypłaty odszkodowania dokonać ma Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej [...] z Funduszu Mieszkaniowego. Organ dodał, że decyzja z 6 czerwca 1980 r. stała się prawomocna, co potwierdza pieczęć urzędowa na decyzji z datą 12 lipca 1980 r. Odmawiając przyznania zwaloryzowanego odszkodowania Prezydent wskazał, że na ww. postanowieniu z 1 sierpnia 1980 r. znajduje się adnotacja o wypłaceniu kwoty 48.932 złotych w dniu 4 września 1980 r. Na skutek odwołania Skarżących, Wojewoda decyzją z 27 lutego 2023 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, w całości podzielając stanowisko Prezydenta. Organ odwoławczy wskazał bowiem, że zasadniczym dowodem wypłaty odszkodowania na rzecz uprawnionej jest pieczęć urzędowa w treści postanowienia prostującego z dnia 1 sierpnia 1980 r., które wskazuje jako płatnika Skarb Państwa - Urząd Miasta [...] Fundusz Mieszkaniowy. Jak datę wypłaty podano dzień 4 września 1980 r., tj., co ważne, datę następującą po dniu stwierdzenia prawomocności postanowienia prostującego, wskazującego prawidłowy podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania. Zdaniem Wojewody, brak jest przy tym dowodów, by uprawniona domagała się wypłaty odszkodowania po tym dniu, upominając organ do realizacji decyzji z 6 czerwca 1980 r. Organ odwoławczy podkreślił w tym aspekcie, że pieczęć urzędowa, stwierdzająca datę wypłaty odszkodowania, a znajdująca się na egzemplarzu decyzji odszkodowawczej (w badanej sprawie postanowienia wydanego w odniesieniu do takiej decyzji), pozostającej w dyspozycji organu prowadzącego postępowanie administracyjne, stanowi, jako zawarta w treści tej decyzji, element dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 76 § 1 k.p.a. W obliczu prawidłowego, zdaniem Wojewody, stwierdzenia, że wypłata odszkodowania nastąpiła do rąk uprawnionej zgodnie z pieczęcią urzędową z 4 września 1980 r. - nie było podstaw do dalszego poszukiwania przez organ I instancji dowodów na poparcie tezy Skarżących o tym, że kwota odszkodowania nie została wypłacona.
Powyższy pogląd w całości podzielił Sąd I instancji, oddalając skargę Skarżących na decyzję Wojewody. Sąd I instancji wskazał ponadto, że organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego. (art. 7, 77 i 80 k.p.a.). W toku rozpoznawania sprawy uzyskał z Biura [...], akta własnościowe dotyczące przedmiotowej nieruchomości oraz akta dawnej nieruchomości hipotecznej. Jak wynika z tych akt poprzedniczka prawna Skarżących, jeszcze przed wydaniem decyzji odszkodowawczej zwracała się o wypłatę odszkodowania. Następnie została wydana promessa nr 357/80 z 4 czerwca 1980 r. na wypłatę tego odszkodowania. (k. 32 akt adm.), a następnie wydano decyzję z 6 czerwca 1980 r. Na postanowieniu prostującym została zamieszczona informacja o wypłacie. Ten ciąg zdarzeń wskazuje, że na skutek wniosku byłej właścicielki musiało dojść do wypłaty odszkodowania. Zdaniem Sądu I instancji, organ nie naruszył również art. 81 i 10 k.p.a. W tym zakresie podał, że 29 listopada 2021 r. organ I instancji wystosował do pełnomocnika Skarżących zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a. Zostało ono odebrane przez niego 13 grudnia 2022 r. Termin siedmiodniowy na zapoznanie się z aktami upływał 20 grudnia 2022 r. Rzeczywiście decyzja została wydana wcześniej - 18 grudnia 2022 r., jednak nie oznacza to, zdaniem Sądu I instancji, skuteczności zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. Zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wtedy, gdy wykaże się, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło wynik sprawy byłby inny. Taka sytuacja, zdaniem Sądu I instancji, nie zaistniała.
Kluczowym w istocie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest zatem ustalenie, czy doszło do wypłaty przedmiotowego odszkodowania. Jeśliby przyznane odszkodowanie wypłacono, to ponowne żądanie w tym zakresie, a także żądanie waloryzacji tego odszkodowania są bezpodstawne. Waloryzacja świadczenia aktualizuje się, bowiem przy jego wypłacie.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W art. 141 § 4 p.p.s.a. Wskazano, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach, tj.: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. będzie usprawiedliwiony tylko wówczas, gdy pomiędzy tym uchybieniem a wynikiem postępowania sądowego będzie istniał potencjalny związek przyczynowy. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia.
W judykaturze przyjmuje się, że orzeczenie sądu I instancji uchyla się spod kontroli instancyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu. Przy czym tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie toku myślowego sądu I instancji, można mówić o skutkującym ewentualnym wzruszeniem orzeczenia uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 30/21 - wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., nie zawiera również powyższych uchybień.
Zarzuty naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zawierają przeciwstawne normy wynikowe, regulujące sposób rozstrzygnięcia i ze swej istoty nie mogą pozostawać ze sobą "w związku". Ponadto art. 77 składa się z 4 paragrafów, o różnej treści normatywnej. Autor skargi kasacyjnej ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu, nie wskazał paragrafu, którego naruszenia się dopatruje. Brak wyraźnego określenia w skardze kasacyjnej przepisu, którego naruszenie zarzuca się Sądowi I instancji, a nadto brak uzasadnienia stawianego zarzutu, pozwalającego na odczytanie intencji profesjonalnego pełnomocnika sporządzającego wysoce sformalizowany środek zaskarżenia (uchwała I OPS 10/09), skutkuje niemożnością rozpoznania nieprecyzyjnego zarzutu naruszenia w części powołującej "art. 77".
Przechodząc dalej wskazać należy, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 10 i 81 k.p.a., a zatem nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i Sąd I instancji wniesioną skargę oddalił, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając w tym kontekście legalność zaskarżonej decyzji - Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że w sprawie zgromadzono kompletny materiał dowodowy, ustalono stan faktyczny sprawy w następstwie jego wszechstronnej oceny oraz dokonano prawidłowej subsumpcji przepisów prawa materialnego w postaci ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stwierdzić należy, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Organy obu instancji podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.); w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Skoro organy prawidłowo zebrały cały dostępny materiał dowodowy i wszechstronnie oceniły całokształt materiału dowodowego, to nie przekroczyły granic swobodnej oceny dowodów (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H Beck 2021, s. 550-551, nb 1-3). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji, który to zgodził się z oceną organu odwoławczego o fakcie wypłaty odszkodowania poprzednicze prawnej Skarżących jest prawidłowe i ma odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy. Z akt administracyjnych sprawy bezsprzecznie wynika, że kwota 48 932 złotych została wypłacona 4 września 1980 r. Informacja ta została zamieszczona na postanowieniu
z 1 sierpnia 1990 r. (prostujące decyzję odszkodowawczą) i opatrzona podpisem. Data wypłaty nastąpiła więc po wydaniu i uprawomocnieniu się tego postanowienia, co potwierdza pieczęć znajdująca się w dolnej części tego postanowienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie było zatem konieczności ani potrzeby pozyskania potwierdzeń przepływów pieniężnych czy to pomiędzy bankami państwowymi bądź Pocztą Polską a poprzedniczką prawną Skarżących kasacyjnie z tytułu odszkodowania lub też poszukiwać dowodu na osobiste odebranie przez nią odszkodowania. Podzielić również należy stanowisko Sądu I instancji, że w tych okolicznościach oczywistym jest, że akta, które pozyskiwane są po ponad 40 latach mogą być wybrakowane albo po prostu zniszczone z uwagi na upływ terminów do ich przechowywania. W związku z powyższym nie było możliwości odnalezienia innych dowodów wypłaty odszkodowania, których oczekiwaliby Skarżący kasacyjnie. Brak możliwości pozyskania tych dowodów nie podważa jednak ustalenia, że do wypłaty tego odszkodowania doszło, albowiem ma ono swoje odzwierciedlenie w przywołanym przez organ oraz Sąd I instancji materiale dowodowym, który zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego został prawidłowo oceniony.
Jeśli chodzi zaś o naruszenie art. 10 i art. 81 k.p.a., wskazać trzeba, że dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw, i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy. Strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem zaskarżonej decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej. Tym bardziej, że w niniejszej sprawie całość materiału dowodowego sprawy została zgormadzona już przed wydaniem decyzji organu I instancji. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Takich okoliczności Skarżący kasacyjnie skutecznie nie wykazali.
Wobec powyższego, należało uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182
§ 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.